Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Horvat bombardeert Che Guevara tot Christus van de radicale liefde

Religie en Filosofie

Maurice van Turnhout

© RV
Recensie

De radicaliteit van de liefde Srećko Horvat
Uitgeverij Editie Leesmagazijn, vertaald door Twan Zegers, 155 blz.
€ 17,95
★★☆☆

De schrijver

Lees verder na de advertentie

De Kroatische filosoof en activist Srećko Horvat (1983) is medeoprichter van de Democracy in Europe Movement 2025, een beweging die democratisering van de EU nastreeft. Samen met filosoof Slavoj Žižek schreef hij het boek 'What Does Europe Want?'

Stelling van dit boek

Als de dood voor de liefde waren ze, de grote revolutionairen van de twintigste eeuw. Lenin, Mao, Khomeini: allemaal vonden ze dat liefde en seks uit de samenleving moesten worden gebannen, of toch op zijn minst uit de openbare ruimte. Dat soort frivoliteit houdt mensen tenslotte af van hun revolutionaire taken. Maar ook bij recente episoden van volksopstand, zoals Occupy Wall Street en de Arabische Lente, ontbreekt volgens Horvat een nieuwe kijk op de liefde.

Guevara maakte wel degelijk een keuze. Hij stierf als revolutionair in de Boliviaanse jungle, niet thuis in bed of achter een kinderwagen

Waar komt die angst voor liefde toch vandaan, vraagt Horvat zich af. Waarom wordt het altijd als een binaire keuze voorgesteld, revolutie of liefde? Waarom is het altijd of/of, en niet en/of? Revolutie en liefde zijn tenslotte aan elkaar verwant, allebei veroorzaken ze een breuk met het gangbare. Een revolutionair vindt dan ook niet alleen de samenleving telkens opnieuw uit, stelt Horvat, maar ook de liefde: "Gewoonte is het ergste wat de liefde kan overkomen. Liefde is - als het echt liefde is, tenminste - een vorm van eeuwige dynamiek, die tegelijkertijd trouw blijft aan de eerste ontmoeting."

De radicaliteit van de liefde schuilt volgens de filosoof niet in het recht op promiscuïteit, maar zeker ook niet in 'de exclusieve oriëntatie van het ene wezen op het andere'. Daarmee zou je immers weer de rest van de wereld aan zijn lot overlaten.

Opvallende passage

"Haar handen trillen en raken me op een manier aan die niet helemaal strelen genoemd kan worden, maar de tederheid blijft stromen. Ik voel me zo goed, zo klein, zo sterk. Het is niet nodig haar om vergiffenis te vragen. Ze begrijpt alles. Dat blijkt uit de manier waarop ze 'mijn lieve kerel' zegt..."

Reden om dit boek niet te lezen

Bovenstaande woorden komen niet van Horvat, maar van Che Guevara. Als revolutionaire leider moest Guevara zijn persoonlijke gevoelens uitschakelen, maar dat wil niet zeggen dat hij ze niet bezat. Horvat schrijft dat Guevara pathetiek vermeed in zijn brieven, maar mijns inziens gaat dat niet op voor Guevara's bovenstaande beschrijving van een fantasie over zijn moeder - in zijn afwezigheid gestorven aan borstkanker - die hem vergeeft, en ook niet voor Guevara's brieven aan zijn vrouw: "Je wist wat voor vlees je in de kuip had toen we gingen trouwen". En/of is een gehaaide verwoording van Horvat voor het versmelten van liefde en revolutie: wat je er ook van vindt, Guevara maakte uiteindelijk wel degelijk een keuze. Hij stierf als revolutionair in de Boliviaanse jungle, niet thuis in bed of achter een kinderwagen. 

Horvat noemt Guevara's wikken van liefde en revolutie een 'verzoeking', waarmee hij hem ook nog eens tot Christusfiguur bombardeert. In het nawoord stelt Horvat de driehoek van twee-geliefden-plus-revolutie voor als een drie-eenheid. Alleen moest je volgens Lenin en Guevara 'de vijand' haten en 'het volk' liefhebben, volgens Christus moet je óók de vijand liefhebben. Twee vormen van abstrahering van liefde, zou je kunnen zeggen, maar evengoed een wereld van verschil.

Reden om dit boek wel te lezen

In de revolutionaire bewegingen van 1968 werd seks tot plicht, analyseert Horvat, wat er in de praktijk vaak op neerkwam dat mannelijke voortrekkersfiguren konden kiezen met welke vrouwen ze naar bed gingen. Zo ontstond een klimaat waarin het afrekenen met monogamie vooral bevrijdend werkte voor seksverslaafde mannen. Volgens Horvat zijn de sixties-idealen op een of andere manier uitgemond in de huidige visie op seks als product op de vrije markt - zie bijvoorbeeld apps als Tinder, waarmee je een 'fuck body' kan bestellen alsof je een pak melk in de supermarkt koopt. Liefde zonder verrassing of opoffering, zoals Tinder belooft, dat heeft volgens Hovat niets met liefde te maken. De liefde is sowieso 'nergens te bekennen' in het Westen, briest hij. Het is jammer dat Horvat niet serieus ingaat op de hernieuwde interesse in polyamorie en open relaties, fenomenen die hij klakkeloos afkeurt als bijproducten van een ten dode opgeschreven kapitalistische cultuur. Daarom neem je hem misschien ernstiger als revolutionair, maar minder ernstig als filosoof.

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Deel dit artikel

Guevara maakte wel degelijk een keuze. Hij stierf als revolutionair in de Boliviaanse jungle, niet thuis in bed of achter een kinderwagen