Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is de Citotoets wel zo’n goed idee? ‘Citotoets werkt juist ongelijkheid in de hand’

Religie en Filosofie

Alexandra van Ditmars

Basisschoolleerlingen uit groep 8 van de Prinses Marijkeschool doen een warming-up voordat zij zich buigen over de Cito eindtoets. © ANP
filosofisch elftal

Het is de week van de Citotoetsen. Moeten we vasthouden aan het gelijkheidsideaal dat aan de toets ten grondslag ligt, of wordt het tijd om de veelbediscussieerde toets overboord te gooien, vraagt het filosofisch elftal zich af.

Het zijn spannende dagen voor de Nederlandse achtstegroepers. De afgelopen twee dagen maakten zij de eindtoets. Nu is het wachten op de uitslag, die meespeelt in hun schooladvies. De Centrale Eindtoets, voorheen de Citotoets, is nog steeds de grootste eindtoets. De Cito is in de jaren zestig bedacht om ervoor te zorgen dat ieder kind gelijke kansen krijgt en langs dezelfde meetlat wordt gelegd. Maar jaarlijks klinkt ook veel kritiek op de toets. Zo worden zaken als creativiteit niet gemeten en zorgt de test bij veel kinderen voor stress. Is het wel een goed idee om kinderen de Citotoets te laten maken?

Lees verder na de advertentie

“De Citotoets is bedacht vanuit een gelijkheidsideaal, maar werkt tegenwoordig juist ongelijkheid in de hand”, zegt Marli Huijer, hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. “Het is natuurlijk prachtig om een instrument te ontwikkelen dat ervoor moet zorgen dat kinderen beoordeeld worden op hun verdiensten in plaats van op hun afkomst of de sociale positie van hun ouders. Maar in de praktijk werkt het helaas anders. Ouders met een winnaarsmentaliteit – en dat zijn er nogal wat in onze prestatiemaatschappij – willen dat hun kind maximaal presteert. Het gevolg: ze sturen hun kinderen naar huiswerkbegeleiding en bijles, waar hun kinderen zo goed mogelijk worden klaargestoomd voor de eindtoets. Kinderen van ouders die daar minder mee bezig zijn of daar geen geld voor hebben, komen direct lager in de rangorde te staan. Zij hebben minder kans op een hoge score, en daardoor minder kans op hoger onderwijs, wat weer gevolgen kan hebben voor hun hele loopbaan en sociale status. Zo’n ogenschijnlijk objectieve toets leidt dus tot juist ongelijkheden.”

Het probleem is dat de eindtoets leidt tot een com­pe­ti­tie­strijd in de klas

Marli Huijer

“Leraren worden nu eenmaal beïnvloed door vooringenomenheden waar ze geen grip op hebben, net zoals alle andere mensen”, reageert Bas Haring, filosoof en bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden. “Daardoor zullen de meesten een dochter van een bouwvakker en een huisvrouw minder snel gymnasium-advies geven dan een dochter van een advocaat en een hoogleraar. De Citotoets vind ik daarom wel een begrijpelijk en nuttig instrument. Kinderen krijgen de mogelijkheid om vooroordelen te weerleggen, ook als ze geen extra oefenmateriaal hebben gehad.

“Het is wel van belang dat die toets slechts een leidraad is bij de keus van de docent. Een mens is natuurlijk veel complexer dan het heldere nummertje dat uit die toets rolt. Daarnaast beïnvloedt de methode van het meten in hoge mate de uitslag die je krijgt. Als je bijvoorbeeld wilt weten wie de beste schaatser is, kun je mensen een baantje laten schaatsen en kijken wie het hardste schaatst. Maar als je voor een baantje van 200 meter kiest, krijg je heel andere uitslagen dan wanneer je voor een baantje van 400 of 1.500 meter gaat. Je moet dus het geluk hebben dat een toets net het baantje uitkiest dat het beste bij jouw kwaliteiten past. Daarom moet je de uitslag van elke toets altijd met flink wat korrels zout nemen.”

Competitiestrijd

Huijer: “Het probleem is dat de eindtoets leidt tot een competitiestrijd in de klas, tussen scholen onderling en in de samenleving, waar de winnaars veel applaus en krediet krijgen. De anderen zijn meteen verliezers, losers, en kunnen rekenen op weinig solidariteit. Dat idee zie je al opkomen vanaf de jaren zestig: niet het noodlot of je afkomst is de bepalende factor voor wat je bereikt in het leven, maar jouw eigen prestatie. Als individu word je daarmee verantwoordelijk gemaakt voor wat je bereikt. En als dat niet zoveel is, dan is dat dus je eigen schuld. Twaalfjarigen die als verliezer uit de Citowedstrijd komen, krijgen een deuk in hun zelfvertrouwen. Dat vergroot de kans op falen en kan een rem op de verdere ontwikkeling zijn.

Het alternatief is dat we het ge­lijk­heids­ide­aal van de Cito overboord gooien, en dat lijkt me een slecht idee

Bas Haring

“Misschien heeft iemand het in zich om een geweldige timmerman te worden. Als die in groep acht te horen krijgt dat hij een lage score heeft en daarom een lage vervolgopleiding gaat doen, kan het dat hij ook geen timmerman wordt omdat hij zich niet gewaardeerd voelt in de samenleving. Mijn bezwaar is dat cognitie zo het meest belangrijke onderwijsdoel is, terwijl andere elementen ook heel belangrijk zijn. Zoals goed naar elkaar luisteren en samenwerken ondanks onderlinge verschillen. Dat soort zaken zijn moeilijker te meten en raken op de achtergrond. In de woorden van socioloog Christien Brinkgreve: we vergeten dat weten meer is dan meten.”

Haring: “Het alternatief is dat we het gelijkheidsideaal van de Cito overboord gooien, en dat lijkt me een slecht idee. Ik denk wel dat we verkeerd handelen op basis van de resultaten ervan: we zetten kinderen vanaf hun twaalfde vast in een bepaalde onderwijslaag. Dat is heel curieus aan Nederland, waar vrij weinig reflectie over is. Ik ben dus niet tegen de Cito, maar wel tegen de splitsing die daarop volgt. Door kinderen zo jong in een hokje te zetten, beperk je ze enorm.

“Het lijkt mij een stuk verstandiger om grote scholen te maken met een groot aanbod, waar je veel meer maatwerk kunt doen. Iedereen kan daar dan naar toe, net zoals in de Verenigde Staten. Als je van wiskunde houdt volg je daar veel vakken in, als je slecht bent in talen doe je daarvan het laagste niveau. Wie naar de universiteit wil, moet nog twee jaar langer op school blijven. De Cito is dan meer een tussentijdse check om te kijken waar een kind staat en waar het goed in is. Dat vermindert meteen de druk rondom die uitslag, en dat lijkt me heel gezond.”

Lees ook:

 Laat de Citotoets én de docent meebepalen over het schooladvies

Wie weet het beter, de Citotoets of de docent, vroeg onze opinieredactie onlangs aan onze lezers. Laat het advies aan leerlingen toch vooral een combinatie zijn, was hun antwoord.

De Citotoets hoort in het rijtje van de videorecorder en walkman: ooit nuttig, nu niet meer

De eindtoets hoort in het rijtje van de videorecorder en walkman: ooit nuttig, nu niet meer, vindt docent Pieter Abrahams.

In het Filosofisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf. Lees hier eerdere afleveringen.

Deel dit artikel

Het probleem is dat de eindtoets leidt tot een com­pe­ti­tie­strijd in de klas

Marli Huijer

Het alternatief is dat we het ge­lijk­heids­ide­aal van de Cito overboord gooien, en dat lijkt me een slecht idee

Bas Haring