Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kunnen wij mensen zélf iets van ons leven maken?

Religie en Filosofie

Ben Tiggelaar

© Nanne Meulendijks

Kun je zelf iets van je leven maken, vraagt gedragswetenschapper Ben Tiggelaar zich af in zijn Protestantse Lezing. Of kun je zingeving juist buiten jezelf vinden?

Het is merkwaardig. Terwijl de kerken leeglopen, neemt de vraag naar zingeving toe. In de omgeving waar ik mij professioneel beweeg, de wereld van werk, management en ondernemerschap, is de aandacht voor zingeving sterk stijgende. Het sociale netwerk LinkedIn vroeg mensen in veertig landen wat in hun werk het belangrijkste is: geld, status of betekenis. Voor alle ondervraagden was betekenis belangrijk en voor 37 procent van hen bleek het zelfs de primaire drijfveer. In Nederland ligt dat percentage nog hoger. We hopen zingeving tegen het lijf te lopen op de plek waar we hier en nu toch al de meeste tijd doorbrengen: op ons werk.

Lees verder na de advertentie

Maar de vraag is of werk de plek is waar je je vervulling zult vinden. Filosoof Alain de Botton bestrijdt deze typisch westerse religie. Werk zal je nooit het respect en de liefde bezorgen waar je zo wanhopig naar verlangt. Ons werk is pas echt zinvol wanneer we een ander mens helpen, stelt De Botton.

Tegenwind

Iedereen aanbidt iets, zegt schrijver David Foster Wallace. Maar pas op wat je aanbidt, waarschuwt hij. Is carrière je godsdienst, dan heeft je werkweek nooit genoeg uren. Verafgood je geld, dan is je banksaldo altijd te laag. Het verraderlijke, aldus Wallace, is dat de meeste vormen van verafgoding onbewust bezit nemen van je leven. Je loopbaan kan dan je identiteit worden. De kunst is dus verstandig te kiezen. Waar bouw je je leven op?

© Bram Petraeus

Een deel van de mensen zoekt de antwoorden op de grote vragen in zichzelf. Ze hopen iets te bedenken dat hun leven zin geeft. Een persoonlijke gedachtenwolk waarop het goed toeven is. Maar kan ik zelf wel benoemen wat echt belangrijk voor mij is? Kunnen we zelf een zinvol leven maken? Zijn we selfmade mensen? Je genen, je opvoeding, het tijdperk en het land waarin je werd geboren, je school, je vrienden, de talenten en de opleiding van je medewerkers... Wie heeft als mens al die factoren in de hand?

De vraag is of werk de plek is waar je je vervulling zult vinden

Ben Tiggelaar

Robert Frank, hoogleraar economie en verklaard tegenstander van het selfmade denken, zegt: veel mensen die maatschappelijk succesvol zijn, realiseren zich niet op hoeveel momenten ze de wind in de rug hebben gehad in hun leven. Als je fietst met tegenwind, dan merk je dat voortdurend. Als de wind draait en je helpt, merk je dat alleen de eerste minuut. Daarna voelt het normaal. Vertaald naar ons werk: tegenslagen herinneren we ons prima, maar wanneer het toeval in ons voordeel werkt, zien we het vaak niet of we vergeten het weer. En vervolgens creëren we verklaringen voor succes die neerkomen op: hard werken en tegenslag overwinnen. We kennen onszelf graag een hoge selfmade-score toe. Maar juist als het om de dingen gaat die je leven echt bepalen, negatief of positief, dan geldt: het is niet maakbaar, het overkomt je.

Het is dus nog niet zo makkelijk om er zelf iets van te maken. Wij zijn niet goed in het bepalen van de zin van ons bestaan. Ik ben dus zelf misschien wel niet bij machte om mijn eigen lot te keren.

Buiten mijzelf

Maar toch ervaar ik hoop. Een hoop die niet vanuit mijzelf komt, maar van buiten. Dat klinkt misschien gek, maar juist omdat ik persoonlijk heb ervaren dat mijn eigen gedachten me bij de grote levensvragen niet verder helpen, is het misschien niet zo gek om naar antwoorden buiten mijzelf te zoeken.

Kun je geloven dat het leven toch zin heeft, ook als je die zelf niet kunt verzinnen? Kan er toch iets van mijn leven worden gemaakt, ook als ik dat niet zelf doe?

Ik geloof van wel. Maar het antwoord op al die vragen ligt voor mij niet in een stelsel van aansprekende ideeën, of in een sluitende redenering of in verstandige leefregels. Het antwoord op de grote vragen is voor mij een persoon. Een persoon die eigenlijk alles is waar wij mensen zo wanhopig naar op zoek zijn. En die persoon is Jezus.

Kunnen we zelf een zinvol leven maken? Zijn we selfmade mensen?

Ben Tiggelaar

Misschien dacht je: dat viel ook wel een beetje te verwachten bij een protestantse lezing, dat het over Jezus zou gaan. Jezus is voor mij de personificatie van Gods liefde. Martin Luther King jr. noemde Jezus ‘een extremist voor liefde, waarheid en goedheid’. Jezus’ doel is om te dienen. En Jezus nodigt ons uit om mee te werken aan zijn nieuwe wereld waarin het leven draait om liefde, vrede en rechtvaardigheid.

Misschien denk je nu: fijn dat jij dit gelooft. Maar zegt jouw Jezus ook iets over wat belangrijk is in het leven en hoe je er iets van maakt?

Zeker. Sterker nog: dat is een van zijn favoriete onderwerpen. Laat ik als voorbeeld iets aanhalen wat ik in mijn eigen kerk in een preek van mijn eigen dominee hoorde. We lazen uit de Bijbel, over een man die bij Jezus komt en vraagt: wat is het allerbelangrijkste in het leven? Jezus zegt dan: je moet God liefhebben boven alles. En: je moet je naaste liefhebben als jezelf. Er is niets belangrijker dan dit.

Mijn dominee zei het ongeveer zo: Het begint met de ontdekking dat God in de eerste plaats van ons houdt. Dat Hij alles voor ons over heeft. En als je die liefde ziet en herkent, dan wil je deze beantwoorden. En hoe zit het dan met die naaste? Iemand liefhebben als jezelf? Zomaar iemand, die je tegenkomt op je werk of iemand op straat die je hulp vraagt? Wat mij helpt, is om me te realiseren dat het allemaal Gods mensen zijn. Ook die ene persoon die zo dominant is, ook die collega die nooit iets zegt. Wanneer ik mij realiseer dat God evenveel van hen houdt als van mij, dan ga ik ze met andere ogen bekijken.

Hoe je zélf iets van je leven maakt, daar gaat het in deze lezing over. Wat ik geloof is dit: parkeer dat zélf een tijdje. Zoek het eerst bij de woorden, bij de daden, bij de persoon van Jezus. En verbaas je over de vrijheid en de rust die dit brengt.

Dit is een ingekorte versie van de jaarlijkse Protestantse Lezing die vanavond wordt uitgesproken door gedragswetenschapper en managementgoeroe Ben Tiggelaar.  De lezing is te volgen via www.protestantsekerk.nl/lezing

Lees ook: 

Obama in Amsterdam: verpest het niet voor de jongeren

Ben Tiggelaar interviewde vorige maand de oud-president van de Verenigde Staten, Barack Obama.

Deel dit artikel

De vraag is of werk de plek is waar je je vervulling zult vinden

Ben Tiggelaar

Kunnen we zelf een zinvol leven maken? Zijn we selfmade mensen?

Ben Tiggelaar