Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met deze paus mag je het hartstochtelijk oneens zijn, dus ook kardinaal Eijk

Religie en Filosofie

Nico de Fijter

Paus Franciscus zal Eijk wellicht naar Rome roepen voor een stevig gesprek. © Photo News

Juist de openheid van paus Franciscus biedt ruimte aan de felle uithaal van Eijk.

Paus Franciscus is geen paus van pasklare antwoorden. Veel liever dan op een centralistische manier vanuit Rome aan de wereldwijde katholieke geloofsgemeenschap in kant-en-klare taal te laten weten hoe er over onderwerp zus of zo gedacht moet worden, laat Franciscus in een open geloofsgesprek duizend bloemen bloeien.

Lees verder na de advertentie

Twijfel is niet erg, zegt Franciscus: ga als gelovigen met elkaar in gesprek en zoek de eenheid. Franciscus streeft naar een decentrale kerk. Dat er tussen die bloemen dan af en toe een venijnige distel de kop opsteekt, hoort daar helemaal bij.

Dat is precies wat er deze week gebeurde. Kardinaal Eijk, aartsbisschop van Utrecht en de hoogste rooms-katholieke geestelijke van het land, haalde in ongekend harde woorden uit naar paus Franciscus.

Aanleiding: een debat onder Duitse bisschoppen over de vraag of een protestantse gelovige die met een rooms-katholiek is getrouwd de communie mag ontvangen.

Paradox

De grote meerderheid van de Duitse bisschoppen vindt dat dat onder voorwaarden kan. Een kleine minderheid die het anders ziet reisde af naar Rome en wilde van het Vaticaan een helder antwoord. Dat kwam er niet: ga nog eens met elkaar in gesprek en probeer er samen uit te komen, liet Franciscus weten.

En daarmee zaait Franciscus levensgevaarlijke twijfel, vindt Eijk. De kardinaal schreef een opiniestuk dat op een Amerikaanse en een Italiaanse website verscheen - gisteren publiceerde het aartsbisdom Utrecht de Nederlandse vertaling - waarin hij keiharde taal sprak. De paus, aldus Eijk, pleegt godsdienstig bedrog, zorgt voor grote verwarring onder gelovigen en brengt de eenheid van de rooms-katholieke kerk in gevaar.

In de uithaal van Eijk zit een fraaie paradox verscholen: dat een kardinaal zich zo kan uitspreken laat zien dat de decentrale lijn van paus Franciscus werkt. In de brede, pluriforme rooms-katholieke kerk is ook ruimte voor het geluid van een conservatieve kardinaal die zich zorgen maakt, die hecht aan een hiërarchisch gestuurde kerk en die vindt dat 'Rome' de leer op strikte wijze moet interpreteren en handhaven.

Twijfel

Anders dan in eigen land, staat Eijk internationaal bezien zeker niet alleen met zijn kritiek. Er zijn veel meer rooms-katholieke gelovigen - hoge geestelijken incluis - die vinden dat Franciscus te veel twijfel laat bestaan. Over de kwestie van de Duitse bisschoppen, maar bijvoorbeeld ook over de nog altijd durende discussie over de vraag of hertrouwd gescheidenen ter communie mogen. Begin dit jaar zei Eijk daarover in deze krant: "Mensen zijn in verwarring en dat is niet goed."

'Voor Franciscus is de kerk als een veldhospitaal, waar mensen die gewond zijn geraakt in het leven genezing moeten kunnen vinden'

De tegenstellingen tussen Franciscus en Eijk en zijn medestanders gaan niet alleen over de vraag of de rooms-katholieke kerk een centrale of een decentrale kerk moet zijn. Minstens zo belangrijk is dat Franciscus ronduit en consequent voor een pastorale lijn kiest. In de woorden van de Tilburgse kerkhistoricus Paul van Geest: "Voor Franciscus is de kerk als een veldhospitaal, waar mensen die gewond zijn geraakt in het leven genezing moeten kunnen vinden." Terwijl voor Eijk de katholieke leer altijd voorop staat. Dat voor dat geluid ruimte is, blijkt bijvoorbeeld ook uit Eijks reputatie in Rome: die is niet slecht. Hij staat er bekend als een uitermate kundig moraaltheoloog. Vorig jaar nog - toen al lang duidelijk was dat Eijk geen fan is van deze paus - benoemde Franciscus hem tot lid van de Pauselijke Academie voor het Leven.

De vraag is wel wat de nieuwste aanval van Eijk voor die reputatie betekent: het is zelden vertoond dat een kardinaal zó hard uithaalt. Het zou kunnen dat de paus Eijk vraagt om naar Rome te komen voor een stevig gesprek.

Maar het lijkt uitgesloten dat de paus de Nederlandse kardinaal aan de kant zal zetten. Zo'n stap zou haaks staan op Franciscus' decentrale lijn die duizend bloemen bloeien laat.

© Jorgen Caris

Deel dit artikel

'Voor Franciscus is de kerk als een veldhospitaal, waar mensen die gewond zijn geraakt in het leven genezing moeten kunnen vinden'