Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nieuwe remonstrantse dominees: geen uitvaarten, geen bruiloften en maar zelden een kerkdienst

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

Rachelle van Andel wordt een van de vijf vernieuwingspredikanten. 'Ik ervaar dit als een mooie open ruimte, ik mag het beroep opnieuw uitvinden.' © Patrick Post

Met alleen kerkdiensten en leerhuizen redden de remonstranten het niet. Daarom gaan vijf vernieuwingspredikanten zes jaar experimenteren met nieuwe vormen om mensen te trekken die zitten met existentiële vragen.

De remonstranten gaan vernieuwen. Er komen vijf parttime-predikanten die vanuit bestaande kerken gaan experimenteren met nieuwe vormen, die aansluiten bij zingevingsvragen van mensen - gelovig of niet. De basis daarvoor wordt de theologie van de kwetsbaarheid, die ontwikkeld is door de remonstrantse hoogleraar Christa Anbeek. Rachelle van Andel, student aan het remonstrants seminarium, wordt een van de vernieuwingspredikanten. Zij gaat aan de slag in Eindhoven. De vernieuwing in drie delen: het idee, de theologie en de dominee.

Lees verder na de advertentie

Het idee

De remonstranten zijn met hun vijfduizend leden een kleine geloofsgemeenschap. Dat gaat zo blijven, of de komende vernieuwingsoperatie nu slaagt of niet: mensen worden immers, zegt de algemeen secretaris van de remonstranten Joost Röselaers, zelden lid meer van een kerk. Maar hij gelooft er wel in dat deze vrijzinnige geloofsgemeenschap van betekenis kan zijn voor een grotere groep mensen dan nu. Daarom stellen de remonstranten vijf dominees aan die nieuwe mensen met zingevingsvragen moeten aantrekken. Die willen daar, denkt Röselaers, ook best voor betalen.

De vernieuwing krijgt ook een ge­meen­schap­pe­lij­ke theologische basis, in de theologie van de kwetsbaarheid

"Ik geloof enorm in het bijbelse verhaal", zegt de secretaris en dominee. "Maar om nieuwe mensen aan te spreken moet het aanbod wel echt veranderen." Daarom gaan dit najaar in Bussum, Eindhoven, Utrecht en de Achterhoek vijf vernieuwingspredikanten aan de slag, voor twee dagen in de week.

Zij hoeven geen uitvaarten te doen, geen bruiloften en maar af en toe een kerkdienst. Wat ze wel gaan doen, omschrijft Röselaers als 'alles waar een dominee nu niet aan toekomt'. Zij gaan vooral verkennen welke existentiële vragen er leven in het Gooi, op het Gelderse platteland, in de binnenstad van Utrecht, en in de technologische, creatieve 'silicon valley' in Brabant. Dat daar behoefte aan is, merken remonstranten in hun eigen omgeving, schrijven ze in een toelichting voor gemeenten op de vernieuwing. Maar ze weten ook dat nieuwe vormen nodig zijn; met de kerkdiensten en gesprekskringen in het zaaltje bij de kerk redden ze het niet.

Van de vijf predikanten wordt verwacht dat zij vormen weten te vinden die die mensen aanspreken. Zelf heeft Röselaers in de tijd dat hij in Londen dominee was in de Dutch Church, een apart centrum opgezet. In dat Dutch Centre zijn lezingen, borrels, diners voor zinzoekende mensen, vaak met goede banen. Zij vormen wel een gemeenschap, zegt Röselaers, ze letten een beetje op elkaar. "Want dat is de essentie van kerk-zijn."

Dat Dutch Centre draait nu zelfstandig, ook financieel. Bezoekers betalen voor de activiteiten, én het Dutch Centre heeft sponsors, veel uit het bedrijfsleven. Zo kan het, zegt hun vroegere dominee, maar de vijf vernieuwingspredikanten in Nederland moeten zelf op zoek naar financieringsmodellen die hier werken. Na zes jaar houdt hun aanstelling immers op; ze worden ook ondernemer. En, zegt Röselaers, met verwijzing naar yoga en filosofieprogramma's waarvoor grif wordt betaald.

Nadrukkelijk worden de vernieuwingspredikanten gekoppeld aan een plaatselijke gemeente. Die blijven gewoon functioneren zoals ze dat doen, het bestaande 'wordt absoluut niet overboord gegooid', staat er in de toelichting. Maar de huidige kerken en vernieuwingspredikanten kunnen elkaar wel inspireren, ook wat betreft gedachtengoed. De vernieuwing krijgt ook daarom een gemeenschappelijke theologische basis, in de theologie van de kwetsbaarheid, die is ontwikkeld door de remonstrantse hoogleraar Christa Anbeek.

De theologie

Mensen in het Gooi, vaak maatschappelijk geslaagd, hebben andere vragen dan ondernemers en anderen op het platteland in de Achterhoek of de jonge hightech studenten en innovatieve start-ups in Eindhoven. Maar allemaal kunnen ze dingen meemaken die hen kwetsbaar maken, en hun leven ontregelen. "Op een gegeven moment breken de dijken door", weet Christa Anbeek, hoogleraar systematische theologie aan de Vrije Universiteit. Haar remonstrantse theologie van de kwetsbaarheid, geeft een handvat om weer richting te geven aan het leven.

Anbeek weet waarover ze praat. In haar persoonlijk leven maakte ze grote verliezen mee, haar vader, moeder en broer stierven jong, jaren geleden overleed haar vriend. Samen met Ada de Jong schreef ze 'De berg van de ziel'. De Jong verloor haar hele gezin tijdens een vakantie in de bergen.

"De geleefde ervaringen staan voorop", zegt Anbeek over haar dialoogmodel, dat al wordt gebruikt in het onderwijs, en in de Levenseindekliniek. Deelnemers vertellen wat hen is overkomen. Soms is dat iets moois, een geboorte, een verliefdheid. Maar vaak vertellen ze over een donkere kant van het leven, een verlies, een ongeluk, ziekte die hen kwetsbaar maakt. Dat is een belangrijk aanknopingspunt om de weg weer te vinden in het leven: "In kwetsbaarheid en ontregeling worden dingen zichtbaar die mensen het gevoel geven: dit doet er echt toe", weet de hoogleraar. "Dat wat van waarde is, laat zich op die momenten zien. In liefde, in contact, in verontwaardiging."

Het is heel spannend om uit de marge te treden

Vernieuwingspredikant Rachelle van Andel

Of de Bijbel of het geloof daar ook aan te pas komen, dat ligt volgens Anbeek erg aan de groep met wie ze deze route doorloopt. "Het is een dilemma. Als je te veel in gelovige taal spreekt, dan raak je mensen kwijt. We werken vanuit de mensen. Maar dan kun je vervolgens wel zeggen hoe de Bijbel zo'n ervaring verwoordt, of wat Augustinus erover te zeggen had. Je moet wel uitkomen bij reflectie, anders ben je blind. Daarvoor heb je de traditie nodig."

De uitwerking gebeurt niet alleen in woorden. Ook beelden zijn belangrijk, zegt Anbeek, rituelen, vieringen. "Het is een experiment. Er is echt iets anders nodig waar onze traditie zich weer in kan bewegen. Ontmoeting is daarbij essentieel, de ervaringen worden niet individueel, maar samen onderzocht", zegt ze. Hoe dat er precies uitziet, dat is afhankelijk van de context en van de persoon van de vernieuwingspredikant. Want die wordt geschoold in deze manier van theologisch denken, maar kan er wel zijn of haar persoonlijke invulling aan geven.

© Patrick Post

De dominee

Rachelle van Andel (27), afgestudeerd als geestelijk verzorger, rondt binnenkort haar predikantenopleiding af aan het Remonstrants Seminarium. Ze wordt voor twee dagen in de week vernieuwingspredikant bij de remonstranten in Eindhoven. "Ik ervaar dit als een mooie open ruimte, ik mag het beroep opnieuw uitvinden", zegt ze. "Met mijn ene been sta ik in de kerk, maar met het andere sta ik middenin de wereld."

Die wereld, dat wordt Eindhoven, de stad vol met jonge, creatieve, hoogopgeleide, vaak technische mensen. Van Andel komt oorspronkelijk uit Brabant, haar familie steunt PSV. Maar ze woont nu in Amsterdam, ze werkt in Utrecht bij de Graalbeweging (voor spiritualiteit, vrouwen en vrede), en is nog jongerenwerker in de Geertekerk. Ze haalde haar bachelor filosofie in Antwerpen. "Ik zoek naar hoe we mens zijn. En ik heb daarvoor religieuze taal nodig", vat ze de rode draad samen.

Op haar nieuwe plek wil ze er niet alleen zijn voor jonge mensen. Maar ze verwacht wel dat ze die veel tegen zal komen. Toen ze iets rond burn-out organiseerde, merkte ze dat jongeren behoefte hebben aan geestelijk voedsel, maar dat ze niet weten waar ze die vinden moeten. "Ik wil mensen graag opzoeken en naast hen gaan staan. We worden allemaal geconfronteerd met kwetsbaarheid. We zijn verantwoordelijk voor ons eigen leven, maar je hebt niet alles in eigen hand. Ik wil ruimte scheppen om onze ervaringen te verbinden met religieuze bronnen en van daaruit met de wereld om ons heen. Als theoloog opereer je in de marge, maar je hebt wel iets wezenlijks in handen."

De remonstranten zetten zwaar in op Eindhoven, omdat daar op het gebied van zingeving en spiritualiteit volgens hen nog niet veel is. Naast Van Andel gaat ook de ervaren predikant Sigrid Coenradie werken aan vernieuwing in Eindhoven.

Of ze een toga gaat dragen weet Rachelle van Andel nog niet. Maar ze is wel vast van plan zich buiten de kerk 'echt te laten zien als remonstrants predikant'. "Handelen en doordenken vanuit een innerlijke bron zijn voor mij als mens heel belangrijk. Je hebt de gemeente en de dominee die dienstbaar is aan de gemeente. Maar ik wil een stem zijn naar buiten. Beide zijn nodig voor een toekomstbestendige geloofsgemeenschap. We zijn een kleine geloofsgemeenschap, maar je hebt grote zeggingskracht als je naar buiten treedt. Het is heel spannend om uit de marge te treden."

Vier sollicitaties zijn al vervuld

Henk van den Berg woont in de Achterhoek en wordt daar als vernieuwingspredikant verbonden aan de remonstrantse gemeente in Lochem en Doesburg. In Bussum gaat Claartje Kruijff, Theoloog des Vaderlands, aan de slag. Naast Rachelle van Andel wordt ook Sigrid Coenradie, predikant in Deventer, vernieuwingspredikant in Eindhoven. De sollicitatie voor vernieuwingspredikant in Utrecht wordt zo spoedig mogelijk afgerond.

Lees ook:

Dominee Baardmans gebruikt de Bijbel tegen keuzestress

In een tijd van overdaad en burn-outs kan het geloof helpen, denkt Jan Willem van der Straten alias Dominee Baardmans. 'Erop vertrouwen dat alles goed komt en geloven dat je er niet alleen voor staat, best relaxed.'

Kerken geven ruimte aan debat over voltooid leven

Het liberaal-christelijke kabinet wil een maatschappelijke discussie over stervenshulp bij voltooid leven. In de protestantse kerk is dat gesprek er al en dat is zo open als het maar kan.

Deel dit artikel

De vernieuwing krijgt ook een ge­meen­schap­pe­lij­ke theologische basis, in de theologie van de kwetsbaarheid

Het is heel spannend om uit de marge te treden

Vernieuwingspredikant Rachelle van Andel