Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Je komt het licht van God overal tegen, maar het is niet te bestellen

Religie en Filosofie

Stijn Fens

© Trouw
Column

Afgelopen zondag zat ik in een Romeinse kerk die vol zat met landgenoten. Dat maak je zelfs in het vaderland niet meer zo vaak mee bij een zondagse mis.

Het zonlicht dat binnenviel door de hoge ramen, danste aarzelend met de wierook die opsteeg naar de hemel. Zo ontstond een geraffineerd lichtspel dat een vermoeden van iets groters bij mij losmaakte.

Lees verder na de advertentie

Het was een mis met een heleboel heren. Er was nauwelijks plaats op het priesterkoor voor al die gewijde mannen. Maar, het was een mooie viering en er werd goed gezongen. Ik zou bijna zeggen: protestants goed gezongen. Ten slotte zongen we het zesde couplet van het Wilhelmus en dronken koffie op het pleintje voor de kerk.

Al die schilderijen fluisterden: 'Ga terug, laat Rome niet in de steek. Voor je het weet is het daar donker'

Vlak voordat ik naar het Sint-Pietersplein zou gaan, om naar de paus te luisteren, liep ik nog even terug de kerk in. Die was nu helemaal leeg. De wierook hing er nog, maar het zonlicht was alweer vertrokken. Op weg naar een andere ontmoeting.

God is heel veel - en ook heel veel niet, maar God is misschien toch vooral licht. Je komt dat licht overal tegen, maar het is niet te bestellen: je moet ertegenaan lopen.

Rome zelf kan niet zonder licht, zonlicht welteverstaan. De kleuren van de huizen - vaak gelig en soms zelfs oranje of rood - zorgen ervoor dat ze zonder dat licht niet kunnen overleven. Bij bewolkt weer lijken de huizen ver weg, in een soort van coma.

William Turner

Diezelfde zondag slenterde ik in het laatste licht van die dag naar een museum in de schaduw van de Piazza Navona. Daar was een tentoonstelling met werk van de Engelse romantische kunstschilder William Turner (1775-1851), bekend van zijn woeste landschappen en zeegezichten. Verspreid over een aantal donkere zalen hingen tientallen werken van de kunstenaar, veel aquarellen en een paar schitterende olieverfschilderijen. Ik had nog nooit een werk van Turner van dichtbij kunnen bekijken. Ik deed weliswaar moeite de audiotour te volgen, maar liever keek ik zonder enige informatie naar de werken. Wat het voorstelde of wanneer het gemaakt was, was eigenlijk onbelangrijk. Het ging me om de kleuren en dat prachtige licht. Veel geel en rood. Ik herkende de kleuren van de stad waar ik mij weliswaar bevond, maar die ook ver weg leek. Al die schilderijen en aquarellen deden een beroep op mij. Ze fluisterden: 'Ga terug, laat Rome niet in de steek. Voor je het weet is het daar donker.'

Ongeveer halverwege ging ik op een bank zitten. Ik pakte mijn telefoon om het internet op te gaan en uit te vinden of die Turner eigenlijk gelovig was. Vorm van beroepsdeformatie. Ik kwam weinig tegen. Wel vond ik een lemma over Turner in een soort online-kunstencyclopedie. Daarin komt Joyce Townsend, wetenschappelijk hoofdconservator van Tate Britain in Londen (waar zich een groot gedeelte van Turners werk bevindt), aan het woord. Volgens haar was Turner er niet in geïnteresseerd of zijn doeken de eeuwigheid zouden kunnen doorstaan. "Ooit wees dhr. Winsor - van de tegenwoordig zo bekende verffabrikant Winsor & Newton - de kunstenaar op de nadelen van een aantal pigmenten, welke hij in zijn winkel had aangekocht. 'U weet dat ze niet duurzaam zijn', merkte Winsor op. Maar Turner bleek niet geïnteresseerd in dit ongevraagd advies en zou hem zelfs gevraagd hebben zich niet met zijn zaken te bemoeien."

Scheppen om het scheppen, schilderen om het schilderen.

Vaderlijk licht

Een van de laatste werken van de tentoonstelling is een gezicht op Venetië. Je ziet de beroemde Riva degli Schiavoni, met op de achtergrond het dogenpaleis en de San Marco. Alles lijkt op te gaan in een gele, bruinrode gloed. Het deed me denken aan het licht dat diezelfde ochtend die Romeinse kerk in had geschenen. Aarzelend, maar vaderlijk licht.

In het vliegtuig terug naar Nederland keek ik naar 'Wild, Wild Country', een documentaireserie over Bhagwan, de Indiase goeroe die in de jaren zeventig en tachtig erg populair was, en over zijn volgelingen. Ook hier veel oranje en rood, de kleuren van hun kleren. Hard rood, overtuigd van zijn eigen gelijk.

Wat verlangde ik terug naar het aarzelende geel en rood van Turner, moederlijk omarmd door de stad die deze kleuren zo koestert.

Columnist Stijn Fens schrijft over katholicisme. Lees hier eerdere columns die hij schreef. 

Lees ook: Hoon en spot waren mijn deel, maar ik ben Ajax en het katholieke geloof altijd trouw gebleven

Ik ben in een gelovig milieu opgevoed. Zo geloofden wij in de magie van de bal en in de kracht van Ajax. 

Deel dit artikel

Al die schilderijen fluisterden: 'Ga terug, laat Rome niet in de steek. Voor je het weet is het daar donker'