Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lost God het klimaatprobleem op?

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

Een replica van de Ark van Noach die enkele jaren in Dordrecht aan de Stadswerven lag. © ANP
Theologisch Elftal

God beloofde dat er nooit meer een zondvloed zou komen. Maar is vertrouwen in een hogere macht voldoende om de wereld te redden? 

Vlak voor Kerst werd het ontwerp-klimaatakkoord gepresenteerd, dat de klimaatdoelen voor Nederland stelt in 2030. De uitstoot van CO2 moet dan gehalveerd zijn ten opzichte van 1990. ‘Ambitieus’, zegt de een, ‘maar de burger betaalt’, benadrukt de ander. Hoe je naar het klimaat en je eigen verantwoordelijkheid voor de wereld kijkt heeft veel te maken met je wereldbeschouwing. Wat verwacht je van de toekomst? Volgens gelovigen is de toekomst ‘in Gods hand’ of komt er zelfs een ‘nieuwe aarde’. Relativeert dat je eigen verantwoordelijkheid niet enorm, vraagt het theologisch elftal zich af?

Lees verder na de advertentie

“Ik denk bij deze vragen aan het ­verhaal van de ark van Noach”, zegt Alain Verheij, schijver en blogger. “Een watervloed overspoelt de hele wereld, maar Noach en zijn gezin overleven ­samen met de dieren in de ark. Aan het eind belooft God dat er nooit meer een dergelijke zondvloed zal komen. Voor altijd zullen de seizoenen elkaar opvolgen, zal de zon weer opkomen, zullen er kinderen geboren worden. De wereld draait door. Een hele geruststelling. Het is een boodschap die de bestendigheid van de huidige wereld benadrukt. Dat was toen heel troostrijk, maar ik denk dat het verhaal niet helpt om ons de urgentie van de huidige situatie te laten voelen.

Alain Verheij © Maartje Geels

“De bijbelschrijvers konden niet voorzien dat de mensheid duizenden ­jaren later geen God nodig zou hebben om zelf haar eigen zondvloed te veroorzaken. Christenen kunnen wel heel vroom zeggen dat de toekomst in Gods hand is en dat al die klimaatpaniek onzin is. Dan biedt Gods regenboogdeal met Noach een makkelijk excuus om je eigen verantwoordelijkheid te ontlopen. Dat vind ik een slechte invloed van religie op het denken over onze plaats in deze wereld. Ik ben al zo gevoelig voor ieder mogelijk excuus: ‘Wat kan ik hieraan in m’n eentje oplossen’, of ‘Laat de industrie liever veranderen’. Als mijn rol in het grote geheel er toch niet toe doet, kan religie meewerken aan fatalisme.”

Mohamed Ajouaou, docent islamitische theologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam: “Ook binnen de islam heb je mensen die gelaten zeggen: ­‘Allah zorgt wel’ en zijn er gelovigen die de schouders ophalen omdat toch ooit alles naar de verdoemenis gaat. Alles wat een begin heeft, heeft immers ooit een einde. Maar er zijn ook andere geluiden. De profeet Mohammed vertelt het verhaal over een bejaarde man die vlak voor hij sterft zijn kinderen opdraagt een boompje te planten. ‘Wat is dat nu voor onzin, je hebt er zelf toch niets meer aan!’ reageren ze. Toch vindt hij het belangrijk. Dat verhaal gaat over het besef dat iets van jou en je daden voortleeft in de toekomst. Ook als je er zelf niets van terugziet. Moreel gezien klinkt er een dubbel gebod in de islam: aan de ene kant is er het gebod ‘leef iedere dag alsof je morgen zult sterven’. Dat duidt op de verantwoordelijkheid die je iedere dag hebt om goed te leven. Aan de andere kant is het ‘leef iedere dag alsof je eeuwig leeft’. Dat duidt erop dat je de aarde netjes moet achterlaten.

Mohamed Ajouaou © Jorgen Caris

“Dus natuurlijk, het lot van de aarde kunnen wij niet controleren. We hebben de planeet niet in onze hand en moeten ons in die zin aan de toekomst overgeven. Tegelijk moeten we extreem ons best doen om goed te zorgen voor datgene wat ons toevertrouwd is. Dat noemen we amana. Je kunt dat begrip toepassen op een huis dat je tijdelijk huurt, en dat je bij het verlaten weer precies zo moet achterlaten als toen je er introk. Hetzelfde geldt voor de aarde.”

Verheij: “Met religie en ecologische toekomstverwachting kun je dus verschillende kanten op. Veel komt aan op onze interpretatie van de oude verhalen. Darren Aronofsky gaf met zijn film ‘Noah’ een heel bijzondere draai aan het Noachverhaal. In plaats van een rolmodel voor mensen die hun eigen hachje redden terwijl de rest van de wereld vergaat, wordt Noach daar een milieuactivist die de natuur wil verlossen van de vloek van de mens. In ‘Mother’, het vervolg op ‘Noah’, gaat Aronofsky op dit thema door. Een figuur die voor God staat blijft tegen de zin van zijn vrouw maar doorgaan met mensen in huis uitnodigen, die dat huis en z’n bewoners compleet verzieken. Maar zodra je de mensheid gaat zien als een plaag die maar beter kan uitsterven, heb je ­eerder te maken met een satanische ­visie dan met een theologische. Satan is in de Bijbel de aanklager. Degene die misschien in zijn kritiek wel verregaand gelijk heeft, maar die altijd de hoop en de liefde weglaat.

“Als ik tot me door laat dringen hoe verwend en destructief wij in het Westen de aarde uitbuiten, dan denk ik ook ‘Laat daar maar een zondvloed overheen gaan’. Maar dat betekent niets als er geen liefde, hoop, genade en mogelijkheid tot herstel in zit.”

Ajouaou: “Iemand vroeg aan de ­Profeet: moet ik ’s nachts in de woestijn mijn kameel vastbinden of moet ik erop vertrouwen dat Allah wel zorgt dat hij in de buurt blijft? Het antwoord was: beide. Je moet hem vastbinden én je moet vertrouwen hebben op God. ­Vertrouwen op God ontslaat je niet van de plicht om zelf je verantwoordelijkheid te nemen. Overheden zijn soms als de kleine goden die je een handje moeten helpen om je eigen verantwoordelijkheid te nemen. Wij leven als individuen bij de dag en zien alleen de korte termijn. We hebben de overheid met z’n regels en wetten en beleid nodig om verantwoordelijke plannen voor de ­lange termijn te maken, ook voor de toekomst die wij zelf niet meer mee zullen maken.”

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit.

Lees ook: 

Wat staat er nu eigenlijk allemaal in dat klimaatakkoord?

Duurzamer wonen, reizen en werken is het doel, dat wisten we al. Deze punten uit het Klimaatakkoord vallen het meeste op.

Deel dit artikel