Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Leer jezelf de goede gewoontes aan en alles komt in orde

Religie en Filosofie

Eva Meijer

Eva Meijer. © Trouw
Column

Braaf, zei de mondhygiëniste toen ze klaar was met het schoonmaken van mijn tanden. Dat sloeg niet op dat ik goed stil had gelegen, maar op het onderhoud van mijn gebit. 

Ik vertelde haar dat het flossen een gewoonte was geworden. “Dat is nou zo mooi”, zei ze. “Je hoeft alleen maar de goede gewoontes aan te leren en dan komt alles in ­orde.” “Zeker”, zei ik. Ik ben fan van gewoontes, hoewel veel filosofen erop neerkijken – die houden meer van daden, gebeurtenissen, of een grote geest die de geschiedenis voortstuwt. 

Lees verder na de advertentie

De liefde voor gewoontes heb ik gemeen met Maurice Merleau-Ponty, de Franse fenomenoloog die betoogt dat we niet alleen met ons hoofd denken, maar altijd tegelijkertijd ook met ons lichaam. Volgens Merleau-Ponty maken we meer keuzes met ons lichaam dan we denken en als we ons een nieuwe gewoonte eigen maken, breiden we het begrippenkader van het lichaam uit. Zo wordt onze wereld groter.

Zorgen voor jezelf gaat over de beste mens worden die je kunt zijn

Weerstand

De mondhygiëniste had het natuurlijk niet over zomaar gewoontes: het ging haar om de juiste gewoontes aanleren, en de eer die je daarin legt. Veel mensen voelen weerstand tegen dagelijks flossen: het lijkt alsof je een deel van je vrijheid en tijd opgeeft. Nu moet je niet alleen belasting betalen en je moeder af en toe bellen, maar ook nog flossen! Toch hoeven nieuwe goede gewoontes geen inperking van de vrijheid te zijn. Ze kunnen die juist vergroten.

Michel Foucault heeft aan het eind van zijn leven mooi beschreven hoe dat werkt. Hij schreef zijn hele ­leven over macht, en in het bijzonder over hoe de mens daardoor wordt gevormd. Geen van ons kan ontsnappen aan machtsrelaties en dat is tot op zekere hoogte niet erg, want die machtsrelaties brengen ook dingen teweeg – pas als ze vastlopen is er sprake van overheersing.

In zijn late werk maakt Foucault een wending naar zelftechnieken. Daarmee bedoelt hij een ethische houding, die erop is gericht om op de juiste manier zorg te dragen voor jezelf. Hieronder valt bijvoorbeeld zelfkennis en het aanleren van bepaalde deugden. Hij brengt dit in verband met vrijheid. Vrijheid is namelijk niet los van anderen zomaar je gang gaan – dat houdt geen rekening met het feit dat we altijd in relatie tot anderen staan. Maar wanneer je zelf concreet je leven vormgeeft, kun je binnen dat web van verbindingen een vorm van vrijheid bereiken.

Netflixen

Onder zorg voor het zelf verstaan veel mensen een dagje naar de sauna of een avond netflixen met pizza. Foucault laat zien dat zorgen voor jezelf niet over gezichtsmaskers of taart gaat, maar over de beste mens worden die je kunt zijn – en soms gaat dat met wrijving of moeite gepaard.

Ondertussen vertelde de mondhygiëniste me dat ze niet kon slapen zonder te hebben geflost. Ze deed het aan het eind van de dag, wel met tegenzin, na al die gebitten ook nog haar eigen schoonmaken was niet iets waar ze op zat te wachten. Maar als ze zonder te flossen in bed lag, ging ze er toch weer uit. 

Een vorige mond­hygiëniste vertelde me ooit dat het probleem niet het onderhoud van de tanden is, maar het feit dat de mensen te oud worden. “Vroeger werden ze maar dertig”, zei ze. Gebitten hoefden veel minder lang mee te gaan. Ik knikte. De dood is een oplossing voor veel problemen. Maar tot die tijd flos ik, omdat ik er nu eenmaal aan gewend ben geraakt.

Eva Meijer (1980) is filosoof, schrijver en singer/songwriter. Ze promoveerde op de politieke stem van het dier en in 2011 debuteerde ze met de roman ‘Het schuwste dier’. Voor Trouw schrijft ze om de twee weken een column.

Deel dit artikel

Zorgen voor jezelf gaat over de beste mens worden die je kunt zijn