Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met één been binnen en het andere buiten de kerk

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

Claartje Kruijff © Ringel Goslinga
Interview

Toen Claartje Kruijff rond haar dertigste het geloof vond, betekende dat een ommekeer in haar leven. Als voorganger en rituelenbegeleider werkt ze met één been binnen en het andere buiten de kerk. Dit najaar werd ze gekozen tot Theoloog des Vaderlands.

Claartje Kruijff is gewend om voor een groot publiek te spreken, de oecumenische Dominicuskerk in Amsterdam waaraan ze is verbonden zit vaak vol en bij uitvaarten die ze begeleidt zitten soms wel duizend mensen. Maar toen ze dit najaar werd gekozen tot Theoloog des Vaderlands was ze zo beduusd dat het haar aan woorden ontbrak. Haar man zei in de auto terug naar huis dat ze zelfs vergeten was iets aardigs te zeggen over de twee andere kandidaten - en dat is niks voor Claartje Kruijff, 46, theoloog en psycholoog, voorganger, rituelenbegeleider en buitenkerkelijk pastor.

Lees verder na de advertentie

“Ik ben altijd bezig andere mensen een plaats te geven”, zegt ze op een mooie ochtend in haar ruime woonkeuken in Laren. “Maar hier stond ik toch een beetje voor mezelf. Dat ben ik niet gewend. Ik voelde me heel rustig, de presentatie die we moesten houden voor de titel was goed gegaan. Toen ik werd gekozen, schrok ik wel een beetje. Wat houdt dat in? Daar kreeg ik buikpijn van. Maar ik vond de erkenning voor mijn manier van werken fijn: zoals jij theologie bedrijft is het ook goed. Ik werk deels binnen de kerk en grotendeels erbuiten, ook voor mensen die niet in de kerk komen. Dat wordt gezien en gewaardeerd.”

Op tafel ligt een openslagen rouwkaart. Van een man van 54, hij stond midden in het leven en was op slag dood. Kruijff verwacht honderden mensen. Familie, collega’s, vrienden, buren. De studentenclub van zijn ene zoon komt, het voetbalteam van de andere. Ze zijn niet gelovig, maar hebben Claartje Kruijff gevraagd de herdenking te leiden. Zij voelt zich een schakel tussen beide werelden, haar werk buiten de kerk wordt ‘gevoed’ door haar werk binnen de kerk, en andersom.

Ik sta er niet namens mezelf, maar vanuit het grote verhaal rond leven en sterven

Hoe gaat dat bij een uitvaart buiten de kerk? Welke rol geeft u aan de geestelijke dimensie, bij mensen die zelf niet of niet meer naar de kerk gaan?

“Mensen die een dierbare hebben verloren, zitten in een crisis. Ze staan vaak enigszins met lege handen, ze weten niet wat ze aanmoeten met de uitvaart. Ze komen bij mij om ruimte te zoeken. Ik doe een groot kruis om, zodat iedereen ziet dat ik niet één van de gasten ben die spreekt. Ik doe dit vanuit de christelijke traditie, die geef ik door.

“Ik sta er niet namens mezelf, maar vanuit het grote verhaal rond leven en sterven. Soms zeggen mensen vooraf dat ze het niet fijn vinden als God wordt genoemd, omdat ze daar onprettige ervaringen mee hebben. Ze zeggen liever: mijn bron, energie, universum. Mij is dat te onpersoonlijk, maar ik hou er wel rekening mee. Ik zeg bijvoorbeeld: ‘God, of zo u wilt: het grotere leven’. Ik zie dan vaak dat mensen ontspannen. Zo kan ik ook zeggen dat we bidden, iedereen op zijn of haar eigen manier.

“We geven iemand niet over aan de grote leegte, aan het niets. Wij zijn niet het begin en het einde van ons eigen verhaal. Het is een opluchting verlost te worden uit dat kleine verhaal en ingevoegd te worden in een groter, verbindend verhaal van het leven. Ik zoek geen pleister op de wonde, maar woorden van nabijheid en troost.”

Kruijff is opgevoed in een academisch, liberaal, buitenkerkelijk milieu. Het gezin woonde tijdens haar lagere schooltijd in Amerika. De kerk is daar meer onderdeel van de gemeenschap, Claartje ging er ook weleens naar toe. Ze voelde zich er prettig. Kennelijk had ze, zegt ze achteraf, toen al een verlangen naar ‘samen, naar gemeenschap, naar warmte, met anderen dingen beleven’. Ze las graag ‘verdrietige boeken’, over kinderen zonder ouders, meisjes met anorexia. Waarom blijven die mensen niet in hun bed liggen, hoe kan het dat ze toch doorgaan? Dat soort vragen intrigeerde haar.

De dood van mijn vader was voor mij het eind van de tijd dat iedereen er nog was

Een studie psychologie leek een logische keuze, ze moest bezig zijn met ‘mensen en hun moeilijkheden’. Maar de opleiding had haar hart niet. Ook als consultant voor een Amerikaans bedrijf in Londen ervoer ze een leegte. Ze was ‘op zoek naar een ander gesprek’. Dat vond ze in de kerk. Allereerst door de ontmoeting met de - orthodoxe - priester die het huwelijk van haar en haar katholieke man uit Zuid-Limburg zou inzegenen. Alleen al de verstilde ruimte maakte indruk op haar, de kerk voelde voor haar als een plek ‘waar je gewoon kan zijn, waar je over je leven kan spreken, waar mensen tijd voor je hebben, waar je wordt uitgedaagd om te reflecteren op jezelf’. Op haar dertigste ging ze theologie studeren.

Is er voor u een leven vóórdat u ging geloven en een leven daarna?

“Ja, zo kun je dat wel zeggen. Maar ik heb nòg een breuk in mijn leven. Toen ik net weer aan de studie was, overleed mijn vader, heel plotseling, aan een hartaanval. Zijn dood was voor mij het eind van de tijd dat iedereen er nog was, dat ik onbekommerd leefde. Ik was 31, ik kon het wel aan, maar het was heel heftig. Ik was dol op mijn vader, en diep-verdrietig dat hij er niet meer was.

“Maar het geloof is zeker ook zo’n ‘ervoor en erna’. Het was echt een ommekeer, alsof ik een kwartslag draaide en opeens mijn leven anders kon bezien. Theologie probeert de relatie te begrijpen tussen God en de mens, en dus ook tussen de mens en zichzelf, de ander, de wereld en het grotere leven.

“Je bent fundamenteel afhankelijk van die relaties. Dat besef geeft je een andere plaats. Ik ben niet zo belangrijk, maar ik doe er wel toe. Dat is voor mij fundamenteel. Dat is een bevrijdend inzicht geweest. Ik ben niet de maat der dingen. Dat relativeert. Dat genavelstaar, wat maakt me gelukkig?, dat doet er dus helemaal niet toe. Het is wel heerlijk, dat je over je eigen leven niet zo hoeft na te denken. Ik ben er rustiger van geworden, stabieler en ook gelukkiger. Ik ben onderdeel van een groter verhaal. Ik sta niet los op mezelf, ik leef in verbinding met anderen.

Soms schieten we door. We zijn alleen met onszelf bezig, of alleen met anderen

“Maar ik ben wel een betekenisvolle schakel. Ik mag tevoorschijn komen. Dat is heel Bijbels. Mens, waar ben je? Hier ben ik, op mijn eigen plaats, te midden van anderen. Ik doe gewoon mee. Dat idee had ik ook bij de Nacht van de Theologie, toen ik Theoloog des Vaderlands werd. Ik ben niet méér dan wat ik ben, maar ook niet minder. Soms schieten we door. We zijn alleen met onszelf bezig, of alleen met anderen. We maken te veel van onszelf, we blazen onszelf op. Of we steken ons licht onder de korenmaat en cijferen onszelf weg. We moeten een balans vinden. Maar of ik nou gelukkig ben of niet, dat houdt me wat minder bezig. Zoek eerst het koninkrijk van God en zijn gerechtigheid, dan komt de rest vanzelf. Dat vind ik zo’n mooie zin. Dat helpt, die belofte is een helend iets, dan ervaar je af en toe iets moois. Maar dat zeg ik dus allemaal vanuit een overvloedig leven.”

Het is niet de enige keer in het gesprek dat de Theoloog des Vaderlands zich min of meer verontschuldigt. Ze is weleens bang dat mensen denken dat zij makkelijk praten heeft. Ze komt uit een goed milieu en heeft alle kans gehad zich te ontwikkelen. Ze is gelukkig getrouwd, ze heeft drie tienerdochters, ze woont in een fijn huis in een Goois dorp. Ze is gezond, ze loopt hard, doet aan yoga. Ze heeft werk dat haar veel voldoening geeft en in haar blogs verwijst ze regelmatig naar haar intense band met vrienden en vriendinnen.

Fundamenteel is ieder mens kwetsbaar, maar samen zijn we sterk

“Ik besef heel goed wat ik heb. Maar zelfs in zo’n voorspoedig leven kunnen mensen zichzelf kwijtraken. Je moet er in elke situatie toch weer wat van proberen te begrijpen. In sommige fases van het leven heb je nou eenmaal meer te geven dan in andere. Ik heb nu veel te geven, als iemand mij iets vraagt, dan doe ik dat graag. Ik merk dat veel mensen het fijn vinden om te geven. Er komt vast een periode waarin ik moet leren ontvangen. Dan zal ik moeten bedenken: mensen doen dit nu graag voor mij. Dat kan over twintig jaar zijn, maar ook morgen.

“Fundamenteel is ieder mens kwetsbaar, maar samen zijn we sterk. Geloven gaat er voor mij ook om dat je gelooft in andere waarden dan die nu dominant zijn. Het gaat niet om succes, autonomie, prestaties, winnen en verliezen, maar om heel andere waarden. Het is een tegenstem, van kwetsbaarheid, afhankelijkheid en verbondenheid.”

Viert u nu anders Kerst dan vroeger?

“Heel praktisch: ik ben nu met Kerst vaak aan het werk. Vorig jaar ging ik voor, nu doet een ander dat en heb ik een kleine rol in de dienst. Kerkgang is voor mij een oefenplaats in het vinden van een goede verhouding tot mezelf en anderen, in wat zinvol is en wat niet. Het is ook een moment om verwarring te laten klinken. Wij gaan een nieuw huis zoeken terwijl er vluchtelingen liggen dood te vriezen in Griekenland. Dat vind ik ultiem verwarrend en ontzettend moeilijk.

“Het gevaarlijke vind ik dat we voor dat soort chaos geen ruimte meer vinden in ons hart. Dan word je onverschillig. Het is in de mode om het nieuws niet meer te kijken. Daar word ik verdrietig van. Dat is de oplossing niet, zeker niet als het een alibi is om nog meer naar binnen te keren. Je kan niet alles, maar de crux is dat je ziet wat jij op jouw vierkante meter te doen hebt.

“Met Kerst willen we als kerk een herberg zijn, voor mensen die geen Kerst vieren, voor vreemdelingen die geen thuis hebben. Wij zitten ook om de tafel met onze kinderen en mijn familie. Maar Kerst is meer, het is ook: gastvrijheid. In adventstijd groeien we toe naar het licht van Kerst. We maken ons klein om het grote te ontvangen. Voor mij is deze tijd een oefening in ontvankelijkheid.”

Schakel tussen twee werelden

Claartje Kruijff (Laren, 9 december 1971) studeerde psychologie aan de universiteit van Amsterdam. Ze werkte in Amsterdam en Londen als consultant bij een Amerikaans bedrijf. Op latere leeftijd deed ze theologie aan de Vrije Universiteit. De predikantenopleiding maakt ze nu af aan het seminarium van de remonstranten.

Kruijff is voorganger in de Dominicuskerk. Dat werk doet ze pro deo, ze verdient haar geld als rituelenbegeleider en gesprekspartner. Ze geeft ook lezingen en schrijft.

Vorig jaar verscheen haar boek ‘Leegte achter de dingen. Mijn zoektocht naar een betekenisvol leven’.

Deel dit artikel

Ik sta er niet namens mezelf, maar vanuit het grote verhaal rond leven en sterven

De dood van mijn vader was voor mij het eind van de tijd dat iedereen er nog was

Soms schieten we door. We zijn alleen met onszelf bezig, of alleen met anderen

Fundamenteel is ieder mens kwetsbaar, maar samen zijn we sterk