Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Misbruik? Dan niet alleen maar vergeven

Religie en Filosofie

Marinde van der Breggen

Bijeenkomst van House of Heroes. © beeld van de House of Heroes website

In evangelische en pinkstergemeenten komt de aanpak van seksueel misbruik pas nu op gang. Terwijl juist die gemeenschappen risico's kennen.

Wat doe je als kerkleider wanneer je wordt geconfronteerd met misbruik? Veel evangelische en pinkstergemeenten hadden daar tot voor kort nog nooit over nagedacht. Ook bij de evangelische gemeente Cama in Woerden, was er geen plan voor als zoiets mocht gebeuren. "We hadden daar geen beleid op. Gek genoeg, eigenlijk", zegt voorganger Jan Wolsheimer.

Lees verder na de advertentie
Er ligt zo'n nadruk op je nieuwe leven als christen, dat er weinig rekening wordt gehouden met menselijk falen

Antropoloog en religieonderzoeker Miranda Klaver

De 650 zielen tellende gemeente heeft in haar twintigjarig bestaan nog nooit een misbruikzaak binnen haar gelederen meegemaakt. "Gelukkig niet", zegt Wolsheimer. "Maar daardoor lijkt het wel een ver-van-je-bed-show. En dat kan natuurlijk niet. Ergens moet je toch besluiten wat stappen te gaan ondernemen."

Daarom heeft Cama zich onlangs aangesloten bij de Stichting Gedragscode Leidinggevenden (SGL), een meldpunt voor manipulatie en financieel-, seksueel- en machtsmisbruik binnen evangelische kerken. Woensdag is er in de kerk een training voor alle 200 vrijwilligers waarin ze uitleg krijgen over de gedragscode en wat ze moeten doen bij vermoedens van misbruik. Ook heeft de kerk een 'vertrouwensgezin' aangesteld. Wolsheimer: "We vinden het prettig om een duidelijk signaal af te geven dat we dit serieus nemen en dat zulk gedrag niet past in onze gemeenschap."

Meer aandacht

De Cama-gemeente is niet de enige die pas recent is gaan nadenken over hoe om te gaan met misbruik. Karin Somhorst van SGL merkt dat kerkelijke gemeenten de laatste tijd veel meer aandacht hebben voor dit onderwerp.

Sinds de oprichting van het meldpunt in 2002 is er altijd een gestage groei geweest - gemiddeld sloten per jaar vijf of zes gemeenten zich aan. Nu loopt het storm. Sinds oktober, in vier maanden tijd, hebben het kerkgenootschap Vineyard Benelux (acht gemeenten) en de koepelorganisatie Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten (VPE, 120 gemeenten) zich aangemeld.

Somhorst verwacht dat die groei nog wel even doorzet. "Ik heb deze week alweer vier verzoeken om informatie gehad en binnenkort ga ik bij een gemeente langs, om de laatste twijfels om zich bij ons aan te sluiten weg te nemen."

Vaak, zoals bij de VPE en de Woerdense Cama-gemeente, was de trigger een misbruikzaak in de pinksterkerk House of Heroes, die vorig jaar september aan het licht kwam. Die zaak in de Nijkerkse gemeente van de bekende voorganger Matteüs van der Steen, veroorzaakte discussie in evangelisch Nederland. Nieuwssite de Correspondent beschreef in september hoe de leiding van de kerk zo'n beetje tegen alle gewenste handelswijzen in ging: de kerk koos de kant van de dader, pushte het slachtoffer om de dader te vergeven, probeerde het slachtoffer ervan te weerhouden naar de politie te gaan om de goede naam van de gemeente te beschermen en wilde geen bewijs overhandigen aan justitie.

Demonische krachten

In de Nijkerkse zaak wordt goed duidelijk op welke manier de pinkstertheologie een risicofactor vormt in misbruiksituaties, legt antropoloog en religieonderzoeker Miranda Klaver van de Vrije Universiteit in Amsterdam uit. Het ontbreken van een 'gezonde zondeleer' bijvoorbeeld. Klaver: "Er ligt zo'n nadruk op je nieuwe leven als christen, dat er weinig rekening wordt gehouden met menselijk falen. Als er dan wel iets misgaat, is dat algauw de schuld van demonische krachten. Daarmee wordt de eigen verantwoordelijkheid geminimaliseerd."

Veel mensen denken: dat gebeurt toch niet in mijn gemeente?

Ruth Sleebos, koepelorganisatie Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten

Ook het slachtoffer pushen om de dader te vergeven is iets wat in deze kringen vaker voorkomt. Klaver: "Het idee is dat je verplicht bent te vergeven omdat God jou ook vergeven heeft. Maar daarmee wordt buiten beschouwing gelaten dat de dader vaak in een bepaalde machtspositie staat ten opzichte van het slachtoffer. Zo verdwijnt het misbruik makkelijk naar de achtergrond."

Deze misbruikzaak is niet de eerste in deze tak van christelijk Nederland. Dat kerken nu wel actie ondernemen komt volgens Klaver onder andere door nieuwe media. "In dit mediatijdperk iets verborgen houden? Dat kun je wel vergeten. De tijd van dingen in de doofpot stoppen is voorbij. Kerken zijn zich daar nog niet altijd bewust van, die hebben vaak de neiging negatieve zaken achter de coulissen op te lossen. Maar nu hebben mensen ook andere mogelijkheden om dingen naar buiten te brengen dan alleen intern iets aankaarten."

De #MeToo beweging heeft de urgentie van het thema duidelijk gemaakt, ziet zowel Klaver als Karin Somhorst van het meldpunt SGL. "Kerken worden wakker en denken: oh ja, dat kan bij ons ook gebeuren. Sommigen hadden eerder het gevoel dat je daar in de kerk niet mee te maken krijgt", zegt Somhorst.

Naïviteit

"Er is veel naïviteit", bevestigt Ruth Sleebos, secretaris van de koepelorganisatie Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten. "Veel mensen denken: dat gebeurt toch niet in mijn gemeente?" De VPE, waar naast 120 gemeenten ook 200 voorgangers, predikanten en geestelijk werkers lid van zijn, heeft zich begin november bij het meldpunt aangesloten. "Wij waren betrokken bij de oprichting van SGL. Alle persoonlijke leden hebben zich toen aangesloten, maar voor de meeste gemeenten was het net een stap te ver", zegt Sleebos.

De VPE had daarom tot 2016 ook een eigen, intern meldpunt. "Maar we hebben al genoeg op ons bordje, we kunnen dat er eigenlijk niet bij hebben. Daarom is het goed dat mensen van buiten meekijken."

Dat de evangelische en pinkstergemeenten zich nu verenigen rond het onderwerp misbruik is niet vanzelfsprekend. Deze gemeenten zijn namelijk 'enorm autonoom' georganiseerd, zegt religieonderzoeker Klaver. "Ze zijn niet verenigd in een hiërarchisch kerkverband. Er zijn wel koepelorganisaties, zoals de VPE, maar die kunnen niet direct invloed uitoefenen op de lokale kerken."

Gemeenten moeten dus zelf moeten beslissen of ze zich bij het meldpunt aansluiten, terwijl in bijvoorbeeld de rooms-katholieke kerk, de PKN en de gereformeerde kerken, een eigen meldpunt is waar alle lokale gemeenten automatisch lid van zijn.

Risicofactor

Klaver: "Die kerken hebben de afgelopen vijftien jaar veel meer nagedacht over het creëren van een veilige kerk. En er zijn allerlei eisen aan de invulling van de ambten. In pinksterkerken kan iedereen voorganger worden."

Iets intern oplossen werkt niet, want je hebt een band met mensen

Karin Somhorst

Die autonome organisatie is een risicofactor, want daardoor zijn in de meeste evangelische en pinksterkerken weinig correctiemechanismen. De kerken hebben vaak één charismatisch leider, die met bevriende medeleiders de gemeente bestuurt. "Ze gaan uit van onderling vertrouwen. Binnen de gemeente leggen de leiders wel onderling verantwoording af, maar niet aan de gemeenschap of aan andere kerken", legt Klaver uit.

Van buiten

Kritiek op de leider geldt al snel als wantrouwen. Helemaal omdat leiders voor hun autoriteit vaak een beroep doen op geestelijke gaven of goddelijk inzicht. Daarnaast concludeert Klaver dat er weinig ruimte is voor reflectie. "Als ergens iets is misgegaan wordt vooral gekeken naar de persoon en zijn karakter in plaats van dat er wordt gevraagd welke structuren in de gemeenschap ervoor zorgden dat het zo mis kon gaan."

Karin Somhorst merkt dat veel gemeenten niet direct staan te springen om zich bij het meldpunt van SGL aan te sluiten. "De meesten vinden het heel spannend om oordeelsvorming buiten hun eigen gemeente te leggen. Het komt te dichtbij als anderen in de keuken zouden kijken", zegt ze. Terwijl dat volgens haar juist heel belangrijk is. "Iets intern oplossen werkt niet, want je hebt een band met mensen. Daardoor kun je niet meer objectief beoordelen wat waar is." Er bestaat ook angst voor valse beschuldigingen.

"Een van de eerste vragen die ik van gemeenten vaak krijg is: wat als iemand een verhaal verzint? Dat is nog nooit gebeurd en onze klachtencommissie bestaat uit ervaren juristen en twee rechters die dagelijks met dit soort dingen te maken hebben. Die prikken daar wel doorheen."

Dat de gemeente door zich aan te sluiten bij het meldpunt externe mensen mee laat kijken, vindt de voorganger van de Woerdense Cama-gemeente geen bedreiging. "Helemaal niet", zegt Wolsheimer. "Het was voor ons juist een pre. Dit soort zaken moet je duidelijk buiten jezelf leggen, helemaal als het gaat om leidinggevenden. Als die de boel zelf kan organiseren krijg je wellicht zo'n situatie als in Nijkerk, dat alles onder de pet wordt gehouden. Dat wil je juist niet."

Wat kerken kunnen doen

Wat kunnen kerkgemeenten doen, volgens Karin Somhorst van Stichting Gedragscode Leidinggevenden?
- Blijf praten over het onderwerp. "Dat je alle mogelijke maatregelen neemt en alle protocollen in orde hebt, betekent niet dat er niets meer gebeurt. Je moet altijd alert blijven en als je signalen opvangt het lef hebben om die bespreekbaar te maken."
- Weet waar je risico's zitten. "Vraag van iedereen die met een kwetsbare groep werkt referenties van mensen die hen goed kennen. Een Verklaring Omtrent Gedrag is niet genoeg want die krijg je ook als je alleen verdacht bent van een strafbaar feit maar niet veroordeeld."
Stel interne vertrouwenspersonen aan. "Binnen de gemeente moet iemand zijn, die niet deel uitmaakt van het leidersteam, waar gemeenteleden terecht kunnen met hun onderbuikgevoelens."

Lees ook:

Het Meldpunt seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk hield in december op te bestaan. Niet iedereen was daar blij mee.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Er ligt zo'n nadruk op je nieuwe leven als christen, dat er weinig rekening wordt gehouden met menselijk falen

Antropoloog en religieonderzoeker Miranda Klaver

Veel mensen denken: dat gebeurt toch niet in mijn gemeente?

Ruth Sleebos, koepelorganisatie Verenigde Pinkster- en Evangeliegemeenten

Iets intern oplossen werkt niet, want je hebt een band met mensen

Karin Somhorst