Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Katholieke middelbare scholen minder ‘godsdienstig’ dan protestantse

religie en filosofie

Laura van Baars

De ingang van het Christelijk Lyceum in Haarlem © Hollandse Hoogte

Op protestantse middelbare scholen is het vak godsdienst belangrijker dan op katholieke. Dat blijkt niet alleen uit de naam van het vak, waar protestanten spreken van ‘godsdienst’ hebben katholieken het over ‘levensbeschouwing’, maar ook uit het aantal uren dat aan deze vakken besteed wordt. 

Op rooms-katholieke vmbo’s wordt in de bovenbouw geen levensbeschouwing meer gegeven, terwijl op protestantse vmbo’s godsdienst wel op het rooster prijkt. Op protestantse havo/vwo- scholen wordt in alle klassen godsdienstles gegeven, terwijl katholieke er vooral in de eerste, tweede en vierde klas aandacht aan besteden.

Lees verder na de advertentie

Deze informatie komt uit een onderzoek onder 280 leraren godsdienst en levensbeschouwing op Nederlandse middelbare scholen. Op verzoek van de koepel van christelijke scholen Verus deden godsdienstpedagoog Gerdien Bertram- Troost (Vrije Universiteit) en Taco Visser (voorzitter van de vakvereniging van godsdienstleraren VDLG) onderzoek naar de huidige praktijk en toekomstvisies op het vak.

Godsdienst en levensbeschouwing

Opmerkelijk is dat het belang dat op katholieke scholen aan godsdienst en levensbeschouwing gehecht wordt, volgens de docenten zelfs nog minder dan is op algemeen bijzondere scholen (als vrije scholen of dalton- en jenaplanscholen). Op katholieke scholen werken meer docenten godsdienst/levensbeschouwing die niet katholiek zijn, dan dat er op protestantse scholen vakdocenten werken die niet-protestants zijn.

Ruim 40 procent van deze docenten gaat zelden of nooit naar de kerk. Een kwart gaat minstens een keer per week. Tweederde van hen ziet zichzelf als een religieus persoon. 90 procent ziet zichzelf als een levensbeschouwelijk persoon. “Het verschil is dat een god of ‘het hogere’ voor levensbeschouwelijke mensen een rol kán spelen in hun leven, maar dat niet noodzakelijk is voor de manier waarop zij naar het leven kijken”, zegt Bertram- Troost. “Voor religieuze mensen is God natuurlijk wel cruciaal.”

De lessen godsdienst en levensbeschouwing zijn volgens haar zo belangrijk omdat veel scholen hun katholieke of protestants-christelijke identiteit daaraan ophangen. De meeste leraren voelen zich door hun schoolleiders gesteund, maar zouden wel tenminste twee uur per week aan hun vak willen kunnen besteden. Dat halen ze vrijwel nergens.

Geloven betekent voor katholieken en protestanten iets anders

Gerdien Bertram-Troost, universitair docent godsdienstpedagogiek aan de Vrije Universiteit

Gerdien Bertram-Troost deed onderzoek naar het vak godsdienst/levensbeschouwing in het voortgezet onderwijs.

Wat was voor u de grootste verrassing in het onderzoek?

“Dat er zo’n groot verschil bestaat tussen protestantse en katholieke scholen. Er was van de honderd katholieke scholen in mijn onderzoek maar een die het vak ‘godsdienst’ noemt. Alle anderen noemen het levensbeschouwing, filosofie of iets met maatschappij. Op protestante scholen wordt wel bijna altijd gekozen voor de titel ‘godsdienst’, al dan niet in combinatie met levensbeschouwing.”

Hoe verklaart u het verschil in godsdienst of levensbeschouwelijk onderwijs op katholieke en protestantse scholen?

“Geloven betekent voor katholieken en protestanten iets anders. Katholieken vatten ‘geloven’ ruimer op. Ze gaan er wat makkelijker mee om, en kunnen daarom ook iets verder van godsdienst of religie af komen te staan. Ze noemen zichzelf katholiek, maar weten niet precies wat dat voor hen betekent. Protestanten zijn juist voortdurend met die vraag bezig . Die verschillende houdingen blijken zich nu ook te vertalen in het onderwijs. Katholieke scholen nemen veel sneller docenten levensbeschouwing aan die niet katholiek zijn, terwijl je op protestantse scholen vrijwel alleen maar godsdienstleraren ziet die zichzelf protestant noemen en het geloof vaak ook belijden door regelmatig naar de kerk te gaan.”

Waarom heeft u dit onderzoek gedaan?

“Godsdienstleraren voelen dat hun vak onder druk staat. Ze moeten zich er steeds meer voor verantwoorden. De wereld is veranderd: leerlingen hebben niet langer een katholieke of protestantse achtergrond en er komen andere geloven bij op school. Ze willen het vak op de kaart houden, maar hoe? De overheid legt bij steeds meer schoolvakken op aan welke eindtermen die moeten voldoen. Bij godsdienst is dat nog niet het geval. Uit dit onderzoek blijkt dat docenten daar ook echt in vrijgelaten willen worden.”

Het vak godsdienst wordt steeds verder uitgehold

Gerdien Bertram-Troost

Zijn er protestantse of katholieke scholen waar helemaal geen godsdienst meer gegeven wordt?

“Dat weet ik niet, maar het vak wordt wel steeds verder uitgehold. Op katholieke scholen wordt in sommige klassen helemaal geen godsdienst meer gegeven. Het vak wordt soms ingepast in maatschappijleer of filosofie en verdwijnt daarmee eigenlijk. Scholen trekken er gemiddeld 1 tot 1,5 uur per week voor uit. In die korte tijd is weinig ruimte voor bijzondere didactiek, het komt meestal neer op klassikaal kennis overdragen. Erg diep kun je niet gaan. Godsdienst is ook geen eindexamenvak, terwijl dat er wel meer gewicht aan zou geven.”

Sommige ouders vrezen dat godsdienstles de missie heeft om kinderen voor het geloof te winnen. Proberen docenten dat inderdaad?

“Dat is een bekend vooroordeel. Leraren kijken heel verschillend naar hun rol, maar zij zien het vrijwel nooit als ‘geloofsonderwijs’. Voor de meesten draait het om het overdragen van kennis van de in Nederland bekende godsdiensten en levensbeschouwingen. Daarnaast gaat het voor velen ook om vorming door reflectie op eigen keuzes en leren luisteren en openstaan voor anderen. Bidden tijdens de lessen in de klas komt, behalve op orthodoxe middelbare scholen, vrijwel niet meer voor.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Geloven betekent voor katholieken en protestanten iets anders

Gerdien Bertram-Troost, universitair docent godsdienstpedagogiek aan de Vrije Universiteit

Het vak godsdienst wordt steeds verder uitgehold

Gerdien Bertram-Troost

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.