Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ondergronds of bovengronds, Pasen vieren ze in alle Chinese katholieke kerken

Religie en Filosofie

Leen Vervaeke

© Leen Vervaeke
Reportage

In de Onze-Vrouw-van-Chinakerk in het Noord-Chinese dorpje Donglü zijn tweeduizend zitplaatsen, maar dat is op paaszondag lang niet genoeg. 

Voor de ochtendmis zijn bijna drieduizend gelovigen komen opdagen. Ze staan opeengehoopt in de entree, op het oksaal, en tussen de airco’s in de zijbeuken. Voor wie er niet meer bij kan, volgen in de namiddag en avond nog twee vieringen.

Lees verder na de advertentie

Voor deze katholieke parochie is de paasmis een feest, met een fanfare, een koor en een Chinees ceremonieorkest. De schilderijen en beelden in de kerk worden weer ontbloot, en tijdens de offerande worden schotels met bloemkolen, watermeloenen en ander lekkers door de kerk gedragen. Tijdens het delen van het brood en de wijn knalt het vuurwerk.

In China leven naar schatting 10 tot 12 miljoen katholieken

Onder een met geelgroene fluolampen verlicht Madonnaschilderij houdt priester Lu zijn preek. Hij roept zijn parochianen op om te getuigen dat Jezus is verrezen, onder meer door tot het einde van de twee uur durende mis te blijven. ‘Als je halverwege naar buiten gaat om een sigaret te roken of te telefoneren, hecht je maar weinig waarde aan je geloof.’

Het is een bijzonder beeld in China, waar volgens schattingen 10 tot 12 miljoen katholieken leven, minder dan 1 procent van de bevolking, en vijf keer minder dan het aantal protestanten. Maar in Donglü, in de provincie Hebei, behoort zo’n 90 procent van de ongeveer tienduizend inwoners tot de Rooms-Katholieke Kerk. Het zou het dorp met de grootste katholieke concentratie van China zijn.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Leen Vervaeke

Officieel of ondergronds

Maar niet alle gelovigen van Donglü zitten vandaag in de grote Onze-Vrouw-van-Chinakerk, die met zijn twee torens ver boven het dorp uitsteekt. Een deel viert Pasen in ondergrondse kerken, verborgen in gewone huizen.

Omdat de Chinese Communistische Partij enkel religies onder overheidscontrole toelaat, is de katholieke kerk in China – net als de protestantste – verdeeld. Een deel aanvaardt de leiding van de overheidsorganisatie Patriottische Associatie, en wordt officieel erkend. Een ander deel weigert het overheidstoezicht en is ‘ondergronds’ gegaan, al is die term enigszins misleidend.

In de praktijk hebben veel ‘ondergrondse’ kerken een werkbare relatie met de overheid gevonden

In de praktijk hebben veel ‘ondergrondse’ kerken een werkbare relatie met de overheid gevonden. Ze blijven inmenging van de Patriottische Associatie weigeren, maar houden zich wel aan de administratieve eisen. Tegelijk houdt de overheid de huiskerken scherp in de gaten, maar laat hen met rust zolang ze hun activiteiten discreet en bescheiden houden.

Af en toe komt het toch tot een botsing. Zo werden twee jaar geleden kruisen op kerken afgebroken, omdat die ‘te zichtbaar’ waren. Ook is er een groot conflict over wie nieuwe bisschoppen mag benoemen: de Chinese overheid of het Vaticaan. Enkele Chinese bisschoppen worden niet erkend door het Vaticaan, anderen zijn omgekeerd door China onder huisarrest geplaatst.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Leen Vervaeke

Akkoord

In Donglü, dat sinds 1863 katholiek is en sinds een Mariaverschijning in 1900 als pelgrimsoord geldt, leidde de jaarlijkse bedevaart in mei in de jaren negentig vaak tot aanvaren met de politie. Ondertussen staat de bedevaart onder overheidscontrole. Een lokale ondergrondse priester werd in 2015 gearresteerd, en de ondergrondse bisschop Su Zhimin wordt sinds 1997 op een onbekende plaats vastgehouden.

Alles is nog onzeker, maar China zou de paus ‘een rol’ gunnen in de bis­schops­be­noe­ming. In ruil zou het Vaticaan een zeker over­heids­toe­zicht aanvaarden

Aan de verdeeldheid kan binnenkort een einde komen. Het Vaticaan en de Chinese overheid onderhandelen over een compromis en zouden volgens verschillende bronnen dicht bij een akkoord zijn, al werd dit voor het paasweekeinde door het Vaticaan ontkend. Alles is nog onzeker, maar China zou de paus ‘een rol’ gunnen in de bisschopsbenoeming. In ruil zou het Vaticaan een zeker overheidstoezicht aanvaarden.

Vrees

In de Onze-Vrouw-van-Chinakerk juichen ze de toenadering toe. ‘Het Vaticaan en China hebben nu goede relaties’, zegt een parochiemedewerker, een voorschot nemend op het akkoord. Zoals alle inwoners wil hij niet met zijn naam in de krant, vanwege de grote gevoeligheid van het onderwerp. ‘De diplomatieke relaties zullen normaliseren.’

Maar uit de ondergrondse kerk komen andere geluiden. Na decennia van vaak pijnlijk verzet tegen overheidsinmenging voelen sommige priesters zich aan de regering uitgeleverd. De kritiek komt vooral van onafhankelijke kerken in Hongkong. Op het Chinese vasteland durven priesters zich amper uit te spreken, zelfs niet anoniem.

Hoe de ondergrondse kerken in Donglü erover denken, is dan ook moeilijk te zeggen. Iedereen in Donglü weet waar de huiskerken zich bevinden, maar bijna niemand wil erover praten, laat staan dat ze de weg willen tonen. ‘Het is niet goed om daarheen te gaan’, zegt een grijzende man met handen als kolenschoppen. ‘De regering houdt die plaatsen in de gaten.’

Bovengronds of ondergronds, we zijn allemaal hetzelfde, We geloven in dezelfde god, er is maar één Heer

Gelovige vrouw

In afzondering vertelt een vrouw, met een zwarte legging en rood vest, dat zij alleen op feestdagen naar de officiële kerk gaat, en voor gewone vieringen naar de huiskerk. Ook zij steunt een akkoord met het Vaticaan. ‘Bovengronds of ondergronds, we zijn allemaal hetzelfde’, zegt ze. ‘We geloven in dezelfde god, er is maar één Heer.’ Dan schakelt ze snel over naar een ander onderwerp.

Een familielid van de vrouw is bereid om voor te gaan naar de huiskerk. Aan de buitenzijde is niets te zien, maar op de binnenplaats staan bankjes en hangt een gedicht van de christelijke keizer Kangxi over Jezus’ kruisiging. Maar de priester wil, of kan, zijn mening niet geven. ‘De overheid weet ons zitten en laat ons met rust’, zegt hij. ‘Maar als we met buitenlanders praten, krijgen we problemen.’

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Leen Vervaeke

Trouw sprak een voor- en tegenstander over het China-Vaticaanakkoord:

Kenneth Chan Ka-lok, katholiek activist, adjunct-professor aan Hong Kong Baptist University en tegen het akkoord.

‘De Kerk is in China altijd een bastion van vrijheid geweest. De Kerk staat voor mensenrechten, rechtvaardigheid en democratie, en het is belangrijk om daaraan te herinneren, zeker in China. Een akkoord tussen China en het Vaticaan zou ten koste gaan van die waarden.

Voorstanders zeggen dat het alleen over de benoeming van bisschoppen gaat, maar ik vrees dat het ene tot het andere zal leiden. De Communistische Partij wil de hele kerk in China controleren, op een dag misschien ook de kerk in Hongkong en Taiwan. Als het Vaticaan met dit plan doorgaat, levert het zichzelf uit aan de CCP.

Xi Jinping heeft gezegd dat hij alle religies wil ‘verchinezen’. De CCP bemoeit zich nu al met de opleiding van priesters. Als puntje bij paaltje komt, moeten zij patriotten zijn en de lijn van de Partij volgen. Als de overheid zelf bisschoppen mag voordragen, zullen ze politieke figuren kiezen.

Ik heb vanuit Hongkong een open brief en een petitie gelanceerd om een stem te geven aan zij die zich niet kunnen uitspreken. Onze broeders en zusters in China worden van nabij gevolgd en gecontroleerd, en kunnen niet reageren. Maar velen hebben me e-mails gestuurd om me te bedanken.’

Francesco Sisci, onderzoeker aan Renmin Universiteit in Peking, journalist en Vaticaanspecialist en voor het akkoord

‘Ik versta de tegenstanders niet. Er is geen alternatief. Alle landen hebben diplomatieke relaties met China. Dat betekent niet dat ze China het beste land ter wereld vinden, het betekent dat ze met China moeten omgaan. Elk land mag dat doen, behalve het Vaticaan? Dat is absurd.

Het Vaticaan praat bij uitstek met zondaars. Het heeft met de nazi’s proberen te praten, met de Sovjets, met de keizers, met de Romeinen. Jezus Christus werd door de Romeinen gekruisigd, maar hij rebelleerde niet. De Katholieke Kerk is geen kerk van revolutie, maar van vergeving.

Er wordt gezegd dat er veel oppositie is tegen dit akkoord, maar waar is die oppositie? Er zijn duizenden priesters in China, en niet één heeft zich laten horen. Deze mensen zitten al decennia ondergronds, en nu zouden ze ineens bang zijn. Dat geloof ik niet. Als ze ertegen waren, zouden ze zich laten horen.

Er is niet één scheidingslijn binnen de Chinese kerk, er zijn heel veel lokale scheidingslijnen. Het is veel complexer dan een verhaal van zwart en wit, goed en slecht, ondergronds en officieel. Als er een overkoepelend akkoord komt, kunnen we die lokale problemen beginnen oplossen. Een nieuw narratief zal de kerk helpen om weer eenheid te vinden.’

Deel dit artikel

In China leven naar schatting 10 tot 12 miljoen katholieken

In de praktijk hebben veel ‘ondergrondse’ kerken een werkbare relatie met de overheid gevonden

Alles is nog onzeker, maar China zou de paus ‘een rol’ gunnen in de bis­schops­be­noe­ming. In ruil zou het Vaticaan een zeker over­heids­toe­zicht aanvaarden

Bovengronds of ondergronds, we zijn allemaal hetzelfde, We geloven in dezelfde god, er is maar één Heer

Gelovige vrouw