Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met die seksuele vrijheid van ons valt het nogal tegen

Religie en Filosofie

Leonie Breebaart

© Nanne Meulendijks
Interview

Allebei zijn ze arts én filosoof. Samen praten Marli Huijer (63) en Sadaf Soloukey (22) over seksuele bevrijding en 'Mei 68'. 'We zijn zó trots op onze tolerantie, dat we voortdurend over seks moeten praten.'

We zullen het gaan hebben over de jaren zestig, maar als Marli Huijer het rumoerige café vlakbij het Centraal Station in Amsterdam binnenstapt, komt het gesprek al snel op haar baan als diversity officer aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Van hogerhand is bepaald dat functies netjes verdeeld moeten worden tussen man en vrouw, maar ook tussen homo en hetero. De taak brengt haar in een onmogelijk parket, verzucht Huijer. "Ik moet daar als vróuw zorgen dat er meer vrouwen komen, dus word ik nog extra gezien als vrouw, terwijl ik eigenlijk gewoon filosoof wil zijn."

Lees verder na de advertentie

Ziedaar de paradox van de emancipatie die met de jaren zestig inzette. Rechten voor vrouwen of voor homoseksuelen zijn mooi, maar door alle aandacht ervoor word je wel voortdurend gewezen op je seksuele identiteit. En dat voelt verre van vrij. "Als op de Erasmusuniversiteit de regenboogvlag wordt gehesen, letterlijk, door de rector, dan denk ik: gaan we dan morgen een heterovlag hijsen? De aanname van zo'n vlagvertoon is dat het homoseksuele ongewoon is, maar daarmee maak je het al tot iets wat er niet bij hoort, al zijn wij dan zo tolerant om het te accepteren."

Als je gender verbindt met aan zoiets plats als wc-bezoek, laat dat alleen maar zien dat we obsessief bezig zijn met seksuele identiteit.

Sadaf Soloukey

Nu stapt ook Sadaf Soloukey (22) het café binnen. Ze volgde Huijers colleges over de late Foucault, de Franse filosoof (1926-1984) die begrippen als waanzin, discipline en seksualiteit aan een historisch onderzoek onderwierp. Net als Huijer studeerde Soloukey naast filosofie geneeskunde. Ook zij heeft haar twijfels over het diversiteitsbeleid aan de Rotterdamse universiteit. Ze vindt het bizar dat het huisblad van de universiteit een bericht wijdde aan genderneutrale wc's. "Als je gender verbindt met aan zoiets plats als wc-bezoek, laat dat alleen maar zien dat we obsessief bezig zijn met seksuele identiteit."

Terug naar de jaren zestig. Toen Huijer (1955) als studente naar Amsterdam kwam, was dat roemruchte tijdperk officieel voorbij - "in 1968 was ik dertien!" - maar de invloed van Franse sterfilosofen als Sartre was dat bepaald niet. Van haar vader, niet van haar moeder, zoals je zou denken, kreeg Marli Huijer zelfs 'De tweede sekse' cadeau, de feministische klassieker van Simone de Beauvoir. Schaterend: "Hij heeft het vast niet zelf gelezen! Sartre kende hij wél. Misschien heeft hij gedacht: ik geef haar de vrouwelijke variant. Dat boek heeft me destijds enorm beïnvloed. De Beauvoirs leven wilde ik ook. Gepassioneerd kunnen werken. Een onafhankelijk vrouw zijn. Niet hoeven trouwen."

Sadaf Soloukey © rv

En seksuele bevrijding, dat hoorde er ook bij toch?

Huijer: "Toen ik naar Amsterdam kwam, leek het inderdaad alsof alles mocht. Alsof er aan de liefde geen huwelijk vastzat en geen kinderen. Ik vond dat verwarrend. Ineens was seks alleen maar iets dat lekker was en altijd moest kunnen. De pil speelde natuurlijk een rol. Je kon als vrouw niet meer zeggen: ik wil niet, want dan word ik zwanger. Of: laten we eerst trouwen, dan weet ik zeker dat je ook gaat betalen voor de kinderen. Ik ken vrouwen van mijn generatie die na tien, twintig jaar dachten, jeetje: heb ik nou wel genoten van die vrijheid of was het vooral handig voor mannen dat we altijd beschikbaar waren? Maar over zulke problemen hoorde je niemand. Dan vond ik mijn vader eigenlijk nog dapper, dat hij tenminste een gebaar maakte."

Hoe kijk jij daar tegenaan Sadaf? Jouw ouders komen uit Iran, ze zullen een andere ervaring hebben met de seksuele revolutie.

Soloukey: "Wat Marli beschrijft, lijkt wel op mijn ervaring als kind van migranten. Mijn ouders hebben in Iran een echte revolutie meegemaakt, en die hing samen met seksuele waarden - de vrijheid werd ingeperkt. Toch hebben ze mij traditionele waarden meegegeven. En dat kan lastig zijn als arts, omdat je het natuurlijk vaak moet hebben over seks, waar jij dan ook een eigen mening over hebt, die een beeld oproept over jou als persoon."

We willen heel graag willen vieren dat we progressief zijn

Sadaf Soloukey

Geef eens een voorbeeld uit de praktijk?

Soloukey: "Dan wordt er gevraagd hoe je geslachtsziekten voorkomt en hoe de arts-in-spe daar zelf over denkt. Aan de ene kant denk ik dan: ik ben een vrijgevochten arts, dus ik moet mijn patiënten informeren, maar aan de andere kant denk ik: wil ik mijn persoonlijke keuzes delen met mijn 21-jarige, te nieuwsgierige mannelijke collega? Kan ik het maken om te zeggen: dat hou ik voor mezelf?"

Huijer, lachend: "Precies!"

Soloukey: "Ik vind vrouw-zijn vaak al een soort bekentenis. Als het in onze studiegroep gaat over gezinsvorming, zie ik bij vrouwen meteen een strijdhouding van ík wil geen kinderen, want straks draai ik ervoor op. Alsof je daar nu al over moet beslissen. Zo kom je in een nieuwe gevangenis terecht. We zijn zo bang onvrij te worden, dat we een nieuwe onvrijheid scheppen. Voor dat effect heeft Sartre me de ogen geopend. Toen ik zijn boeken voor het eerst las, was ik erg van de kaart, vooral door het idee dat de blik van de ander je gevangen zet. Dat merk ik als ik iets moet vertellen over mijn seksualiteit - zelfs als mijn moeder of beste vriendin ernaar vragen, houd ik dat liever voor mezelf, om te voorkomen dat ik daarna vastlig. Dat beschrijft Sartre ook, dat vastpinnen van de ander, en dat is behoorlijk eng."

Huijer: "Dat maakt het thema van deze Maand van de Filosofie zo actueel: de verbeelding aan de macht. Laten we ophouden elkaar etiketten op te plakken, wat Foucault disciplinering noemt. Hij onderzoekt hoe we ons aan de macht van die etiketten kunnen onttrekken. Hoe we onze lusten in vrijheid kunnen vormgeven. We zouden veel meer verbeeldingskracht mogen ontwikkelen over hoe je met elkaar samenleeft, hoe je mensen mag aanraken bijvoorbeeld. Maar alles wordt in hokjes gestopt. Zodra er maar enig teken is dat je op hetzelfde geslacht valt, móet je vertellen over je coming-out. Als Claudia de Breij op televisie wordt uitgehoord over hoe haar ouders reageerden op haar seksuele voorkeur - dan zit ik daar met schaamte naar te kijken. Moet je voortdurend verantwoording afleggen als je ook maar iets doet wat afwijkt van wat de meerderheid doet?"

Marli Huijer. Deze maand bracht Marli Huijer in de serie 'Nieuw Licht' het boekje 'Beminnen' uit. Ze volgt daarin Michel Foucaults analyse dat het accentueren van de seksuele identiteit de vrijheid op dit gebied niet vergroot. © Maartje Geels

Soloukey: Er zit nog een verborgener aspect aan die bekenteniscultuur, namelijk dat we heel graag willen vieren dat we progressief zijn. Daarin zit iets positiefs, maar het zorgt ook voor soort druk: als jíj vertelt wie je bent, kunnen wij jou accepteren. Dan laten we zien hoe tolerant we zijn - maar daarin zit ook intolerantie voor wat je niet wilt uitspreken. De groep vindt het fijn de eigen tolerantie te vieren - maar degene die gevierd wordt, misschien niet."

Het is een illusie dat mannen na #MeToo bijvoorbeeld weten hoe ver ze mogen gaan. Zo'n eis is vreselijk, want die man weet dat ook niet.

Marli Huijer

Maar die openheid - denk aan de Gay Parade, denk aan #MeToo - biedt toch ook bescherming tegen seksuele intimidatie? Het geeft mensen een stem.

Soloukey: "Natuurlijk vind ik openheid ook belangrijk. Vanuit mijn achtergrond ben ik heel blij dat er gepraat kan worden over homoseksualiteit. Dat kan in Iran niet, daar is de heteroseksuele relatie óók al iets zwaars. Je kunt niet eens met een goede vriend iets gaan drinken, omdat dan wordt gedacht dat je een relatie hebt. Elke keer die blik. Tegelijk merk ik dat seksuele vrijheid in Nederland gezien wordt als iets waarmee je anderen kunt beoordelen. Aan mij wordt vaak gevraagd wat ik als ambitieuze vrouw met een migratieachtergrond vind van de rol van de vrouw. Dat vind ik dubbel. Want sommige aspecten van die migrantencultuur vind ik wél vrouwvriendelijker. Juist in conservatieve culturen is het seksuele leven privé. Wat je in bed doet, ná het huwelijk tenminste, hoeft niemand te weten. Ik zou niet terug willen naar de conservatieve cultuur, maar ruimte voor je privéleven vind ik ook een vorm van vrijheid. Maar als ik hier vraag om terughoudendheid, merk ik dat nóg meer vragen oproept. Want wat heb jij dan te verbergen?"

Hoe lastig is die bekenteniscultuur nou precies voor de seksuele praktijk?

Huijer: "Je voorkeuren vastleggen, betekent dat je je 'ik' definieert. Dat gaat dan vooraf aan de seksuele handeling. Maar juist in de liefde kan dat 'ik' ook veranderen, het ideaal is toch dat je je daaraan overgeeft. Dan moet je niet zeggen: laten we eerst een contract tekenen over wat wel mag en wat niet. Het is een illusie dat mannen na #MeToo bijvoorbeeld weten hoe ver ze mogen gaan. Zo'n eis is vreselijk, want die man weet dat ook niet. Mannen en vrouwen zullen steeds opnieuw in de praktijk moeten ervaren en aangeven waar grenzen liggen. Want het lichaam heeft daar geen bordjes bijgezet. Het gaat om de relatie, om wat je met elkaar doet. Daar moet je de vrijheid zoeken. Niet in wat de buitenwacht vindt."

Tijdens de Maand van de Filosofie - met als thema 'De verbeelding aan de macht' - praat Trouw met filosofen van de oudere en de jongere generatie over de erfenis van 'Mei 68'.

Lees ook: Mei '68 was meer dan een studentenrevolte

Volgens filosofen Karen Vintges (64) en Harriët Bergman (26) zijn de revolutionaire ideeën achter 'Mei '68' actueler dan ooit. 'We moeten allemaal weer Marcuse lezen.'

Lees ook: Annemarie Oster: Het draaide altijd weer uit op seks

Ach nee, die sixties... Schrijfster en actrice Annemarie Oster vindt haar leven nu een stuk prettiger. ‘Alles mocht, maar het moest ook.’


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Als je gender verbindt met aan zoiets plats als wc-bezoek, laat dat alleen maar zien dat we obsessief bezig zijn met seksuele identiteit.

Sadaf Soloukey

We willen heel graag willen vieren dat we progressief zijn

Sadaf Soloukey

Het is een illusie dat mannen na #MeToo bijvoorbeeld weten hoe ver ze mogen gaan. Zo'n eis is vreselijk, want die man weet dat ook niet.

Marli Huijer