Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In trance naar Nachmans tombe

Religie en Filosofie

Michiel Driebergen

Pelgrims bidden bij het graf van rabbijn Nachman in Oeman. © REUTERS

In het Oekraïense Oeman hebben tienduizenden chassidische joden uit de hele wereld Rosj Hasjana gevierd, ofwel Joods Nieuwjaar. Met hun 'Oekraïense' achtergrond zijn de pelgrims niet bezig. "We zoeken spirituele vernieuwing voor het dagelijkse leven. We hebben zoveel rijkdom en toch zijn we bezorgd of boos."

Oeman is als alle Oekraïense stadjes. Een broeierige najaarswind blaast het stof over de keien en op het busstation slijten oude vrouwen sigaretten per stuk.

Lees verder na de advertentie

Maar in de Poesjkinstraat, die voert naar de rand van de stad, ben je plots in het hart van een Oost-Europees Jeruzalem. Het wemelt er van de chassidiem die hier vanuit de hele wereld naartoe zijn gekomen om Joods Nieuwjaar te vieren. Het zijn uitsluitend mannen en jongens, gekleed in zwarte driedelige kostuums met bijpassende hoeden of - meer nog - in het wit: lange mantels, al dan niet met een doek om hun hoofd gevouwen. Getrouwde mannen tooien zich met de sjtreimel, een brede hoed van marterbont, en bij velen piepen de peies, de pijpenkrullen, onder de keppeltjes uit.

Hier kan ik helemaal mezelf zijn. Dansen, drinken en vrolijk zijn

Phil Jechiel (19)

Het hart van de bedevaart is het graf van de beroemde rabbijn Nachman, de grondlegger van de chassidische Breslov-beweging. Honderden mannen klonteren bijeen in een gebouw met eenvoudig stucwerk en zeggen luidop hun gebeden, in trance heen en weer schuddend richting de tombe. Zo nu en dan begint er een hardop te zingen; dan ontstaat spontaan een rondedans waarbij ritmisch in de handen wordt geklapt.

"Hier kan ik helemaal mezelf zijn. Dansen, drinken en vrolijk zijn", zegt Phil Jechiel (19), een Britse jood met een eenvoudige zwarte keppel en een hagelwitte blouse. Hij is webdesigner in Manchester, waar hij afgelopen mei de terreuraanslag bij het stadion in zijn stad van dichtbij meemaakte. "Deze wereld heeft de leer van rabbijn Nachman meer dan ooit nodig. Want die draait om vreugde." De organisatie schat het aantal pelgrims in Oeman dit jaar op bijna vijftigduizend - een record.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

De organisatie schat het aantal pelgrims in Oeman dit jaar op 50.000. © REUTERS

De nieuwjaarsviering doet één week per jaar het jodendom herleven in Oekraïne, ooit het hart van het chassidische jodendom. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoordden de nazi's alle 17.000 joden van Oeman; ook de joodse begraafplaats waar rabbijn Nachman rustte werd verwoest. "We vieren feest op een massagraf", zegt Shimshon Spicehandler. De Australische jood van rond de veertig is voor de tiende keer op pelgrimstocht naar Oeman - na afloop gaat hij een kaars branden op de plek waar ooit zijn voorvaderen leefden, hier niet ver vandaan. Toch is hij niet in Oeman vanwege de geschiedenis. "We zoeken spirituele vernieuwing voor het dagelijkse leven. We hebben zoveel rijkdom en toch zijn we bezorgd of boos. Rabbijn Nachman schudt ons wakker en leert ons vreugde herwaarderen."

De lokale bewoners verhuren tijdens de bedevaart massaal hun appartementen aan de pelgrims - tegen woekerprijzen. Spicehandler betaalt 600 dollar voor een slaapplek; en dan heeft hij slechts een matras in een appartement waar nog 28 bezoekers slapen. "Van dat inkomen kunnen de bewoners jaren leven."

Van vroeger is niets over, het gaat om de toekomst. Er is veel haat in de wereld. Ik wens dat joden en niet-joden naar Gods wil gaan leven

Shlomo Aron Josef Yafeh

Behalve dealtjes over huisvesting is er nauwelijks of geen contact met de Oekraïense bevolking. De bezoekers zijn daar ook niet naar op zoek. "De joden hebben het hier altijd slecht gehad", zegt Eleazar Reuven (27), een landbouwkundige van de Westbank uit Israël, met pijpenkrullen en een bril. "Als ik denk aan de geschiedenis stel ik me mijn overgrootmoeder voor die naar de winkel ging en belaagd werd door dorpsgenoten. Oekraïne is armoedig, in Israël is het leven goed."

De enige Oekraïense aanwezigheid is die van agenten, die kordaat en beheerst de orde handhaven, in samenwerking met enkele tientallen Israëlische collega's.

Tegen zonsondergang stromen de bedevaartgangers naar beneden, naar het meer, voor de tasjliek, een ceremonieel gebed om het oude jaar te zuiveren. Een beroemde rabbijn uit Jeruzalem leidt het gebed van duizenden. "Het gaat ons om nu, om vandaag", zegt Shlomo Aron Josef Yafeh, een 67-jarige leraar uit Jeruzalem met een lange grijze puntbaard en priemende bruine ogen, die al in de Sovjettijd op bedevaart ging naar Oeman 2 in het diepste geheim, want het was toen verboden. "Van vroeger is niets over, het gaat om de toekomst. Er is veel haat in de wereld. Ik wens dat joden en niet-joden naar Gods wil gaan leven."

Rabbijn nachman

Rabbijn Nachman was begin 19de eeuw de grondlegger van de chassidische Breslov-beweging. Hij propageerde het persoonlijke gesprek met God en moedigde zijn volgelingen aan te klappen, dansen en zingen tijdens hun gebeden. Vlak voor zijn dood in 1810 verhuisde hij naar Oeman. Hij zei te zullen bemiddelen bij God voor de ziel van mensen die bij zijn graf zouden bidden, geld doneren en psalmen lezen - vooral tijdens Nieuwjaar. In de Sovjettijd was de pelgrimstocht niet toegestaan. De afgelopen jaren werd Oeman het grootste joodse bedevaartsoord ter wereld buiten Israël.

Deel dit artikel

Hier kan ik helemaal mezelf zijn. Dansen, drinken en vrolijk zijn

Phil Jechiel (19)

Van vroeger is niets over, het gaat om de toekomst. Er is veel haat in de wereld. Ik wens dat joden en niet-joden naar Gods wil gaan leven

Shlomo Aron Josef Yafeh