Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onze Vader: 'Je wordt ter verantwoording geroepen, maar je wordt ook vergeven'

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

Rabbijn Lody van de Kamp (l) en Theoloog des Vaderlands Claartje Kruijff (r). © Maartje Geels
Onze vader

De Theoloog des Vaderlands, Claartje Kruijff, bespreekt in Trouw het Onze Vader met andere denkers. Wekelijks gaan telkens twee van hen met elkaar in gesprek over een tekstregel uit het gebed. In de slotaflevering belichten rabbijn Lody van de Kamp (69) en Claartje Kruijff (46) zelf de zevende regel: En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.

Onze Vader die in de hemel zijt,
Uw naam worde geheiligd.
Uw koninkrijk kome.
Uw wil geschiede, op aarde zoals in de hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood.
En vergeef ons onze schulden zoals ook wij onze schuldenaars vergeven.
En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.

Lees verder na de advertentie

Kruijff: "Verzoeking is aanvechting. Het heeft twee kanten, het doelt op de moeilijke omstandigheden waarin je kan leven, en het gaat ook over begeerte, de verleiding om dingen te doen die je niet zou willen doen of die anderen beschadigen."

Van de Kamp: "Wij kennen in het jodendom twee soorten verzoeking. De mens is op de wereld om beproefd te worden, om te kijken of je als mens geestelijk zo ver gevorderd bent dat je de verzoeking kunt weerstaan. Als dat lukt, dan krijg je beloning. Als je eraan toegeeft, dan word je daarop aangesproken. Voor deze verzoeking vragen wij Gods steun niet, dat is Zijn manier om met ons om te gaan. De tweede soort gaat om verzoekingen die we niet aankunnen. Concreet denk ik aan het slachtoffer van de nazi's die na de oorlog met zijn kampbeul wilde spreken. Die vertelde hem hoe hij opgegroeid was in nazi-Duitsland en kampbeul was geworden. Na dat gesprek dacht de man: als ik op dezelfde manier was opgevoed, was ik geen slachtoffer geweest, maar dader. Dat is een ander soort verzoeking. We kunnen God vragen om ons niet in die wieg neer te leggen of in die omstandigheden te brengen."

We hebben steeds weer de keuze tussen goed en kwaad. Als je verlost wordt van het kwaad, ben je vrij ván: van alles wat je benauwt.

Kruijff

Kruijff: "Zegt dat inzicht bij het slachtoffer ook iets over goddelijk inzicht? Voor mij heeft het met God te maken dat je zo'n diepe wijsheid krijgt, dat je inziet dat je dader had kunnen zijn én slachtoffer."

Van de Kamp: "Ja, jazeker."

Kiezen tussen goed en kwaad

Kruijff: "We hebben steeds weer de keuze tussen goed en kwaad. Als je verlost wordt van het kwaad, ben je vrij ván: van alles wat je benauwt. Je bent ook vrij vóór: voor het schone en het goede. Van sommige dingen weten we niet of ze goed of kwaad zijn. Soms denk je dat je het goede doet, maar blijkt later dat je toch op een verkeerd spoor zat. En het overkomt ons allemaal dat we geen weerstand kunnen bieden. Je hebt niet altijd overzicht. Bij het gebed is er een adres voor dit soort dingen. Voor het goede en het kwade, en voor dat stuk in mij dat daarnaar zoekt, dat worstelt met wat niet klopt."

Van de Kamp: "Ja. God heeft overzicht van de omstandigheden waarin we verkeren, hij heeft inzicht in wie we zijn. Dat betekent dat als ik faal, er toch omstandigheden kunnen zijn dat Hij zegt: toch geloof ik in jou. Ook het falen van de mens is niet altijd zijn eigen verantwoordelijkheid, het zijn ook de omstandigheden."

Als je wieg staat in leuke, mooie om­stan­dig­he­den, is het anders dan als die staat in de sores.

Lody van de Kamp, rabbijn

Kruijff: "Ook succes is vaak niet alleen jouw succes."

Van de Kamp: "Als je wieg staat in leuke, mooie omstandigheden, is het anders dan als die staat in de sores. Maar iedereen wordt beoordeeld door God, naar zijn eigen inzet en de keuzes die hij maakt."

Kruijff: "Je wordt ter verantwoording geroepen, maar je wordt ook vergeven. Het is een eerlijke regel. Die voorkomt dat je jezelf wijsmaakt dat je zelf alles goed doet, of dat je het zoveel beter doet dan een ander. Het geeft je een zacht oog en een bepaalde mildheid naar jezelf en dus ook naar de ander. En je kunt het oordeel misschien even laten; daar is het niet altijd tijd voor."

Lody: "Het is ook: verlos ons van het beeld dat we van het kwaad hebben. We beoordelen dat iets het kwaad is, maar dat hoeft niet perse het kwaad te zijn. We hebben niet alle informatie om dat te bepalen. "

Kruijff: "Ja, verlos ons van wat we niet weten, van ons beperkte zicht, van onze kleinheid. Mijn eerste impuls is vaak: voor mij en de mijnen. Dat zie ik ook als kwaad, ik bid erom dat ik dat overstijg. Onze Vader gaat over alle mensenkinderen, maar dat is vaak niet je primaire reactie, althans niet de mijne."

Van de Kamp: "Het gaat ook om kleine dingen. Probeer niet de hele wereld te redden, maar jezelf."

Kruijff: "Ja, maar tegelijkertijd kan ik, in bed of in de kerk, wel bidden om meer wijsheid in de wereld. Het hangt samen, maar het gevaar is wel dat ik alleen nog maar die grote dingen zie en vergeet de relatie te leggen met mijn binnenwereld. Toen ik nog jong was dacht ik vaak: wat maakt het uit wat ik doe, het is een druppel op de gloeiende plaat? Nu besef ik dat elke handeling impact heeft, zelfs mijn glimlach op straat of mijn boosheid vanochtend in de auto op iemand die boos op mij was. Die irritatie voelt gewoon niet goed. Dat is dat kleine kwaad. Maar daar word ik ook weer voor vergeven, dus het is niet te zwaar. Het gebed geeft rust. Je mag jezelf ook weleens ontslaan van al die grote en kleine dingen. Het is oké. Dat relativeert en ontspant."

En waar is de laatste regel gebleven?

Het oecumenische gebed eindigt met de regel: Want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid in eeuwigheid. Amen. In de protestantse kerken wordt deze zin ook uitgesproken, in de katholieke kerk ontbreekt die. Matthijs de Jong, vertaler bij het Nederlands Bijbelgenootschap, noemt de laatste gebedsregel een 'erkend aanhangsel': de zin is vermoedelijk in de vierde eeuw toegevoegd aan de bijbeltekst van het Onze Vader, in het evangelie naar Matteüs. Het NBG neemt de regel wel op in de vertaling, maar geeft ook aan dat het om een iets afwijkende zin gaat. Die staat daarom tussen haken of in een voetnoot.

De denkers van Claartje Kruijff

Een denktank rond Claartje Kruijff, Theoloog des Vaderlands, bespreekt in Trouw het Onze Vader. De afgelopen weken zijn telkens twee deelnemers met elkaar in gesprek gegaan over een tekstregel uit het gebed. Lees hier alle afleveringen van Onze Vader terug.

Deel dit artikel

We hebben steeds weer de keuze tussen goed en kwaad. Als je verlost wordt van het kwaad, ben je vrij ván: van alles wat je benauwt.

Kruijff

Als je wieg staat in leuke, mooie om­stan­dig­he­den, is het anders dan als die staat in de sores.

Lody van de Kamp, rabbijn