Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is het gek dat kiezers zich hebben gekeerd tegen de bemoeizuchtige EU en veranderlust?

Religie en Filosofie

Leonie Breebaart

Leonie Breebaart. © Maartje Geels
Wat is hier nu erg aan?


Het moet in het vorige decennium zijn geweest dat ik elke lente naar het Westland reed om de kuipplanten van mijn serieus tuinierende moeder uit de winterstalling te halen. Daar kochten we dan meteen wat eenjarigen – ook een prettige bijverdienste voor de eigenaar van de kas. 

Totdat dat ineens niet meer mocht, die verkoop van petunia’s. Van wie niet? Van Brussel. Hoezo dan? Nou, het glas boven ons hoofd zou kunnen breken en op de klant terechtkomen, verduidelijkte de eigenaar.

Lees verder na de advertentie

Brusselse regeltjes. Waarschijnlijk hadden tuinders toen al profijt van EU-subsidies en EU-beleid, waardoor ze bijvoorbeeld zoveel hardwerkende Polen kunnen inhuren, maar dat dáár ver weg iets besloten wordt over hun leven, dat blijft een bron van frustratie. Een frustratie die in angst en protest overslaat, nu Nederland amper blijkt te voldoen aan de duurzaamheidseisen van de EU en nu Urgenda de Nederlandse rechter aan haar zijde heeft als ze het trage proces van polderen en overleggen wil versnellen om klimaatdoelen te halen.

Is het dan gek dat tuinders in het Westland, die hun bedrijven trouwens al veel duurzamer hebben gemaakt, zich in het stemhokje toch weer hebben gekeerd tegen de bemoeizuchtige EU en tegen de veranderlust die Forum voor Democratie aan ‘links’ toeschrijft? Is het gek dat ze hun hoop vestigen op een partij die ‘minder belemmerende regel­geving’ belooft? Nee dat is niet gek, al verbaast het ook niet dat FvD in Noord-Holland alweer uit de coalitiegesprekken wordt gehouden. Met klimaatont- kenners is het net zo lastig bouwen aan de toekomst als met brexiteers en Donald Trump.       

Het protest is begrijpelijk

Volgens de filosoof Bruno Latour is dit type populisme – Bouw een muur! Sluit de grens! – nauw verbonden met klimaatontkenning, want juist daarin uit zich het protest tegen de onontkoombare waarheid dat we die éne aarde met elkaar moeten delen en ons níet kunnen afzonderen. Die realiteit voedt de behoefte aan grenzen en beschutting. “Het nieuwe klimaatregime blaast al geruime tijd alle grenzen omver en stelt ons aan alle winden bloot, en tegen die indringers kunnen we geen muur oprichten”, schrijft hij in het vorig jaar verschenen ‘Waar kunnen we landen?’

Begrijpelijk is het protest ook, omdat de elite het probleem niet tijdig heeft onderkend. Links heeft uit angst voor fascistisch versleten te worden het begrip Heimat – of zo u wilt oikos – verwaarloosd, rechts heeft klimaatverandering te lang ontkend; links vaak ook. En nu zou alles in één keer anders moeten? Dat gaat veel kiezers te snel – zo is een veelgehoorde klacht van Forum-kiezers. Uit protest kozen ze een partij die een terugkeer belooft naar tijden dat alleen wat linkse gekkies zich druk maakten over luchtvervuiling, over kassen, over Schiphol.

Een oplossing is dat natuurlijk niet. Maar ook wie blij is dat Forum in Noord-Holland niet meer mag meedoen, moet zich afvragen hoe je mensen een gevoel van bescherming geeft zonder hen sprookjes te vertellen over potdichte grenzen en homogene culturen, of zoals Latour het formuleert, “zonder meteen terug te vallen op het idee van overgeërfde identiteiten, autochtone rassen, veilige grenzen en allriskverzekeringen.”

Leonie Breebaart is filosoof en redacteur van Trouw. Zij onderzoekt in haar column de actualiteit op filosofische wijze. Al haar columns zijn te lezen in dit dossier. 

Deel dit artikel