Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Middelstum heeft na vier jaar aardbevingsschade weer een kerk

Religie en Filosofie

Karin Sitalsing

Na vier jaar herstelwerkzaamheden is de kerk van Middelstum weer in gebruik. © Herman Engbers

Het geestelijk leven in Groningen zucht onder de gevolgen van de aardbevingen. 'Wil je onveilig zijn of liever gelukkig? Dat soort vragen wordt de Groningers opgedrongen.'

Het vaantje wappert fier in de felle zon. En de torenspits, die tijdenlang op de grond stond, straalt, net als Gijs Schilthuis, voorzitter van het kerkbestuur. Op deze snikhete vrijdagmiddag herinneren louter de foto's in de hal aan de geschiedenis van de doopsgezinde kerk in Middelstum. Vier jaar geleden bleek de kerk zo aangetast door aardbevingsschade dat ze niet meer gebruikt kon worden.

Lees verder na de advertentie

Glunderend laten de voorzitter en secretaris van het kerkbestuur nu de genodigden binnen om de heringebruikname te vieren. Onder hen de mensen die betrokken waren bij de werkzaamheden: bouwers, architecten, maar ook mensen van de Nederlandse Aardoliemaatschappij (Nam). Als hij die laatste naam noemt, wordt in de kerkbanken besmuikt en ongemakkelijk gegniffeld. Schilthuis bedankt hen, overhandigt hun een cadeau.

Beetje wrang, misschien, aangezien de Nam de gasboringen uitvoert en zo de schade veroorzaakt? Welnee, nuanceert Schilthuis, de Nam doet ook maar gewoon haar werk, voert uit wat haar door het Rijk wordt opgedragen. En, zegt hij, laten we eerlijk zijn: de schade is ruimhartig vergoed. Feitelijk, zegt Schilthuis, is de kerk sterker dan ooit.

Mensen hebben steeds de hoop dat er iets gebeurt, en die hoop wordt keer op keer de grond ingeboord. Uiteindelijk twijfelen ze aan zichzelf. Ben ik nou gek? Mag ik nog wel zijn wie ik ben?

Liebrecht Hellinga, voorganger

Zwervend genootschap

In de jaren dat het gebouw steunde en zuchtte omringd door steigers en stutten, leed ook de gemeente. Ze hield haar diensten thuis bij leden met een piano. Dan zaten ze in een woonkamer, dan weer in een serre, een enkele keer in een tuin. Maar deze gemeente is niet snel stuk te krijgen, vertelt Schilthuis. "We waren een soort zwervend genootschap. Het had ook wel weer iets." 

Toch kan er weinig op tegen een eigen plek. "Een plek om heen te gaan, om samen te zijn en je gedachtegoed te delen."

Het geestelijk leven in Groningen zucht onder de aardbevingsschade, weet men bij het Platform Kerk en Aardbeving. Protestantse gemeenten, vrijgemaakt-gereformeerde kerken, doopsgezinde gemeenten, rooms-katholieke parochies, een baptistengemeente en een evangelische gemeente zijn verenigd in het initiatief.

Een van de leden is Liebrecht Hellinga, voorganger in de baptistengemeente van Appingedam. Hij zegt dat juist een kerk een veilige plek moet zijn. "Een plek waar je gezien, geliefd, gewaardeerd en erkend wordt." 

Aan dat laatste, erkenning, ontbreekt het in het aardbevingsdossier, zegt Hellinga. "Mensen hebben steeds de verwachting dat er iets gaat gebeuren, en dan wordt die hoop keer op keer weer de grond ingeboord. Dat doet iets met mensen. Ze verliezen het vertrouwen in hun woning, in de instanties die de toezeggingen doen. En uiteindelijk gaan ze twijfelen aan wie ze zelf zijn. Zie ik het dan verkeerd? Ben ik nou gek? En mag ik nog wel zijn wie ik ben?"

Intens verdrietig

De kern van zingeving, zegt Hellinga, is de vraag hoe een leven op te bouwen als de fundamentele benodigdheden daarvoor - veiligheid, stabiliteit - wegsijpelen. Met die vraag worstelen de Groningers, zegt Hellinga, hij ziet de hulpvraag toenemen. 

© Herman Engbers

Dominee Jitse van der Wal, ook lid van het Platform Kerk en Aardbeving, herkent dit. Hij is gereformeerd-vrijgemaakt predikant in Appingedam. Alleen al binnen zijn eigen gemeente van tachtig adressen maakte hij vier keer een huisuitzetting mee. "Vier keer intens verdrietig."

Neem dat gezin uit Bierum dat noodgedwongen buiten het bevingsgebied ging wonen en daar niet aardde. "Zij werden voor de keus gesteld: buiten het gebied wonen en doodongelukkig zijn, óf terug naar het bevingsgebied en dan in onveiligheid leven. Ze kozen voor dat laatste. Nu is dat gezin redelijk stabiel, maar de vader was in die crisistijd de wanhoop nabij. En dat snap ik ook."

Iedereen weet dat er altijd een grote klap kan komen. En dan? Welk kind red je als eerste?

Jitse van der Wal, dominee

Geen enkele regie

Je wordt voor vragen gesteld waar je zelf niet om gevraagd hebt, maar die wel levensveranderend zijn. "Wil je onveilig zijn of liever gelukkig? Dat zijn de vragen die je worden opgedrongen." Dat laatste is een essentieel punt in deze kwestie, benadrukt hij: van enige regie is geen sprake. Laatst kreeg hij zelf een aankondiging voor een woninginspectie op de mat. "Je wordt compleet overgeleverd aan krachten waar je geen invloed op hebt. Aan andere mensen die bepalen wat er met jouw huis gaat gebeuren."

Het sijpelt door in de haarvaten van de samenleving. Laatst hoorde dominee Van der Wal van een fysiotherapeut dat hij de hele dag alleen maar bevingsslachtoffers had gezien, de huisarts idem dito. Liebrecht Hellinga wordt aangesproken op straat, bij de bakker, in de sportschool, vertelt hij. "Onder de oppervlakte zit een latente boosheid en onzekerheid."

Van der Wal ziet het gebied gegijzeld door dreiging. "Natuurlijk, mensen gaan naar hun werk, zitten op het terras, het leven gaat door, maar onderhuids weet iedereen dat er altijd een grote klap kan komen. En dan? Welk kind red je als eerste?"

Het verhaal van Ruth

De kerk kan hier veel betekenen, zeggen beide heren. Hellinga: ''Wij hebben een prachtige boodschap van hoop. God houdt van mensen, biedt hun kansen. Jij als persoon mag er zijn, je bent waardevol. Je mag leven. Oók in Groningen.'' 

De Bijbel biedt zo veel handvatten om jezelf te hervinden, reikt de antwoorden aan

Liebrecht Hellinga

Naast hun betrokkenheid bij het Platform Kerk en Aardbeving besteden beide heren ook aandacht aan de bevingen in hun eigen zondagochtendpreken. "Neem nou het verhaal van Ruth. Naomi's leven faalt als haar man en zonen sterven. Ze raakt verbitterd, heeft haar leven niet in de hand. Haar schoondochter Ruth blijft bij haar en leidt haar terug uit haar onzekerheid. De Bijbel biedt zo veel handvatten om jezelf te hervinden, reikt de antwoorden aan. God is betrokken, ook met jou, dan moet jij wel heel bijzonder zijn."

In zijn eigen gemeenschap merkt Hellinga dat mensen die enorm veel schade hebben langzaam wat meer ontspannen in het leven staan. ''Ik denk wel dat ik dat heel voorzichtig kan zeggen.'' Eind juli schreef Hellinga een opiniestuk, over hoe je als Groninger dominee leert vloeken, en over de kracht van woede om iets te veranderen. Want woedend ís Hellinga, en niet zo'n beetje ook. "Ik heb altijd geleerd: wie het potje breekt, moet betalen. Ik heb ook altijd geleerd dat de overheid te vertrouwen is. Dat vertrouwen is weg."

Orgelpomper

Woede is krachtig, saamhorigheid ook, weet kerkbestuurder Gijs Schilthuis van de doopsgezinde kerk in Middelstum. Want dát is wat zijn gemeente bij elkaar hield. Het feit dat de kerk nu steigerloos kan staan, symboliseert dat. De stutten verdwenen, voorzichtig werd het bijzondere kabinetorgel uitgepakt - vier jaar lang had het in plastic en karton omhuld in een hoek gestaan. Het moest gestemd worden, dat was spannend, maar het werkte nog.

In december hadden ze de eerste dienst. Het was wat onwennig, zegt Schilthuis, even zoeken na al die jaren. "De kerk moest weer een eigen plek worden. Dat kun je niet afdwingen, dat komt door wat je er samen beleeft, het is een gevoel." 

En nu is het officieel: de kerk is weer open. De plek waar Schilthuis veertig jaar geleden orgelpomper werd. Waar zijn kinderen met Kerst blokfluit speelden en voorlazen uit het kerstboekje van Dick Bruna, waar nu tot ieders vertedering op deze vrijdag de vierjarige kleinzoon in slaap valt tijdens Schilthuis' welkomstpraatje. Het is een wonder, zegt hij, dat het na alle belevenissen zo vanzelfsprekend is om hier weer te zijn. "Daar zijn we enorm erkentelijk voor."

Lees ook: 

Doodgewoon verliefd op Groningen

Ondanks dat ze het risico op aardbevingen kenden, kochten deze mensen een huis in Noord-Groningen.

Scheuren in de muren, scheuren in de mensen

Waar was u op donderdag 16 augustus 2012, rond half elf 's avonds? Als u het zo kunt zeggen, bent u vermoedelijk een Groninger. Het was het moment dat Huizinge beefde. Vijf jaar later zitten de bewoners nog met de gevolgen: korte lontjes, slapeloosheid, hartkloppingen, moe, murw en somber.

Deel dit artikel

Mensen hebben steeds de hoop dat er iets gebeurt, en die hoop wordt keer op keer de grond ingeboord. Uiteindelijk twijfelen ze aan zichzelf. Ben ik nou gek? Mag ik nog wel zijn wie ik ben?

Liebrecht Hellinga, voorganger

Iedereen weet dat er altijd een grote klap kan komen. En dan? Welk kind red je als eerste?

Jitse van der Wal, dominee

De Bijbel biedt zo veel handvatten om jezelf te hervinden, reikt de antwoorden aan

Liebrecht Hellinga