Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jonge filosofen doen enthousiast mee aan de workshop ‘denken met dieren’

Religie en Filosofie

Alexandra van Ditmars

Een workshop op DenkStation. Van links naar rechts: Salma (11), Aya (11) en Assila (10). © Patrick Post

Het nieuwe filosofie- en theaterfestival DenkStation wil kinderen en jongeren aan het denken zetten. ‘Ik vind de vraag naar de zin van het leven de leukste. Maar het antwoord weet ik nog niet.’

Giechelend staan zo’n vijftig jongeren in jeugdtheater de Krakeling in Amsterdam duiven na te doen. Ze maken snelle, korte hoofdbewegingen en fladderen wat met hun armen. “Verplaats je in een duif, wees een duif!” roept theatermaker Nico Tillie. De jongeren zijn bezig met de denkworkshop ‘Denken met dieren’, die vrijdag plaatsvond op DenkStation, een nieuw filosofie- en theaterfestival voor kinderen en jongeren. Vrijdag waren er voorstellingen, lezingen en workshops voor jongeren vanaf twaalf jaar, zaterdag voor kinderen vanaf acht jaar.

Lees verder na de advertentie

Na de duif kruipen de jongeren in de huid van een panter en van een onrustig keffertje. Door dieren na te doen, proberen ze zich beter in te leven in dieren. Filosoof Lydia Baan Hofman heeft voor het rollenspel begon uitgelegd dat veel dingen die we vaak als puur menselijk beschouwen, dat niet zijn. Ze liet een filmpje zien van een paradijsvogel die zich uitslooft voor een vrouwtje met een verleidingsdans, met veel gelach onder de tieners als gevolg. 

Dieren kunnen dansen

Baan Hofman: “Dieren kunnen dansen. Mensen zijn dus niet de enigen die dat kunnen. Toch denken velen dat wel. Net zoals vaak gedacht wordt dat alleen mensen een moeilijke taal hebben of zich kunnen aanpassen aan nieuwe situaties. Maar dat klopt niet.”

Assila heeft al een idee over de zin van het leven is. ‘De zin van het leven is dat als je positief denkt, alles altijd goed komt.’

Bij het duivenspel merken de kinderen dat er, naast deze overeenkomsten, ook duidelijke verschillen zijn. Als een oud vrouwtje met een boterham met jam in haar hand op straat struikelt, zien mensen iemand die ze moeten helpen. De duiven zien juist een boterham op de grond die ze op kunnen eten. “De situatie is hetzelfde, maar waar aandacht aan wordt besteed verschilt", zegt Tillie.

Na de workshop rennen Assila (10), Aya (11) en Salma (11) de zaal uit. Ze gaan zitten aan een tafeltje in het theatercafé om baklava te eten. Dit programma was eigenlijk voor kinderen vanaf twaalf, maar ze vonden het niet te moeilijk. Aya: “We zijn net ook al naar een filosofische theatervoorstelling geweest. En op school hebben we ook al besproken wat filosofie is.”

Hun definities willen ze best delen. Assila: “Filosofie is denken, en dan een beetje out of the box.” Aya: “Ja. Denken, maar dan heel vrij." Salma: “En over of dingen waar zijn of niet waar.”

Geen schaamte

Het leukst aan filosofie vinden ze dat je verschillende gedachten hoort en dat je nadenkt over grote vragen. Salma: “En dat je je nooit hoeft te schamen voor je antwoord, want het is nooit fout.” Over wat ze de leukste filosofische vraag vindt, moet ze even nadenken. “Ik denk wat de zin van het leven is. Maar het antwoord weet ik nog niet.” Assila: “Ik wel. De zin van het leven is dat als je positief denkt, alles altijd goed komt.” De meisjes springen alweer op, het volgende programma begint.

Filosoof Marli Huijer is een van de organisatoren van het festival. De combinatie van filosofie met theater lijkt haar een goede manier om kinderen aan het filosoferen te krijgen. “Bij filosofie zit je in je hoofd. Als je daarbij theatermakers betrekt die filosofische gedachten kunnen vertalen naar het podium, laat je aan kinderen manieren zien waarop je met anderen kunt delen wat er in je hoofd gebeurt.”

Maar dat is niet het enige. "Voor mij is het belangrijk dat mensen een instrumentarium aangereikt krijgen om zich te verplaatsen in het denken van een ander." Daarmee doelt Huijer niet op een vorm van empathie, maar op het jezelf denkend een voorstelling maken van wat iemand anders denkt of voelt. "Via theater kun je dat makkelijk uitspelen, bijvoorbeeld door even het perspectief van een dier aan te nemen."

Een ander programmaonderdeel heet ‘Radicaal anders denken’. Filosoof Karim Benammar zit met ongeveer vijftien pubers in een zwarte tent versierd met lampjes in de foyer. Het publiek zit op houten banken en op kussens op de grond. Benammar gaat een lezing geven over aannames. “We maken continu aannames”, zegt hij, “terwijl we niet zeker weten of die waar zijn. En veel zaken zijn ook een kwestie van perspectief.” Zo kun je de wereldkaart net zo goed omdraaien, zodat Australië bovenaan staat in plaats van onder. Dat is niet fout, het ligt er maar net aan vanuit welk punt je de aarde bekijkt.

Foute aannames

Abdelkader Benali: Mijn broer en ik (Querido, 80 blz. € 4,95) © xxx

Aannames waar we in het verleden van overtuigd waren, zijn vaak genoeg fout gebleken. Benammar: “Als kind was mijn favoriete speelgoeddier de Tyrannosaurus rex, omdat dat de stoerste dino was om te zien.”

Maar wat blijkt uit nieuw onderzoek? De T-rex zag er niet zo stoer uit als wij jarenlang dachten. “Het was eerder een soort grote kip, met gekleurde veren.” Een ander voorbeeld: jarenlang dachten we dat je dik werd van vet. “Daarom gingen we massaal lightproducten eten. Maar nu blijkt dat vet niet het probleem is, maar suiker.”

Er zijn allerlei zaken die ons wereldbeeld bepalen, stelt Benammar. “Onze cultuur, geschiedenis, scholen en instituties zorgen ervoor dat we de wereld zien zoals we die zien." Maar al die aannames zouden we volgens hem moeten bevragen. “Bespreek in tweetallen maar eens welke aannames jij hebt. En vraag je af of je wel zeker weet of die kloppen.”

Jelle (16) uit Amsterdam steekt meteen van wal. "Een bekende aanname is: vanwege het broeikaseffect is er klimaatverandering. Daar zijn bijna alle wetenschappers het over eens, en ik geloof dat ze gelijk hebben." Maar aan een andere aanname gaat hij direct twijfelen. "Je hoort vaak dat als je goede cijfers hebt, je ook een goede baan krijgt. Ik weet niet of dat waar is."

Jelle herinnert zich dat hij heeft gelezen dat volgens Elon Musk goede cijfers potentieel tonen, maar dat je dat potentieel nog wel moet waarmaken. “Creativiteit of goed leiderschap kunnen daarbij ook belangrijk zijn. Dus goede cijfers zijn misschien niet alles. Maar op school wordt soms gedaan alsof dat wel zo is.”

DenkStation loopt vooruit op de Maand van de Filosofie in april. Voor het eerst worden kinderen ook bij deze maand betrokken. Schrijver Abdelkader Benali schreef speciaal voor de Maand het filosofische kinderboek 'Mijn broer en ik'. Zaterdag opende Benali de tweede festivaldag met de presentatie ervan.

Basisschool

Om inspiratie voor het boek op te doen heeft Benali samen met Huijer op een basisschool gefilosofeerd met tien- en elfjarigen. Benali: “We stelden kinderen de vraag: waar lig je ’s nachts van wakker?” Twee thema’s komen bij veel kinderen terug. "Ze worstelen met de vraag wat echt is en wat nep. Ze zitten veel op smartphones en spelen veel spelletjes. De digitale wereld is helemaal verweven geraakt met hun wereld.”

Het tweede thema is dat de kinderen willen dat hun ouders hen serieus nemen, maar het gevoel hebben dat hun ouders dat niet doen. “Kinderen hebben rond die leeftijd door dat hun ouders hen niet alles vertellen, terwijl ze wel al veel weten.”

Benali was verrast hoe goed kinderen in filosoferen zijn. "Ze kwamen meteen los. En kinderen zijn goed in zich verontwaardigd voelen, doordat ze zaken nog met een frisse blik bekijken. Waarom gaan dingen zoals ze gaan? Volwassenen zitten al zo in de routine, dat we die verwondering niet meer kunnen toelaten. Wij hebben kinderen nodig om werkelijk te kunnen zien.”

Lees ook:

Voelen kinderen het klimaatprobleem beter dan volwassenen?

Schoolkinderen demonstreerden vorige maand al voor beter klimaatbeleid. Zien of voelen kinderen het probleem beter dan volwassenen?

Deel dit artikel

Assila heeft al een idee over de zin van het leven is. ‘De zin van het leven is dat als je positief denkt, alles altijd goed komt.’