Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Naar Mekka met een VR-bril, mag dat wel?

Religie en Filosofie

Loliet Witteveen

Virtueel bezoek aan ‘Verlangen naar Mekka’ in het Tropenmuseum. © Desiré van den Berg

Twintig jaar geleden was fotograferen verboden in de Grote Moskee van Mekka. Nu kan iedereen in het Tropenmuseum, met virtualrealitybril, door de heilige stad van de islam lopen.

Verkeersborden langs de snelweg naar Mekka geven de richting aan: moslims rechtdoor, niet-moslims rechtsaf slaan. Voor de laatstgenoemden is de heilige stad van de islam verboden terrein. De nieuwe tentoonstelling in het Amsterdamse Tropenmuseum ‘Verlangen naar Mekka’ brengt daar verandering in. Met een virtualrealitybril op kan iedereen zich in de Grote Moskee van Mekka wanen.

Lees verder na de advertentie

Dagelijks richten moslims over de hele wereld zich in gebed tot deze stad, en elk jaar trekken er miljoenen naartoe voor de bedevaart. De hadj is, als een van de vijf zuilen van de islam, een religieuze verplichting voor iedereen die daartoe in staat is.

Doek voor de buitendeur van de Kaäba. © *

Met de vr-bril op zie je links de Kaäba, de vijftien meter hoge kubus die bedekt is met een zwartfluwelen doek, versierd met gouden borduursels van koranteksten. Moslims bidden altijd in de richting van dit heiligdom. In de lucht vliegen vogels, en voor, achter en naast je zie je duizenden mensen die samen met jou de omgang rond de Kaäba maken.

Mag dat eigenlijk wel, als niet-moslim? Een eenvoudig antwoord daarop is er niet. Technieken als virtual reality zijn nog relatief nieuw en de meningen erover zijn verdeeld.

Ik had de Kaäba al zo vaak gezien op tv, maar als je hem in het echt ziet is dat een on­be­schrijf­lijk gevoel

Alia Azzouzi

Zo was het twintig jaar geleden nog verboden om foto’s te maken in de Grote Moskee, vertelt Alia Azzouzi (38). De Rotterdamse is betrokken bij de tentoonstelling. “Toen ik voor het eerst in Mekka kwam, in 1998, werden je tassen nog doorzocht op camera’s. Het enige aandenken wat ik aan die reis heb is een foto gemaakt in een studio.”

Ook de afgelopen jaren probeerden de Saudische autoriteiten meerdere keren het maken van foto’s en video’s op religieuze plekken aan banden te leggen. Dat heeft vooral met veiligheid te maken in de menigte. 

Volgens islamitisch theoloog en imam Azzedine Karrat bestaat er in de islamitische gemeenschap een discussie over de vraag of en waarom ongelovigen de stad niet binnen mogen. “Is dat vanwege de Saudische wet of vanwege de religieuze traditie? Is het verboden om als niet-moslim deel te nemen aan de religieuze rituelen of is meekijken ook al verboden? Daar is geen consensus over.”

In Mekka gaan moslims rechtdoor, niet-moslims rechtsaf. © *

Volgens hem is er niets mis met een virtuele wandeling door Mekka. “Ik vind het juist een mooie en creatieve techniek om mensen iets van die zoetigheid te laten proeven.”

Livebeelden

De 3D-film die met de virtual­realitybril te zien is, is gemaakt door een Indonesische bekeerling die er toestemming voor kreeg van de Saudische autoriteiten. Het land zendt 24 uur per dag livebeelden uit van Mekka, die wereldwijd op televisie te zien zijn. “Zo anders is dit niet”, vindt Karrat. “Het 3D-apparaatje laat veel zien, maar het moment dat je voor het eerst de Grote Moskee betreedt en de Kaäba ziet, kan je niet ervaren. Daarvoor moet je er echt zijn.”

Alia Azzouzi

Alia Azzouzi weet dat moment nog goed. “Ik krijg meteen kippevel als ik eraan denk. Ik had de Kaäba al zo vaak gezien op tv, maar als je hem in het echt ziet is dat een onbeschrijflijk gevoel. Het was alsof al het andere opeens vervaagde en ik dacht: dit is waar alles ooit begonnen is. Dit is het middelpunt van mijn bestaan.” Tegen dat gevoel kan de tentoonstelling niet op, geeft Azzouzi toe. “Maar toen ik in de ruimte kwam met de kleden die de Kaäba bedekten, kwam dat wel weer een beetje terug.”

En dat geldt niet alleen voor haar. In 2013 was de tentoonstelling over Mekka in een andere vorm al te zien in het Leidse Museum Volkenkunde. “Daar kwamen mensen naar me toe met tranen in hun ogen”, vertelt Azzouzi. “Niet elke moslim krijgt de kans om naar Mekka te gaan, en sommigen waren zo dankbaar voor deze ervaring. Anderen hadden het gevoel er nu voor de tweede keer te zijn geweest. Ze zeiden: ‘Als ik straks thuiskom moet ik mijn familie gaan trakteren op dadels en zemzem-water’, zoals elke moslim dat volgens traditie doet na thuiskomst.”

Voor het Tropenmuseum is het belangrijk om ook aan niet-moslims iets mee te geven van dit religieuze fenomeen. Conservator Luit Mols: “Voor zoveel Nederlandse moslims is de hadj ontzettend belangrijk. Maar omdat het altijd elders plaatsvindt, krijgen mensen er hier vaak maar weinig van mee. Met de tentoonstelling hopen we bezoekers een heel klein stukje te laten ervaren van wat pelgrims daar doen. Maar écht de hadj ervaren, dat kan natuurlijk alleen in Mekka zelf.”

Verlangen naar Mekka

‘Verlangen naar Mekka’ opende afgelopen vrijdag in het Tropenmuseum in Amsterdam. De tentoonstelling is een samenwerking met het ­British Museum in Londen, waar ‘Hajj: journey to the heart of ­Islam’ in 2012 te zien was. De collectie bestaat uit meer dan 300 stukken met een ­grote verscheidenheid: van de tiende eeuw tot nu. Er zijn foto’s van negentiende-eeuwse pelgrims en fragmenten van de eerste hadj-documentaire uit 1928, maar ook persoonlijke verhalen van Nederlandse ­pelgrims anno nu. Nieuw in het Tropenmuseum is onder andere de virtualreality-bril, waarmee de bezoeker zelf ervaart hoe het is om in Mekka rond te lopen. De tentoonstelling is tot en met 12 januari 2020 te zien.

Lees ook:

Nieuwe trend: de hadj-selfie bij de Kaäba

Zeven keer om de Kaäba lopen, bidden, nog eens bidden, stenen gooien naar pilaren die de satan belichamen. Aan de lijst met rituelen tijdens de jaarlijkse islamitische pelgrimstocht naar Mekka, de hadj, is in de afgelopen jaren nog een nieuwe handeling toegevoegd: het maken van een selfie. Liefst met de Kaäba op de achtergrond.

Deel dit artikel

Ik had de Kaäba al zo vaak gezien op tv, maar als je hem in het echt ziet is dat een on­be­schrijf­lijk gevoel

Alia Azzouzi