Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In Irak keren jongeren de islam de rug toe

Religie en Filosofie

Judit Neurink

Jongvolwassenen in de straten van Bagdad. Twintigers en dertigers keren de islam steeds vaker de rug toe in Irak. © eddy van wessel

Veel jongeren in Irak keren zich af van de islam. Ze zijn teleurgesteld in de sjiitische partijen, die geen ontwikkeling brachten sinds ze aan de macht kwamen. Sommigen verlieten het geloof, anderen bekeerden zich tot het communisme.

"Irak is er slecht aan toe. Politieke partijen gebruiken religie. Ze werken elkaar tegen. Door de slechte situatie ben ik bezig met bommen en sektarische tegenstellingen... terwijl ik me zou moeten concentreren op mijn studie." In een boekencafé in een Bagdadse winkelstraat waar politieauto's patrouilleren omdat een bomaanslag er vorig jaar het leven kostte aan meer dan driehonderd mensen, probeert Hassan Jardal te analyseren waarom voor hem de islam heeft afgedaan. De 24-jarige Irakees - zijn haar in een staartje - komt hier regelmatig om te praten met gelijkgestemden.

Lees verder na de advertentie
De islamitische wetten zijn 1400 jaar oud. Die zijn bedoeld voor mensen in de woestijn, die zeker geen iPhone hadden

Hassan Jardal

Die zijn er in toenemende mate in hedendaags Irak, waar het politieke landschap wordt beheerst door islamitische partijen. Waar ondanks het feit dat de sjiitische meerderheid regeert, de gewone sjiiet erop achteruitging. Terwijl elders in de Arabische wereld de achterban van een partij die aan de macht komt daar garen bij spint, zag Irak nauwelijks vooruitgang als gevolg van corruptie op alle niveaus en een machtsstrijd tussen de sjiitische partijen.

Voor Jardal was dat de reden om zich af te keren van het geloof. "Religie moet losstaan van partijen", zegt hij stellig. Voor hem is het probleem dat de islam statisch is en geen modernisering toestaat. "De islamitische wetten zijn 1400 jaar oud. Die zijn bedoeld voor mensen in de woestijn, die zeker geen iPhone hadden."

Hij wijst erop dat ook de islamitische terreurgroep IS de sharia-wetten toepaste. "En dat had geen goed resultaat." Want bij de radicale soennitische islam van IS (ook wel aangeuid als Daesh) gingen de burgers er evenmin op vooruit - alleen aanhangers profiteerden.

Met zijn vrienden, onder wie een jonge sjiitische geestelijke, pleit Jardal voor een 'update' van het geloof: "Er is een verandering nodig in het denken, in de mentaliteit. Je kunt geen humanist zijn en geloven." Hij keert zich af van leeftijdsgenoten die zich juist wel achter de islamitische partijen opstellen. "Omdat ze geld krijgen. Ze hebben geen moraal. Islamitische partijen hebben geld en macht, wij hebben de ideeën."

© eddy van wessel

Rekruteren

De ontwikkeling beperkt zich niet tot Bagdad. Ook in de Koerdische regio van Irak keerden zich veel soennieten af van de islam, hier uit weerzin tegen IS. De Koerden hebben in de strijd tegen de groep bijna tweeduizend soldaten verloren. Veel jongeren stelden: als dat de islam is, dan wil ik er niets meer mee te maken hebben. Ouders hielden hun kinderen uit de moskee uit angst dat iemand daar hen voor IS zou rekruteren.

In Koerdistan leidde dat tot een op- bloei van het eeuwenoude geloof van Zarathustra en tot verborgen atheïsme. Want het is nog steeds een taboe om het geloof te verlaten - iets dat volgens de islam met de dood kan worden bestraft. Jardal, die zichzelf overigens geen atheïst wil noemen, onderkent dat. "Het is moeilijk om er thuis over te praten. Ze steunen je niet."

Ik haat de hoofddoek. Wat ik van het effect van Daesh op de politiek heb geleerd, is dat ik mijn rechten moet verdedigen

Huda Mohammed

Ook Huda Mohammed keerde zich af van het geloof, vertelt ze op een terras in Bagdad. De in opvallend rood geklede 29-jarige, met bijpassende lippenstift, lang haar en een neusring, vertelt dat geloof haar 'niets heeft gegeven, geen respect, geen rechten als vrouw'. Ze komt uit Samawa, ten zuiden van Bagdad, waar vrouwen in lange, bedekkende abaja's lopen, met hoofddoek en handschoenen. "Ik haat de hoofddoek. Wat ik van het effect van Daesh op de politiek heb geleerd, is dat ik mijn rechten moet verdedigen. Want zelfs de intellectuelen zijn behoudend."

Boekhandelaren in Bagdad signaleren een toegenomen verkoop van boeken over atheïsme, zoals van de Saudische schrijver Abdullah al-Qasemi en de Britse evolutiebioloog RichardDawkins. Volgens de site Al-Monitor strekt de trend zich uit tot in de sjiitische heilige stad Najaf, waar jonge geestelijken studeren die niet alleen twijfelen aan de principes van de islam, maar aan die van religie in het algemeen.

Tientallen atheïsten die openlijk voor hun ommezwaai uitkwamen, ontvluchtten Irak

Recente cijfers over geloof in Irak zijn er niet, maar het inmiddels opgeheven Koerdische persbureau AK-News deed er in 2011 onderzoek naar. Op de vraag of ze geloofden in God, zei toen 67 procent 'ja', 21 procent 'waarschijnlijk wel', 4 procent 'waarschijnlijk niet', 7 procent 'nee' en 1 procent had geen antwoord. En dat was drie jaar voordat IS in Irak een kalifaat stichtte en die 25 procent twijfelaars nog meer onder druk kwamen te staan.

Tientallen atheïsten die openlijk voor hun ommezwaai uitkwamen, ontvluchtten Irak. Een van hen, schrijver en mensenrechtenactivist Faisal Saeed al-Mutar, zette de organisatie Ideeën zonder Grenzen op, om Iraakse atheïsten te verdedigen en hen te helpen voor hun rechten op te komen. Maar de meeste jongeren houden hun overtuiging toch liever geheim, of sluiten zich aan bij de communistische partij, die een opmerkelijke groei zag.

De vraag is of zij zich bekeren tot het communisme of de partij alleen gebruiken om uiting te geven aan hun onvrede. Huda Mohammed meent dat jongeren kiezen voor het communisme omdat 'ze iemand nodig hebben die hen beschermt.' Als activist in de partij durven ze mee te doen aan de wekelijkse volksprotesten tegen de corruptie van de sjiitische machthebbers, die overigens geleid worden door een sjiitische protestpartij die daarmee ook jongeren aantrekt.

Verjonging

Voor de communistische partij betekent de toeloop dat die in korte tijd een verjonging heeft doorgemaakt, vertelt Centraal Comitélid Bouchra Jafer Abulais. "Toen we in 2003 (na de val van dictator Saddam Hussein, red.) weer mochten opereren in Irak, was de meerderheid boven de zestig. Nu is 40 procent onder de dertig, net als dertien van de dertig leden van het Centraal Comité."

Jafar draagt een blauwe hoofddoek die als tulband is gevormd zodat haar haar bedekt is, maar niemand haar als islamitisch zal zien. Ze verklaart de trend die haar partij enerzijds verjongde en anderzijds tot meer atheïsme leidt vooral uit onvrede onder jongeren. "Veel jongeren vonden geen werk, ook niet na een afgemaakte opleiding. Ze kregen geen echte rol in de islamitische partijen, ontdekten dat die tot terrorisme leidden en verlieten ze." Ze doelt op het ontstaan van IS, maar ook op activiteiten van de sjiitische milities. Ze kwamen naar haar partij, toen die zich niet antireligieus opstelde, zegt Jafer. "Ze dachten dat we bidden niet zouden toestaan. Maar voor ons kun je zijn wat je bent. Dus ook bidden mag."

Islamitische leiders maken zich zorgen over de mentaliteitsverandering onder jongeren. Ammar al-Hakim, die een van de grootste sjiitische partijen leidt, het Sjiitische Iraakse Nationale Verbond, riep onlangs op om "de verderfelijke atheïstische ideeën het hoofd te bieden met gezonde gedachten en een ijzeren vuist."

Tijdens de afgelopen ramadan vielen sjiitische geestelijken seculiere en atheïstische ideeën aan als zijnde een bedreiging voor de Iraakse samenleving. Oud-premier Nouri al-Maliki waarschuwde eind mei voor een samenzwering van seculiere en niet-religieuze bewegingen om de macht van islamitische partijen over te nemen. Maliki heeft grote invloed op sjiitische milities die zijn gevormd in de oorlog tegen IS, de Hashed al-Shabi, en kort daarna werd bekend dat een groepje jongeren drie dagen was ontvoerd in Bagdad.

Niet verrassend waren de slachtoffers leden van de communistische partij. Sjiitische partijen voelen zich bedreigd door de jongeren, zegt Bouchra Jafer. "Ze zien hen als een gevaar dat tot het einde van hun partijen kan leiden. Met name militieleden zijn bang voor veranderingen."

Zij ziet die kritische trend onder jongeren als een van de belangrijkste ontwikkelingen in Irak, omdat zij politici die traditiegetrouw tot hun dood vasthouden aan hun positie vervangen. "Voor het eerst in jaren veroveren jongeren een leidersrol in Irak."



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De islamitische wetten zijn 1400 jaar oud. Die zijn bedoeld voor mensen in de woestijn, die zeker geen iPhone hadden

Hassan Jardal

Ik haat de hoofddoek. Wat ik van het effect van Daesh op de politiek heb geleerd, is dat ik mijn rechten moet verdedigen

Huda Mohammed

Tientallen atheïsten die openlijk voor hun ommezwaai uitkwamen, ontvluchtten Irak