Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In Rusland en Oost-Europa is God nog altijd de nationale trots

Home

Robin de Wever

Patriarch Kirill, hoogste geestelijke van de Russisch-Orthodoxe Kerk en de Russische president Vladimir Poetin, vorige maand tijdens Pasen. © REUTERS

De kerkbanken zijn lang niet altijd gevuld, maar het christendom is in Oost-Europa populairder dan het lange tijd is geweest.

In landen als Rusland, Bulgarije en Oekraïne noemt ongeveer driekwart van de bevolking zich nu orthodox christen - aanzienlijk meer dan 25 jaar geleden, zo constateert het Amerikaanse onderzoeksbureau Pew Research in een deze week verschenen rapport. Identificeerde in 1991 nog 37 procent van de Russen zich als orthodox, in 2015 was dat 71 procent. In andere voormalige Sovjetlanden deed zich sindsdien een vergelijkbare trend voor.

Lees verder na de advertentie

Dat het christendom in oost-Europa na de val van de muur een reveil beleefde is bekend, maar niet vaak wordt daar op zo’n grote schaal onderzoek naar gedaan als Pew deed. Pew baseert zich op gesprekken die enquêteurs voerden in 18 landen, en heeft die data vergeleken met uitkomsten van een onderzoek uit 1991. Alleen orthodoxe Macedonië, Montenegro en Cyprus ontbreken, net als het katholieke Slowakije en Slovenië.

In overwegend orthodoxe landen noemt 70 procent hun geloof een voorwaarde om erbij te horen. In die landen vindt een bijna even grote groep (68 procent) zijn cultuur superieur. In overwegend rooms-katholieke landen wordt er vaak op eenzelfde manier gedacht, al is de link tussen geloof en nationalisme er minder sterk. Zo noemt 57 procent van de katholieken het katholicisme essentieel.

Kerk en staat zijn verweven

“De orthodoxe identiteit is nauw verweven met de nationale identiteit, gevoelens van trots en culturele superioriteit”, constateert Pew. “En met het idee dat kerk en staat verweven mogen zijn, en dat Rusland een tegenwicht voor het Westen kan vormen.”

Als je zegt ‘ik ben orthodox’, zeg je ook duidelijk wat je niét bent: seculier en Westers

Alfons Bruening, Instituut voor Oosters Christendom

Niet dat die warme gevoelens voor het christendom zich altijd vertalen in volle kerken. In de onderzochte landen gaat gemiddeld één op de tien mensen wekelijks ter kerke. “De werkelijke kerkgang is waarschijnlijk groter”, zegt Alfons Bruening, hoogleraar aan het Instituut voor Oosters Christendom in Nijmegen. “Misschien gaat inderdaad maar één op de tien wekelijks naar de kerk, maar er is ook een aanzienlijke groep die eens per maand of eens in de zoveel weken gaat.”

Dat nationale trots in oost-Europa wordt gedefinieerd aan de hand van religie, is het gevolg van een herwaardering van het verleden, meent Bruening. “In Rusland, maar ook in de andere landen is de nationale cultuur voor een belangrijk deel gevormd door de kerk. Het christendom is de drager van de cultuur. En als je zegt ‘ik ben orthodox’, zeg je ook duidelijk wat je niét bent: seculier en Westers.”

Liever stabiliteit

De kritische houding jegens het Westen is in de loop der jaren toegenomen. “Waar wij in het Westen vaak de nadruk leggen op mensenrechten en vrijheid als ideaal hebben, ligt in oost-Europa vaak de nadruk op stabiliteit. Denk aan Pussy Riot, de feministische band die in de problemen kwam na een protest-optreden in de basiliek van Moskou. Veel Russen vroegen zich af of je wel de vrijheid moet hebben om gelovigen te grieven. Het verlangen naar stabiliteit is groter dan het verlangen naar vrijheid.”

Kerken profiteren van die maatschappelijke steun. Bruening: “Al heb ik ook genoeg geestelijken gesproken die het anders zouden willen zien. Iets minder patriottistische uitspraken, en iets meer kerkgang.”



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als je zegt ‘ik ben orthodox’, zeg je ook duidelijk wat je niét bent: seculier en Westers

Alfons Bruening, Instituut voor Oosters Christendom