Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mystiek realisme zou praktisch zijn

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger © Maartje Geels
column

Sommige mensen dragen hun leven lang een geheim met zich mee. Misstappen die je niet wilt delen met anderen of leed dat je liever alleen verwerkt. Het is te gênant, te beschamend om er open over te zijn. 

Het kan ook het contact met God of het Hogere zijn dat je voor de wereld wilt afschermen. Het is te intiem, te onzeker misschien ook. Dag Hammarskjöld is zo iemand. Hij was secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Op 18 september 1961, tijdens een vredesmissie naar Congo, stortte het vliegtuig waarin hij reisde neer. Mogelijk was er sabotage in het spel.

Lees verder na de advertentie

Na zijn dood vond men zijn dagboek. Hammarskjöld zelf noemde het 'een witboek van de dialoog met mijzelf - en met God'.

Hoe omgaan met je fouten? Met je mid­del­ma­tig­heid? Door zelfverachting te vermijden dus.

Ik heb het boek nu een paar keer gelezen en wat mij telkens weer opvalt is het immense contrast tussen de levenshouding die voor Hammarskjöld zo belangrijk was en de houding van het gros van de politieke leiders van nu. "Mijn middelmatigheid zien, niet in geselende zelfverachting, niet met de hoogmoed van de rouwmoedige - maar als een risico voor de integriteit van mijn handelen wanneer ik haar niet in het oog houd." Hoe omgaan met je fouten? Met je middelmatigheid? Door zelfverachting te vermijden dus. Terwijl rouwmoedigheid hier niet als deemoed of bescheiden zelfinzicht naar voren komt, maar als hoogmoed. Het zijn deze teksten die het dagboek vleugels hebben gegeven, tot op de dag van vandaag. Jezelf in het oog houden, juist om niet tot wanhoop te vervallen. Immers: "Alles verbranden in het vuur van het heldere oog en toch hopen dat iets van hetgeen dat uit de as gehaald kan worden waardevol zal zijn". Het is de paradox van het geloof die hier spreekt.

Realistischer en praktischer

Nooit heeft Hammarskjöld met iemand over zijn innerlijke dialoog gesproken. Was het te intiem? Toen zijn dagboek postuum onder de titel 'Merkstenen' verscheen, kwam er inderdaad veel kritiek uit zowel politieke als intellectuele hoek. Het waren de jaren van vooruitgangsgeloof, van wetenschap en rationaliteit en daar paste deze mystiek niet bij, zeker niet op zo'n positie. Dat is nogal veranderd. Uitdagingen lijken ons gaandeweg boven het hoofd te groeien, juist ook op mondiaal gebied. Bij dreiging hebben we allemaal de neiging weg te kijken - ontkenning als strategie. Is de mystiek ingestelde Hammarskjöld dan niet eigenlijk veel realistischer, en praktischer bovendien, dan de bombastische pragmatici van nu? Ik moet denken aan de woorden van Kofi Annan: "Op een moment van een nieuwe uitdaging of van het bezweren van een crisis is de beste vuistregel voor een secretaris-generaal van de VN om zich af te vragen: hoe zou Dag Hammarskjöld dit aangepakt hebben?"

Toen Boris Johnson vorige week opstapte als Britse minister van buitenlandse zaken, zagen we hem gewichtig poseren. Een letter of resignation opzichtig voor zich op de houten tafel, de blik onverschrokken en trots op de camera gericht. Dat het verloop van de NAVO-top vandaag de dag afhankelijk is van 'het humeur' van Trump vinden we inmiddels al bijna normaal. Ik herhaal voor mezelf de vraag: zou de mystiek ingestelde Hammarskjöld ook hebben weggekeken bij de gevolgen van een ontmanteling van de EU, de NAVO, de economische wereldorde en van de natuur? Het realisme van de mysticus kan bijna niet sterker contrasteren met de bombastische fantasie van de zogenaamde pragmaticus. Welke politicus durft het aan?

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier haar eerdere columns.

Deel dit artikel

Hoe omgaan met je fouten? Met je mid­del­ma­tig­heid? Door zelfverachting te vermijden dus.