Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moet je partijen wel uitsluiten als coalitiepartner?

religie en filosofie

Marc van Dijk

Lijsttrekker Mark Rutte (VVD) en Geert Wilders (PVV) tijdens de politieke spelletjesavond van het NOS Jeugdjournaal. © ANP
Filosofisch Elftal

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele vraag. Bijna alle politieke partijen sluiten de PVV op voorhand uit als coalitiepartner. Is dat verstandig?

Alle grotere politieke partijen die serieus kans maken op regeringsdeelname hebben tijdens deze verkiezingscampagne de PVV van Geert Wilders uitgesloten als coalitiepartner. Ook de VVD en het CDA, die eerder in een gedoogconstructie met de partij samenwerkten. Is dit een juiste strategie?

Lees verder na de advertentie

Paul van Tongeren, emeritus-hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen en Leuven: “Nee, mij lijkt dit onverstandig. Niet omdat men wat mij betreft met die partij zou moeten samenwerken, maar omdat een dergelijke uitsluiting die partij waarschijnlijk alleen maar in de kaart speelt. De leider en het enige lid van die partij heeft ressentiment, wrok, het beeld dat hij miskend en uitgesloten wordt tot stijlkenmerk gemaakt. Hij hoeft op een uitsluiting door de andere partijen alleen maar te reageren met ‘zie je wel’, om het schijnbare nadeel in zijn voordeel om te buigen. Er is voldoende ressentiment in de samenleving om te maken dat kiezers zich herkennen in iemand die door de dominante groepen buitengesloten wordt.”

Paul van Tongeren © Jörgen Caris

Alicja Gescinska, Pools-Vlaams filosoof, televisiemaker en schrijver: “In Vlaanderen hebben we daar natuurlijk een voorgeschiedenis mee: het cordon sanitaire rond het Vlaams Blok/Vlaams Belang. Ongetwijfeld heeft dat de partij stemmen opgeleverd, maar ik vind het ook lichtzinnig om te beweren, zoals velen nu doen, dat het Vlaams Blok/Vlaams Belang zijn electorale successen geheel te danken had aan het cordon sanitaire. Mensen gaan heus niet op een voor racisme veroordeelde partij stemmen, omdat andere partijen zeggen dat ze niet willen regeren met die partij. Als mensen op een racistische partij stemmen, doen ze dat omdat ze door het gedachtengoed en de vertegenwoordigers van die partij aangesproken worden. En je ziet in heel wat Europese landen dat extreem-rechtse partijen een groot electoraat aanspreken. In Oostenrijk was er geen cordon sanitaire en is de FPÖ zo groot geworden dat ze een regeringspartij is geworden.”

Van Tongeren: “Afgezien van de grote of kleine effecten die de uitsluiting heeft, lijkt het me ook een principekwestie. In de politiek zou het immers niet moeten gaan om partijen of personen, maar om de ideeën waar ze voor staan en de energie en ernst waarmee ze die proberen te realiseren.”

Gescinska: “Politiek bestaat uit meer dan enkel ideeën. Politiek is zowel inhoud als verpakking; het gaat om ideeën en hoe die te vertolken. En niet enkel de inhoud, maar ook de verpakking kan van zo’n slechte kwaliteit zijn dat je er heus iets over mag zeggen. Populisme is bijvoorbeeld meer een manier van politiek voeren dan een inhoudelijke politiek zelf. Het is een stijl. Populisme is de retoriek van de gebalde vuist, terwijl een dialoog begint met een uitgereikte hand. En zonder dialoog heb je geen democratie. Het uitgangspunt van elke politieke en maatschappelijke dialoog zou het principe van Gadamer moeten zijn: Der Andere könnte recht haben - de ander kan gelijk hebben. Maar die instelling moet in een dialoog natuurlijk van twee kanten komen. Wat belangrijk is: door een cordon sluit je geen dialoog met een partij uit, je sluit enkel een coalitievorming uit. Dat is een belangrijke nuance.”

Alicja Gescinska. Foto: Jorgen Caris

Van Tongeren: “Maar de uitgesloten partij zal haar uitsluiting van regeringsdeelname altijd retorisch uitbuiten. Dat kan niet op het moment dat het enkel om standpunten gaat. Politici kunnen op die manier beter hun grenzen stellen. Je kunt in absolute zin uitsluiten dat je ooit zult toestaan, in wat voor samenwerking dan ook, dat discriminatie wordt gelegitimeerd, dat heilige boeken worden verboden, dat er geen geld meer naar cultuur gaat, dat Europese samenwerking wordt afgebouwd, dat het budget voor ontwikkelingssamenwerking nog verder wordt gekort en dat milieubeschermende maatregelen worden afgeschaft. Daarmee hebben we ongeveer het ‘programma’ van de PVV samengevat en sluiten we dus feitelijk samenwerking met die partij uit. Maar niet vanwege de partij of de persoon, maar vanwege de dingen waar het om gaat.”

Gescinska: “Dat vind ik een beetje rond de pot draaien. Het ene volgt immers uit het andere: een partij is namelijk niet los te koppelen van haar ideeën. Als je zegt dat je het niet ziet zitten om een regeerakkoord te vormen waarin maatregelen X, Y en Z opgenomen zijn, volgt daaruit dat je het niet ziet zitten om een coalitie te vormen met een partij die heel haar bestaan rond X, Y en Z heeft opgebouwd. Als je dus stelt dat je het niet ziet zitten om met de PVV te regeren, zit daar al in vervat dat dit omwille van het programma van die partij is, om ‘de dingen waar het om gaat’ dus. Ik vind dat een cordon sanitaire kan, maar niet eens uitgesproken hoeft te worden. Het zou moeten volstaan om de programma’s van twee partijen naast elkaar te leggen om te zien: dit kan iets worden of dit kan nooit iets worden.”

Van Tongeren: “Als je de uitsluiting beperkt tot de standpunten, snijdt het mes aan twee kanten: je geeft een andere partij de kans haar leven te beteren, en je bindt jezelf aan inhoudelijke punten in plaats van aan loos vlagvertoon. De grenzen die je opwerpt, werken ook verplichtend naar jezelf. En inderdaad, omdat we een politieke cultuur van coalities hebben, moet je daarbij voorzichtig zijn en duidelijk maken wat je echt belangrijk vindt, te belangrijk om van toevallige samenwerkingen te laten afhangen. Dat geeft echte duidelijkheid in plaats van de schijnduidelijkheid van het uitsluiten van een partij.

“Maar het belangrijkste voordeel zou zijn, dat op die manier het politieke debat een beetje meer kan gaan lijken op het ideaal: een gesprek over de vraag wat in de meest volle zin van het woord goed is voor een gemeenschap, dat wil zeggen: rechtvaardig, eervol, gezond, en aangenaam.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie