Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op bedevaart langs de hunebedden

Home

Gerrit-Jan KleinJan

© ANP

Hunebedden zijn meer dan stapels enorme stenen. Volgens Hendrik Gommer vertellen ze wie we zijn.

Een jongetje springt heen en weer over het hunebed. Hendrik Gommer (54) slaat er geen acht op. Met een kennersoog bekijkt hij de constructie aan de rand van het heideveld bij Havelte: negen enorme dekstenen die rusten op een dubbele rij afgesleten keien. Als een enorm gebit steken ze uit het droge zand omhoog. "Als ik naar de stenen kijk, raak ik nog altijd onder de indruk. Je hebt tegenwoordig een hijskraan nodig om ze te verplaatsen. Hoe deden ze dat vijfduizend jaar geleden?" Inmiddels heeft Gommer al vele honderden van deze prehistorische bouwwerken gezien, toch kan hij er geen genoeg van krijgen. Hij knikt naar de stenen kolossen: "Het zijn voor mij geen gewone stenen. Ze hebben iets te vertellen."

Lees verder na de advertentie
Het zijn voor mij geen gewone stenen. Ze hebben iets te vertellen

Hendrik Gommer

Hier, even buiten het Drentse brinkdorp Havelte, begon Gommer in 2015 aan wat hij omschrijft als een bedevaarttocht. Gommer (gepromoveerd jurist, hij studeerde ook theologie en biologie) kwam twee jaar geleden met een burn-out thuis te zitten, na een loopbaan die bestond uit een aaneenschakeling van tijdelijke contracten in de academische wereld. Gedesillusioneerd zat hij een paar maanden op de bank. "Ik had me altijd gericht op werk, carrière, verder bouwen waaraan je bezig bent. Ik dacht: mijn leven is voorbij. Want wie krijgt er na zijn vijftigste nog een baan? Betekent dit dat ik mijn leven verder ga afbouwen?"

Mooie herinneringen

Na drie maanden was hij het stilzitten beu. Om van het getob af te zijn, besloot Gommer 'iets leuks' te gaan doen. Dat leuks, dat werden de hunebedden. "Ook omdat ik er mooie herinneringen aan heb. Als kind klom ik al graag op deze stenen. Mijn vader nam ons mee", zegt hij. Al doende raakte hij opnieuw gegrepen door de reuzestenen.

Wat bedoeld was als een tocht langs de stenen in Drenthe, groeide uit tot een veel groter project. Nadat Gommer met zijn vrouw in twee weken alle 52 Nederlandse hunebedden had bekeken, ging het per camper verder, naar het noorden van Duitsland en Denemarken. Ook daar liggen vele honderden van dit soort megalithische steenformaties.

Zijn ontdekkingsreis heeft Gommer beschreven in een reeks gidsen 'Mythische stenen', waarvan de eerste delen, over Drenthe, het noorden van Duitsland en Denemarken sinds deze maand verkrijgbaar zijn. In de reisgidsen behandelt hij de stand van zaken in het archeologisch onderzoek en dat vult hij dat aan met eigen ideeën.

Eeuwenoud verhaal

"Steeds meer ben ik gaan beseffen dat die grote stenen een eeuwenoud verhaal vertellen van de mens, het verhaal over zijn verlangen naar zekerheid, verbondenheid en voortbestaan", zegt Gommer. Jarenlang deed hij wetenschappelijk onderzoek naar de rol van evolutie bij de ontwikkeling van de menselijke culturele en morele ontwikkeling. Deze aanpak, op het snijvlak van recht, religiewetenschap en biologie, hanteert hij ook bij de hunebedden. Gommer denkt dat de stenen iets vertellen over de ontwikkeling van religie in een vroege fase van de menselijke beschaving.

Gommer denkt dat de stenen iets vertellen over de ontwikkeling van religie in een vroege fase van de menselijke beschaving

De hunebedbouwers leefden zo'n drieduizend jaar voor Christus in een tijd dat mensen het jagen en verzamelen langzaamaan inruilden voor een leven van de landbouw. De toenmalige bewoners van dit deel van de wereld trokken niet meer rond, maar bleven langer op één plek. In heel Europa werden in die overgangstijd, die vele honderden jaren duurde, immense stenen formaties gebouwd. De stenen grafkamers werden onder zand bedolven. Maar hoe en waarom ze precies werden gebruikt, is met raadsels omgeven.

Gommer denkt dat de nieuwe manier van leven leidde tot een andere omgang met de dood. Terwijl hij vertelt, passeert er een voetganger die naar een tweede hunebed wandelt, een paar honderd meter verderop. In het glooiende landschap wuift het vergeelde gras zachtjes in de wind. Een paar dennebomen steken uit de schrale zandgrond omhoog. Vele duizenden jaren geleden zag het er hier vermoedelijk ook al zo uit. Gommer: "Het is, denk ik, zo gegaan: de stichter of een ander belangrijk persoon van een nederzetting werd in een hunebed begraven. Het was een plaats die daardoor met heiligheid omgeven was. Een plek waar ook anderen begraven wilden worden."

Voorouders groeiden in de herinnering van de bewoners in de nederzetting meer en meer uit tot een soort halfgoden, vermoedt Gommer. "De voorouders bleven aanspreekbaar en hadden nog steeds invloed op de gemeenschap. Je ziet dit soort voorouderverering ook tegenwoordig nog in beginnende landbouwculturen."

Om de voorouders een speciale status te geven, was een gewone kuil in de grond niet voldoende. Een reusachtig graf van grote zwerfkeien gaf de dode extra cachet. "Als je iemand op deze manier begraaft, krijgt het eeuwigheidswaarde. Dit is de eerste keer dat we het in de geschiedenis van de mensheid zien."

Hendrik Gommer wilde iets leuks te doen, toen hij met een burn-out thuiszat. Het werden de hunebedden. © herman engbers

Pantheon

Volgens Gommer past zijn theorie goed in een evolutionaire kijk op het ontstaan van levensbeschouwingen: "De gemeenschappelijke voorouder bond de mensen die hier woonden samen. Het zorgde ervoor dat de gemeenschap zich op één punt richt. Er was een belangrijke referentie die het hier en nu overstijgt. Dat is precies de evolutionaire functie van religie, dat het samenbindt. Het denken in de dorpen rondom de hunebedden ontwikkelde zich nog weer later tot een heel pantheon van goden, zoals Wodan, Donar en Frija."

De hunebedbouwers zetten volgens Gommer een doodscultus in gang, die tot op de dag van vandaag op een bepaalde manier voortleeft. "Tijdens mijn tocht besefte ik dat we hun gedachten nog steeds hebben - dat we doden in een kamer leggen met een bepaald idee dat ze doorleven. Ook in de christelijke cultuur zie je dat. Jezus zelf werd in een stenen graf gelegd, voordat hij opstond. Maar denk ook aan mausolea."

In de twee jaar dat hij zich verdiept heeft in de hunebedden, nam het leven van Gommer een andere wending. "Door een burn-out verander je zonder meer, maar ik denk dat deze tocht mij ook opnieuw naar het leven heeft leren kijken." Zo dacht hij gedurende zijn reis meer en meer na over zijn eigen sterfelijkheid. "Iets waaraan ik niet wilde denken toen ik werkte. Het riep angst op." Door langs al die hunebedden te rijden, soms wel tien op een dag, werd hij diepgaand geconfronteerd met de doodsrituelen van duizenden jaren geleden. "Dat zorgde bij mij voor een soort berusting. Misschien leef ik nog wel vijftig jaar, wie zal het zeggen, maar ik heb er nu niet meer zoveel moeite mee dat het leven eindig is. Die relativering had ik eerst niet."

Vroeger droomde ik ervan om beroemd te worden. Nu ben ik het leven in het kleine verband veel meer gaan waarderen

Waarde van familie

Gommer kijkt naar het hunebed. "Die stenen liggen daar dus al millennia, terwijl alles om hen heen veranderde." De hunebedden kunnen een voorbeeld zijn voor de samenleving van nu, vertelt Gommer. "Dit is gebouwd door gemeenschappen van maximaal honderd mensen. Ze hadden een hard leven. Toch werkten ze samen in dit project. Iedereen had zo zijn plek en het werk had een diepere betekenis. Vergelijk dat eens met nu. We zijn met zeven miljard mensen. Wat beteken je dan als individu? De hunebedden doordringen mij van de waarde van familie. Dat zijn de mensen die er zijn als je geboren wordt en die je ook zullen begraven. Vroeger droomde ik ervan om beroemd te worden. Nu ben ik het leven in het kleine verband veel meer gaan waarderen. We hebben onze directe naasten nodig, net zoals hunebedbouwers." Dat is de les, zegt Gommer, die de mythische stenen kunnen hebben voor tegenwoordig.

De bedevaart is nog niet afgelopen. Verderop heeft hij zijn camper geparkeerd. Andere landen liggen nog in de planning. Gommer: "Er zijn er tienduizenden in Europa te vinden, van de Shetland Eilanden tot aan Portugal toe."

Mythische stenen Geschreven door Hendrik Gommer. Deel 1: Nederland, Uitgeverij Mythicalstones.eu, 148 blz. €24,50. De delen 2 t/m 4 verschijnen deze maand.

Deel dit artikel

Het zijn voor mij geen gewone stenen. Ze hebben iets te vertellen

Hendrik Gommer

Gommer denkt dat de stenen iets vertellen over de ontwikkeling van religie in een vroege fase van de menselijke beschaving

Vroeger droomde ik ervan om beroemd te worden. Nu ben ik het leven in het kleine verband veel meer gaan waarderen