Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In God we trust, en in dollars ook

Religie en Filosofie

Eildert Mulder

Het British Museum bezit sinds 1913 een middeleeuwse Angelsaksische munt met een islamitische inscriptie. © EPA
Minaret

Zelfs tussen de meest vijandige ideologieën en godsdiensten heerst een vorm van oecumene: geld. De koopman wint het van de dominee, de imam of de partijfilosoof.

In de Koude Oorlog golden in het communistische Warschaupact dollars als de barste symbolen van het verderfelijke kapitalisme. Toch waren ze hartelijk welkom, net als andere harde valuta. Dat sinds 1957 op die munt ook nog eens een christelijke leuze stond afgedrukt, In God we trust, op God vertrouwen we, veranderde daaraan niets. Ook moslimextremisten, zoals de Taliban en IS, koesteren hun dollars.

Lees verder na de advertentie

Die geldoecumene is een stokoud verschijnsel, zo blijkt uit een wonderlijke Angelsaksische gouden munt met een Arabische tekst die te zien is op een onlangs geopende tentoonstelling in Londen in de British Library, over de middeleeuwse Angelsaksen. De munt, met een afbeelding van koning Offa, is sinds 1913 in bezit van het British Museum, dat hem kocht in Rome. De Angelsaksen heersten, verdeeld over diverse staten en staatjes, over het Engeland van voor de invasie van Willem de Veroveraar, in 1066 vanuit Normandië.

Offa regeerde de Angelsaksische staat Mercia. Hij was een tijdgenoot van Karel de Grote. Tot de statussymbolen van vorsten behoorde een eigen gouden munt. Maar hoe Offa erbij kwam om zichzelf te eren met een Arabische islamitische munt blijft een raadsel. Theorieën daarover hebben alle een ding gemeen: ze overtuigen niet. Het feit dat er maar één exemplaar van deze munt bekend is, maakt interpreteren extra moeilijk.

Je zou bijna denken dat het door islamofoben zo gevreesde Eurabia, een Europa dat sluipend islamiseert, ook in de Middeleeuwen al bestond

Het opschrift omvat het eerste deel van de islamitische geloofsbelijdenis: ‘Er is geen God behalve God, hij alleen, hij kent geen gelijke’. In het Arabisch dus. Ook christenen zouden die tekst kunnen onderschrijven. Maar waarom dat Arabisch en die islamitische formulering? Je zou bijna denken dat het door islamofoben zo gevreesde Eurabia, een Europa dat sluipend islamiseert, ook toen al bestond.

72 gerstekorrels

De munt schijnt een kopie te zijn van een Arabisch origineel, in omloop gebracht door de Abbasidische kaliefendynastie in Bagdad. In de hoofdtekst ontbreekt het tweede deel van de geloofsbelijdenis, dat Mohammed Gods gezant is. Dat zou wel in het randschrift staan. De munt van Offa weegt hetzelfde als het origineel. Volgens de overlevering was de Arabische gouden dinar even zwaar als 72 gerstekorrels. Een magisch getal dat op de fantasie werkt. Een misverstand wil bijvoorbeeld dat er voor elke mannelijke gelovige 72 maagden in het paradijs beschikbaar zijn, hoewel de Koran dat getal niet noemt.

Was Offa moslim? Dat lijkt ondenkbaar. De Arabische dinar was ook in Europa als een soort dollar in omloop en kon dus als voorbeeld dienen voor een eigen indrukwekkende munt. De edelsmid die Offa’s geldstuk vervaardigde zou, zo wil een theorie, geen benul hebben gehad van wat die Arabische tekst betekende en zou die zelfs hebben aangezien voor versiering. Dat laatste lijkt vreemd. Offa stuurde jaarlijks een partij munten naar de paus en misschien is ook dit goudstuk zo in Rome beland. Als dat zo is, dan deerde ook de kerkvorst die islamitische tekst kennelijk niet.

De machtsverhoudingen zijn veranderd. De Arabische dinar overleefde de moderne tijd niet. Her en der wordt geprobeerd hem opnieuw in omloop te brengen. Ook IS deed een poging. De terreurdinar moest de dollar slopen. Zo ver kwam het niet. In arren moede bleef het ‘kalifaat’ boetes opleggen in Amerikaans geld. In God we trust.

In de rubriek Minaret bespiegelingen over de islamitische wereld, door arabist en oud-redacteur van Trouw Eildert Mulder. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Deel dit artikel

Je zou bijna denken dat het door islamofoben zo gevreesde Eurabia, een Europa dat sluipend islamiseert, ook in de Middeleeuwen al bestond