Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kunnen we nog wel met de gedachte leven dat we falende mensen zijn?

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

Ook niet altijd perfect: de banaan. © colourbox
Theologisch elftal

Onvolmaaktheid, omgaan met je gebrek(en), hoe kijk je daarnaar vanuit de christelijke traditie?

'Omarm je gebrek: we willen niet weten dat we kwetsbaar zijn', zo kopte Trouw afgelopen zaterdag. Het lijkt een nieuw tegengeluid in een tijd die gladheid, jongheid en perfectie eist. Je mag ook falen, het leven mag ook tegenvallen, sterker nog: dat is onontkoombaar. We worden oud, krijgen gebreken. We kunnen ons lot maar beter omarmen en accepteren. De Vlaamse psychiater Dirk de Wachter trekt volle zalen met zijn pleidooi om 'een beetje ongelukkig te zijn'. Wat heeft de christelijke traditie te zeggen over de levenskunst van dit onvolmaaktheidsevangelie?

Lees verder na de advertentie

Alja Tollefsen, priester van de Anglicaanse kerk te Markelo: "Ik herken de neiging dat we het onvolmaakte niet onder ogen willen zien. Mensen spreken soms van een 'waardig levenseinde'. En dat dementie dan zou leiden tot een onwaardig levenseinde. Nou, ik denk zeker dat de dood smerig kan zijn. Dat hoort bij ons menszijn. We zijn lichamelijke wezens en dat lichaam vergaat, doorgaans op een vervelende manier. Nee, het zou pas onwaardig zijn als je je schreeuwend en tierend aan het leven vastklampt en niet kunt accepteren dat het eindig is.

Geen mens zit te wachten op lijden en ellende

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Alja Tollefsen, priester van de Anglicaanse kerk te Markelo

"Tegelijk vind ik dat de boodschap van het accepteren van dat sterfelijke lot ook gauw kan doorslaan: 'Omarm je lot, omarm het lijden dat jou ten deel valt'. Dat gaat in de richting van een soort masochisme. Geen mens zit te wachten op lijden en ellende. In een religieuze context kun je uiteindelijk overigens wel spreken van 'zinvol lijden'. Niet in de zin dat je het van God toebedeeld krijgt, maar ik heb wel gezien hoe mensen er rijker, rijper en milder door zijn geworden.

"We hebben de neiging om het leven een soort plicht van succes op te leggen. Een beeld dat ons door de media, door mode en reclame wordt geleerd. Het glimlachende, gladde gezin van de Brinta-verpakking is de maatstaf. En alles wat ons niet aanstaat willen we veranderen. Je borsten laat je vergroten of verkleinen en als je tanden scheef staan laat je ze rechtzetten. Wat is er gebeurd met het idee dat je met onvolmaaktheden ook gewoon kunt leven? En kunnen we nog wel met de gedachte leven dat we falende mensen zijn?"

Stralend falen

Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog, heeft sinds enkele jaren een kaartje op haar bureau staan met de tekst: Failure is cool. "Ik ben zelf nogal perfectionistisch van aard. Die tekst helpt me anders te kijken naar falen. Wat mijn perspectief ook heeft veranderd is dat ik aan improvisatie-theater doe. Je staat dan zonder plan en zonder script op het toneel. Ik leerde daar 'stralend te falen'. Bij improviseren gaat het om plezier, uitproberen, je impulsen volgen. Het mooie daarvan is dat het niet mis kan gaan. Je improviseert immers en kunt er altijd een andere draai aan geven.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog © Maartje Geels

"En ja, de christelijke traditie helpt me om te leven met meer ontspanning. Binnenkort is het Aswoensdag, dan krijg je een askruisje op je voorhoofd getekend en de priester zegt: 'Stof ben je en tot stof zal je weerkeren.' Deprimerend? Nee, het verbindt me met de rest van de wereld: alles is stof en as. Het relativeert mijn eigen leven en het idee dat ik van alles moet en van alles moet kunnen en dat steeds alles weer anders of beter moet.

Als je obsessief streeft naar geluk, zal je het in ieder geval niet vinden

"Overigens heeft het christelijk geloof ook wel vaak bijgedragen aan de gedachte dat je het als mens nooit goed genoeg doet. Dat alles perfect moet zijn. 'Wees heilig, want ik de Heer ben heilig'. Dat kan tot de gedachte leiden dat je perfect moet zijn. Daar tegenover vind ik juist de ruimte om te vallen en weer op te staan heilzaam. Ik ben maar een klein onderdeel van alles en ik rommel maar wat aan."

Flauwekulverhaal 

Tollefsen: "Ons verlangen om weer kwetsbaar te kunnen zijn heeft volgens mij te maken met ons verlangen naar waarheid. We beseffen ergens wel dat altijd succesvol zijn gewoon een flauwekulverhaal is. Niet realistisch. Gewoon niet waar. Dat vind ik een religieuze component in dit verhaal: als waarheid en liefde hand in hand gaan kan ik mijzelf accepteren. In ieders leven zitten dingen die niet mooi zijn. Kijk ze gewoon recht in het gezicht en draai er niet omheen. De vraag is natuurlijk wel hoe bereid wij zijn om ook de imperfectie van een ander te accepteren.

"Het bijbelverhaal van Jacob heeft me in dit opzicht altijd gefascineerd. Hoe zo'n leugenaar en bedrieger het kan schoppen tot patriarch en stamvader van het volk Israël. Ook dat is een in alle facetten menselijk verhaal. God accepteert ons met onze fouten. Dat is toch ook wat we 'liefde' noemen?"

Stegeman: "Onze hooggespannen verwachtingen van het leven culmineren in ons verlangen naar geluk. Als je obsessief streeft naar geluk, zal je het in ieder geval niet vinden. Dat is een van de gedachten in het boek 'The subtle art of not giving a f*ck'. Ook dat herinnert me aan het christelijk geloof. In mijn beleving van het geloof is geluk een bijproduct, niet een doel op zich. Ik hoef niet alles uit het leven en uit mezelf te halen. Ik wil wel een waardevol en betekenisvol leven leiden, maar het hoeft niet altijd 'gelukkig' te zijn. Je kan niet van hoogtepunt naar hoogtepunt leven.

"In een moeilijke periode in mijn leven keek ik uit op een kastanjeboom met knoppen - ongeveer in deze tijd van het jaar. Wat duurde het lang voor er iets van ontwikkeling en bloei te zien was! Het leerde me dat leven veelal een traag proces is waar geduld bij nodig is."

Lees ook:

Het begeleiden van een patiënt is vaak zinniger dan aanpak van een kwaal, zegt zorgethicus Cees Hertogh. Omarm je gebrek, raadt ook filosofe - en arts - Marli Huijer aan.

In het Theologisch elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Lees eerdere afleveringen op trouw.nl/theologischelftal

Deel dit artikel

Geen mens zit te wachten op lijden en ellende

Als je obsessief streeft naar geluk, zal je het in ieder geval niet vinden