Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kerst is de bonusaanbieding van het christendom

Religie en Filosofie

Stephan Sanders

Stephan Sanders © Jean-Pierre Jans

Nieuwkomer Stephan Sanders ging een beetje proefgeloven. Hier doet hij verslag van zijn vorderingen. Deze maand: over zijn eerste Kerst als christen.

'Kerstmis' zeggen rooms-katholieken meestal. 'Kerstfeest' zeggen de verschillende protestante denominaties. Hoe dan ook, mis of feest, de Kerstviering staat onder geleerde gelovigen te boek als het instapmoment van de kerkelijke kalender. Dat klinkt blasfemisch, en er spreekt ook flink wat hooggeleerd dedain uit.

Lees verder na de advertentie

Vergelijk Kerst met Pasen, het letterlijk ongelooflijke verhaal van Christus' kruisiging en wederopstanding, waar zelfs diepgelovige geesten mee worstelen; dan is Kerst een makkie. Er wordt een kindeke geboren. Hoe aards en alledaags wil je het hebben. Iedereen weet, uit ervaring of aanschouwing, dat de komst van een baby levensveranderend is voor de ouders en de directe omgeving. Hoe principieel atheïstisch een mens zich ook wil definiëren: er is hier zo weinig 'hocus pocus' in het spel, dat er nauwelijks een geloof aan te pas hoeft te komen.

Ik merk dat de massale belangstelling voor Kerst veel christenen behoorlijk irriteert

Het christelijke kerstverhaal wil, dat de komst van het Christuskind levensveranderend is voor de gehele wereld. Of je het daar nu mee eens bent of niet, het idee is niet moeilijk te bevatten.

Hier een rijtje van wat 'Hoogfeesten' zoals katholieken het noemen: Maria Onbevlekt Ontvangen (8 december), Pinksteren ( 50 dagen na Pasen) Sacramentsdag ( tweede donderdag of zondag na Pinksteren) en Maria Tenhemelopneming ( 15 augustus). En in die voor buitenstaanders en leken moeilijk te volgen reeks, duikt dan ineens 25 december op: 'Hoogfeest van de geboorte van de Heer.' Dat klinkt vertrouwd. Laat die Heer weg, maak er Harry van of Hassan, en iedereen kan meedoen.

Godgeklaagd

Ik merk dat de massale belangstelling voor Kerst de-door-het-hele-jaar-heen-christenen behoorlijk irriteert. Die nachtmis, daar moet je kaartjes voor reserveren, want onbekende gezichten vullen nu de banken en zitten vroom vooraan. En dan is er nog het commerciële circuit, dat de Kerst eerst heeft gekaapt, toen heeft ont-christelijkt, waarbij Christus als 'Het Licht van de Wereld' werd ingeruild voor lichtarchitectuur in een door de architect aangelegde tuin, en de vervaldatum van de creditkaart. Ja, zo kan ik het ook; een beetje selectief winkelen in wat het christendom te bieden heeft, en alles wat je niet aanstaat meteen terzijde schuiven.

Het is godgeklaagd. En ik vind het meesterlijk.

Het christendom is ooit begonnen, dat vergeet ik zelf soms ook: er moest een aansprekend, hoopgevend verhaal zijn, dat niet alleen een paar sektariërs aansprak, maar dat veel mensen op verschillende niveaus kon raken.

Voor veel mensen is Kerst het enige moment in hun leven dat ze een flits meemaken van dat christendom

De geschiedenis is bekend: In de vierde eeuw verordonneerde de Romeinse keizer Constantijn de Grote dat op 25 december de Geboorte van Christus gevierd moest worden. Dat was een uiterst handig besluit, want op die datum werd er in landen rond de Middellandse Zee de Zonnegod vereert, Ra in Egypte, Helios in Griekenland. Die oude lichtfeesten werden niet in hun geheel verworpen, maar ingepast in de christelijke leer, zodat het idee van het Licht in het donker bleef bestaan en een extra betekenis kreeg. Christus, de zoon van God, wordt mens en raakt ons aan, Hij belichaamt de hoop dat er een nieuw begin mogelijk is, altijd, tot de laatste snik.

Tekst loopt verder onder de afbeelding

© martien ter veen

Bonusaanbieding

Voor veel mensen is Kerst het enige moment in hun leven dat ze een flits meemaken van dat christendom, dat door hun voorouders zwaar werd beleden, maar dat nu sinds een of twee generaties praktisch volkomen in de vergetelheid is geraakt. Kerst is die bonusaanbieding - ik blijf lasterlijk spreken - en maar weinigen kunnen die weerstaan. Het is een begin. En het begin is alles.

Je merkt vooral dat theologen een beetje neerkijken op Kerst, want aan dat verhaal valt zo weinig uit te leggen. Het kent een emotioneel intuïtieve basis, die universeel is - wat mensen ook geloven, waar ze ook vandaan komen. Het kent geen ballotage, iedereen kan er zo in meegaan.

Het sterkst ervaar ik het christendom, wanneer oeroude ideeën, die van lang voor Christus geboorte dateren, hernomen zijn in het geloof. De band tussen vader, moeder en kind. De onvoorstelbaarheid van nieuw leven. De duisternis die wijkt, omdat er licht doorbreekt. De Koning die geboren wordt in een voederbak. De nederigste mensen, Jozef en Maria, die door een raadselachtige speling van het lot - wij noemen het ook wel voorbeschikking - een hemelse taak te vervullen krijgen.

Als ik nog deftiger wil doen: lees de Duitse neo-marxistische filosoof Ernst Bloch (1885-1977) erop na, die ook wel te boek stond als een atheïstisch theoloog(!).

Zijn bekendste slagzin is 'Das Prinzip Hoffnung', het principe van de hoop. Bloch zegt: 'Het zijn is nog niet af. (...) De mens heeft een bewustzijn van het zijn dat nog moet komen.' Freuds onbewuste werd door Bloch vervangen door een 'nog-niet'. Het onbewuste wortelt in het verleden, het 'nog-niet' verwijst vooruit.

Maar vooral: wie Blochs gedachtegang volgt, raakt nog meer onder de indruk van dat simpele kerstverhaal: er wordt een kindeke geboren dat later alles nieuw zal maken.

Kerst is het C-majeur akkoord van het geloof.

Stephan Sanders doet voor Trouw verslag van zijn vorderingen om als gelovige door het leven te gaan. 

Lees hier het interview met Stephan Sanders over zijn beslissing: 'God zeggen zonder te goechelen'.

Alle bijdragen van Stephan Sanders over 'proefgeloven' vindt u hier.

Lees hier alle eerdere afleveringen in deze serie.

Deel dit artikel

Ik merk dat de massale belangstelling voor Kerst veel christenen behoorlijk irriteert

Voor veel mensen is Kerst het enige moment in hun leven dat ze een flits meemaken van dat christendom