Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mijn wens is dat we gaan stemmen als enkeling en ook weer als enkeling huiswaarts keren

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger © Maartje Geels
Column

'Verschaf ons weer uitzicht op de eeuwigheid'. Toen de Deense denker Sören Kierkegaard deze woorden in zijn dagboek noteerde, was dit niet de nostalgische opwelling van een 19de eeuwse romanticus, maar de waarneming van een onversneden cultuurcriticus. 

De woorden troffen mij met een - nou, vooruit - primitieve hartstocht die zo eigen is aan de onverbeterlijk religieuze mens. Dat had ook te maken met een eerdere passage die Kierkegaard tot zijn constatering had aangezet: 'Het is één zaak wanneer volk, massa, oppositie tegen koning of regering strijdt, maar het is een andere zaak, dat er revoluties komen van het soort, dat lijkt op een huis, waar de bewoners der diverse etages met elkaar op de vuist gaan, dus niet met de verhuurder, maar met elkaar, in gevechten tussen de verschillende verdiepingen van de kelder tot de nok, maar wel te verstaan: onder elkaar.'

Lees verder na de advertentie
De hoon en spot waar Kierkegaard gedurende zijn hele leven mee geconfronteerd werd, deerde hem maar weinig want hij wist waarvoor hij het deed

Deze op het eerste oog wat karikaturale metafoor werd opeens pijnlijk realistisch, toen ik vorige week zondagavond te gast was bij 'De Nieuwe Maan', een wekelijkse talkshow bij de NTR die zich richt op ontwikkelingen in en rond de multiculturele samenleving. Het was een speciale uitzending, gericht op de komende gemeenteraadsverkiezingen, met een debat tussen Stephan van Baarle, lijsttrekker van Denk in Rotterdam, en Tanya Hoogwerf van Leefbaar Rotterdam. Het centrale thema van de uitzending - samenleven - bleek zich in de eerste paar minuten van het debat al stilletjes uit de voeten te hebben gemaakt. Woede, wantrouwen en spot namen welwillend haar plaats in, aangemoedigd door een schel applaus dat nu eens voor Hoogwerf, dan weer voor Van Baarle aanzwol. Het twintig minuten durende kemphanengevecht kende geen winnaar of verliezer, maar toonde slechts de treurige impasse waarin t politiek zo verdeelde Rotterdam gevangen zit.

Verstikkend harnas

Verschaf ons weer uitzicht op de eeuwigheid. Niet om weg te kunnen kijken van een realiteit die maar matig bevalt, maar om het spel van polarisatie, eigenbelang en groepsdenken waar we zo gemakkelijk in verzeild raken te zien voor wat het is - een verstikkend harnas. Wat overblijft is het waagstuk om een mens onder de mensen te zijn, een individu, of zoals Kierkegaard het noemt: een enkeling. Deze enkeling (Kierkegaard hoopte dat de twee woorden op zijn grafschrift zouden komen te staan, wat helaas niet gebeurde) trekt zich geen bal aan van wat de massa of de groep voorschrijft, wat hem tot persoonlijk voordeel strekt of wat juist niet, omdat het tussen hem en de eeuwigheid gaat - de waarheid en geldigheid van zijn bestaan. Dan maakt het niet zoveel uit of je politicus, bankdirecteur of burger bent. Waar het op aankomt is innerlijkheid en oprechtheid, al moet je dwars tegen de stroom in zwemmen en al valt de hele wereld over je heen.

De hoon en spot waar Kierkegaard gedurende zijn hele leven mee geconfronteerd werd, deerde hem maar weinig want hij wist waarvoor hij het deed: 'Iedereen droomt ervan met grote mensen en belangrijke gebeurtenissen gelijktijdig te zijn geweest of nog te worden. Maar God weet hoe weinigen er eigenlijk gelijktijdig met zichzelf durven te leven.'

Mijn wens, in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, is dat we gaan stemmen als enkeling en ook weer als enkeling huiswaarts keren. Ik vermoed dat samenleven onder één dak met zoveel verschillende groepen en culturen dan pas werkelijk een kans krijgt.

Welmoed Vlieger is filosoof en schrijft sinds februari 2018 een tweewekelijkse column voor Trouw. 

Deel dit artikel

De hoon en spot waar Kierkegaard gedurende zijn hele leven mee geconfronteerd werd, deerde hem maar weinig want hij wist waarvoor hij het deed