Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kerk in Nicaragua mikpunt na steun demonstranten in bloedig machtsspel Ortega

Religie en Filosofie

Jan-Albert Hootsen

Een gewonde demonstrant wordt weggedragen in Masaya. © EPA

President Ortega sloeg de afgelopen maanden demonstraties tegen zijn beleid hard neer. De kerk bood hulp aan de verzetplegers, de bisschoppen uitten kritiek op de president. Het maakte de positie van de Rooms Katholieke kerk moeilijk. Ortega's aanhangers schilderen priesters intussen af als landverraders.

De priester heeft nog geen tijd gehad om de kogelgaten in de muren van zijn kerk op te vullen en te bedekken met pleister. Edwin Román Calderón (58) - gegroefd gelaat, zware wenkbrauwen - stapt de laatste trede op naar de ingang van de Iglesia San Miguel, in het centrum van Masaya, een stad ongeveer vijfentwintig kilometer ten zuidoosten van de Nicaraguaanse hoofdstad Managua. Hij wijst naar drie gapende, grijze deuken in de witte muur, ongeveer anderhalve meter links van de hoofdingang van zijn kerkje.

Lees verder na de advertentie

"We zaten hier midden in de vuurlinie", zegt Román. Hij laat twee kogelhulzen zien. "Flink kaliber, ik denk dat ze uit een AK-47 kwamen."

Volgens men­sen­rech­ten­or­ga­ni­sa­ties zijn meer dan driehonderd doden gevallen, meer dan tweeduizend mensen gewond geraakt en honderden gearresteerd

Het zijn de littekens van de eerste weken van mei dit jaar. In de weken daarvoor waren landelijke demonstraties tegen regeringsbezuinigingen op pensioenen uitgegroeid tot een ware volksopstand tegen het regime van president Daniel Ortega, die sinds 2007 voor de tweede keer het land als president regeert en dat volgens zijn tegenstanders op dictatoriale wijze doet.

Weinig over van linkse idealist

Ortega bracht in 1979 de brute dictator Anastasio Somoza ten val. Hij deed dat als leider van de socialistische guerrillabeweging Sandinistisch Front voor Nationale Bevrijding (FSNL). De beweging is vernoemd naar de legendarische Nicaraguaanse rebellenleider Augusto Sandino. In de jaren tachtig genoot hij grote populariteit als linkse revolutionair, tussen 1985 en 1990 was hij ook al president. 

Volgens de demonstranten is er van die linkse idealist maar weinig over. Sinds hij in 2007 opnieuw tot president gekozen werd, leidt hij volgens hen een corrupt regime dat de democratische instituties in het land heeft afgebroken, het parlement en het hooggerechtshof heeft gezuiverd van tegenstanders en bijna alle media in het land onder zijn controle heeft gebracht.

Gewonden durfden niet naar nabije ziekenhuizen en klinieken te gaan

De demonstraties werden meteen met grof geweld door politie en paramilitairen de kop in gedrukt. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn meer dan driehonderd doden gevallen, meer dan tweeduizend mensen gewond geraakt en honderden gearresteerd. Masaya, met net iets minder dan honderdvijftigduizend inwoners, werd een broeinest van verzet tegen de regering, en juist hier werd dat zo hard mogelijk neergeslagen. Ten minste vijfendertig mensen kwamen volgens mensenrechtenorganisaties in Masaya om. Vele tientallen zijn gewond geraakt of gearresteerd.

Parochiekerk als veilige haven

"Het was hier, in de straten om de kerk, een slagveld", herinnert Román zich. "Het brak hier vooral los op 11 mei. Ik hoorde in de avond gegil, schoten. Ik zag mensen over straat rennen om weg te komen voor de kogels en de politie. Ze werden opgejaagd door gemaskerde agenten en paramilitairen."

Net als in de rest van het land braken oppositiedemonstranten hier straten open en gebruikten ze de stenen om wegblokkades op te zetten. Net als in de rest van het land sloeg de regering terug door politieagenten met scherp te laten schieten en door gemaskerde en gewapende burgers, loyaal aan Ortega, als paramilitairen de straten af te laten stropen, op zoek naar tegenstanders van het regime.

Román probeerde van zijn kleine parochiekerk een veilige haven te maken voor de demonstranten. Gewonden durfden niet naar nabije ziekenhuizen en klinieken te gaan. Er deden geruchten de ronde dat ze gewonden weigerden die aan de kant van de oppositie stonden. En dat groepen paramilitairen er stonden te wachten om hun werk af te maken.

In Masaya wordt nu ge­pa­trouil­leerd door gemaskerde po­li­tie­agen­ten, bewapend met automatische wapens en scherp­schut­ters­ge­we­ren

"De parochie, de kerk, mijn huis hier veranderden in enkele dagen tijd in een geïmproviseerde kliniek en een plaats waar geweld kon worden gerapporteerd en gedocumenteerd door mensenrechtenorganisaties", vertelt Román. "Als priester kon ik niet aan de zijlijn blijven staan."

Verscheidene malen kwam de hulp te laat. Naast de tientallen gewonden, die hij, de parochianen en vijftien verplegers die hem bijstonden, op de vloer van de kerk zo goed mogelijk probeerden te verzorgen, stierven er ten minste vier mensen. Vooral de dood van tiener Junior Gaitán, op 2 juni, kwam als een mokerslag aan.

Doelwit van bedreigingen

"Hij werd hier door een vriend binnengedragen. Ze vertelden me dat hij was doodgeschoten door een politieagent", herinnert Román zich zuchtend. "Hij zou voor de agent hebben geknield, gesmeekt voor zijn leven, maar die schoot hem toch in zijn borst. Hij stierf hier in de kerk. We konden niets meer voor hem doen."

De constante stroom doodsbange en gewonde demonstranten naar zijn kerk trok een zware emotionele wissel op de priester, maar hij betaalde ook een andere prijs. Al snel werd hij zelf het doelwit van bedreigingen, via de telefoon en via sociale media, en enkele weken nadat het geweld was losgebroken besloot hij dat het niet langer veilig was om in zijn huis naast de kerk te verblijven. Hij dook onder in het huis van mensenrechtenactivist Álvaro Leiva die eerder deze week zelf zei vanwege bedreigingen naar Costa Rica te zijn gevlucht.

Ook in veel andere steden en dorpen boden priesters een veilige haven aan demonstranten. Het bracht de Rooms Katholieke kerk in een moeilijke positie

Inmiddels is hij terug in zijn huisje naast de kerk. Op 17 juli wisten politieagenten en paramilitairen middels Operación Limpieza ('Operatie Schoonmaak') Masaya en andere oppositiebolwerken weer onder controle te krijgen. Demonstranten werden gearresteerd of vluchtten, de blokkades zijn afgebroken. Er vielen bij de operatie tenminste vierentwintig doden. In Masaya wordt nu gepatrouilleerd door gemaskerde politieagenten, bewapend met automatische wapens en scherpschuttersgeweren. Volgens Ortega is de 'normaliteit' in Nicaragua weer teruggekeerd.

"Dat is gewoon niet waar", zegt Román scherp. "Je kunt niet spreken van normaliteit als een regering jaagt op haar eigen burgers, die ongewapend demonstreren."

Diepgelovig land

Román is slechts een van vele honderden priesters die in Nicaragua de afgelopen vier maanden direct bij de politieke crisis betrokken zijn geraakt. Ook in veel andere steden en dorpen boden priesters een veilige haven aan demonstranten. Het bracht de rk kerk in het land ook in een moeilijke positie.

Kort nadat de crisis begon vroeg Ortega de Bisschoppelijke Conferentie van het Midden-Amerikaanse land om als onderhandelaar op te treden. Het leek een logische stap, Nicaragua is diepgelovig en een grote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek. Bisschoppen en priesters genieten veel aanzien en golden lang als politiek neutraal.

Tegelijkertijd wordt de kerk door fanatieke aanhangers van Ortega ook afgeschilderd als een tegenstander van het regime. Niet alleen vanwege de hulp die priesters als Román aan demonstranten van de oppositie biedt, maar ook vanwege de kritiek die de bisschoppen de laatste maanden op Ortega hebben geuit. Afgelopen zaterdag droegen aanhangers van Ortega in een grote demonstratie nog karikaturen van priesters met zich mee, die ze als landverraders afschilderden.

Maar ik zou als priester weinig waard zijn als ik de mensen hier niet probeer te helpen

Edwin Román Calderón (58)

De president zelf is die mening ook toegedaan. Op 19 juli, de dag dat Nicaragua jaarlijks het omverwerpen van dictator Somoza viert, viel hij de bisschoppen in een toespraak voor zijn aanhangers publiekelijk af. "Ik dacht dat ze onderhandelaars zouden zijn, maar dat is niet zo", zei Ortega. "Ze werken samen met de coupplegers. Ze waren onderdeel van het plan van de coupplegers."

Román moet zuchten als hij aan die vijandigheid denkt. "We zijn als katholieke kerk door de omstandigheden een politieke speler geworden, zonder dat we dat willen", zegt hij. "Doordat we mensen willen helpen, worden we bespot, bedreigd en belasterd door de regering en haar aanhangers. Dat is pijnlijk."

Toch blijft de priester in Masaya, in afwachting van een oplossing. In het kerkje in Masaya ontvangt hij nu dagelijks familieleden van gearresteerde demonstranten en slachtoffers van geweld. "Natuurlijk ben ik bang, dat kan ik niet ontkennen", zegt hij. "Maar ik zou als priester weinig waard zijn als ik de mensen hier niet probeer te helpen."

Lees ook:

Ortega weigert gesprek met kerk Nicaragua

Honderden demonstranten tegen Daniel Ortega zijn al gedood. Bisschop Báez wil met de president aan tafel.

Deel dit artikel

Volgens men­sen­rech­ten­or­ga­ni­sa­ties zijn meer dan driehonderd doden gevallen, meer dan tweeduizend mensen gewond geraakt en honderden gearresteerd

Gewonden durfden niet naar nabije ziekenhuizen en klinieken te gaan

In Masaya wordt nu ge­pa­trouil­leerd door gemaskerde po­li­tie­agen­ten, bewapend met automatische wapens en scherp­schut­ters­ge­we­ren

Ook in veel andere steden en dorpen boden priesters een veilige haven aan demonstranten. Het bracht de Rooms Katholieke kerk in een moeilijke positie

Maar ik zou als priester weinig waard zijn als ik de mensen hier niet probeer te helpen

Edwin Román Calderón (58)