Normaliseer Trump nooit

religie en filosofie

Marc van Dijk

De Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un liggen op ramkoers. © AFP
Filosofisch Elftal

Donald Trump rondt zijn eerste honderd dagen presidentschap af met verrassende militaire operaties. Een terugkeer naar normaal Amerikaans machiavellisme, of een reden tot zorg? In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele kwestie.

Na bijna honderd dagen verrast president Donald Trump nog steeds vriend en vijand met zijn getwitter en, met name de laatste twee weken, met militaire acties. Bij zijn aantreden maakten veel mensen zich zorgen. 'Wie moest huilen, schat het juist in', zei historicus Geert Mak op de dag dat Trumps verkiezingswinst bekend werd. Wordt die vrees bewaarheid?

Lees verder na de advertentie

Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen: "Het is een hele vooruitgang dat in Trumps directe omgeving sinistere Raspoetins als Bannon en Flynn vervangen zijn door militairen als McMaster en Rogers. Volstrekt onverantwoorde uitlatingen over de Navo, China, Mexico en de EU horen nu hopelijk tot het verleden. Hoewel je daar met een onvoorspelbare en infantiele narcist als Trump nooit zeker van kunt zijn. 

Maar het lijkt erop dat hij nu wordt ingepakt door het traditionele militaire establishment. Dat was altijd al agressief genoeg, maar in ieder geval voorspelbaarder dan Trump. En dat maakt die agressiviteit minder gevaarlijk. In die zin verbaast de ingreep in Syrië mij niet zo erg. Vooral als die meer met China en Noord-Korea dan met Syrië te maken zou hebben. Dat past wel binnen de traditionele Amerikaanse politiek."

Paul Teule, docent filosofie en economie aan de Universiteit van Amsterdam: "Als dít de traditionele Amerikaanse koers is, dan wil ik wel weten wat die traditie is. Trump is in geen enkel opzicht normaal, ook niet voor Amerikaanse begrippen. Door hem in een traditie te plaatsen, normaliseren we zijn presidentschap. We gaan dan mee in zijn spel en geven hem credit. Het gaat hier om een persoon die ongeschikt is voor de taak waarvoor hij gesteld is, in een politiek systeem dat in bijna alle opzichten disfunctioneel is. Het is belangrijk dat wij dat blijven zien en benoemen. 

Het is niet zo dat je Trumps daden kunt categoriseren als 'normale Amerikaanse politiek'. Je moet kijken of beleid ergens op gebaseerd is, of het gedegen is en stevig democratisch gelegitimeerd. Op al die punten schiet hij tekort, en zeker in zijn militaire acties. Amerika was in feite al een failed state, en staat nu ook nog eens onder leiding van iemand die tijdens de verkiezingscampagne heeft gezegd: 'Waarom hebben we die kernwapens eigenlijk als we ze niet mogen gebruiken?' Dit heeft hij meermaals gezegd. Deze situatie is niet zorgwekkend, maar ronduit eng."

Een ma­chi­a­vel­lis­tisch redenerende buitenstaander zou zich bij zo'n deal iets kunnen voorstellen. Op voorwaarde natuurlijk dat het middel niet erger is dan de kwaal

Op z'n minst strategie nodig

Ankersmit: "Wij zien natuurlijk maar een klein deel van wat er zich achter de schermen allemaal afspeelt. Stel dat Trump en de Chinese leider Xi Jinping een pact hebben gesloten om van het regime in Noord-Korea af te komen. Ze hebben er beiden last van. De Amerikanen vrezen de kernwapens. En dat China met het regime in de maag zit, is al langer duidelijk. Misschien is er een deal gemaakt waarbij Amerika de klus klaart, terwijl China in ruil voor medewerking de zeggenschap over het gebied krijgt. Voordeel voor Amerika zou ook zijn dat het China op deze manier wat kan losweken uit zijn tegenwoordig zeer innige band met Rusland. Een machiavellistisch redenerende buitenstaander zou zich bij zo'n deal iets kunnen voorstellen. Op voorwaarde natuurlijk dat het middel niet erger is dan de kwaal."

Teule: "Maar machiavellisme, machtspolitiek waarin alles geoorloofd is als het jouw eigen belangen maar dient, vereist toch op zijn minst een strategie en tactisch vernuft? Trump heeft in zijn vastgoedimperium laten zien dat achter zijn zogenaamde 'deals' oplichterij, afpersing en belastingontduiking schuilgingen. Lees de verhalen van onderzoeksjournalisten die talloze voorbeelden hebben aangedragen van de manier waarop Trump mensen met wie hij zaken deed via eindeloze rechtszaken kapot heeft weten te krijgen. Daar kun je als Amerikaanse zakenman kennelijk mee wegkomen, als politicus hou je dit niet lang vol. Deze man is een combinatie van leegte en opportunisme. Hij waait met alle winden mee en verandert voortdurend van positie. Dat lijkt me ook vanuit machiavellistisch perspectief geen goede politiek."

Het is uit analyses gebleken dat Trump zijn ideeën regelmatig baseert op te­le­vi­sie-uit­zen­din­gen van Fox News

'Trump is leeg'

Ankersmit: "De Trump van de verkiezingscampagne en de eerste maanden van zijn presidentschap leek de aankondiging van de apocalyps te zijn. Maar juist daarin was de Trump van toen het tegendeel van de machiavellist die nu lijkt te verschijnen. Machiavellisten stellen de publieke moraal boven de private moraal. Toegegeven, dat ziet er soms niet leuk uit. Maar ze laten zich wel leiden door de rede en lange-termijnoverwegingen. Niet voor niets spreekt men van 'raison d'état'. Juist daardoor maken zij doorgaans minder rommel in het publieke domein dan de 'schöne Seelen', die daar met de beste bedoelingen de private moraal in willen introduceren. Het zou niet verkeerd zijn als ook Europese politici naïeve dromen voor het 'raison d'état'-denken zouden verruilen."

Teule: "En toch woon ik nog altijd veel liever in Europa dan in de Verenigde Staten. Een ware machiavellist heeft een sterk karakter en toont zich beheerst. Omdat hij anders zijn eigen belangen en die van zijn volk, waar het allemaal om begonnen is, ondergraaft. Hij zal zich altijd goed informeren. Trump is in de kern leeg, heeft geen ideologie en ook geen moreel ijkpunt. De vele keiharde bezuinigingen en dereguleringen die hij heeft voorgesteld pakken voor het grootste deel van zijn kiezers aantoonbaar nadelig uit. Trump is een machtswellusteling die zelf niet eens weet wat hij precies najaagt. Het is uit analyses gebleken dat hij zijn ideeën regelmatig baseert op televisie-uitzendingen van Fox News. Dus de machtigste man op aarde, die constant kan beschikken over de beste informatie van inlichtingendiensten, kijkt naar tv-programma's die elke journalistieke regel tarten en baseert daar vervolgens zijn mening op. Dat is echt om te janken. We mogen nooit gaan doen alsof we hier met een normale president te maken hebben."

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Een ma­chi­a­vel­lis­tisch redenerende buitenstaander zou zich bij zo'n deal iets kunnen voorstellen. Op voorwaarde natuurlijk dat het middel niet erger is dan de kwaal

Het is uit analyses gebleken dat Trump zijn ideeën regelmatig baseert op te­le­vi­sie-uit­zen­din­gen van Fox News