Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoezo vertrouwen in de toekomst?

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

2017-10-10 12:31:31 © ANP
Theologisch Elftal

'Vertrouwen in de toekomst' luidt het motto van het nieuwe kabinet. Maar waar is dat coalitie-vertrouwen eigenlijk op gebaseerd?, is de vraag aan het Theologisch Elftal.

'Maatregelen zijn bekend, nu de visie nog', kopte Trouw zaterdag over het toen al flink uitgelekte regeerakkoord. Het was wellicht te verwachten dat vier zo sterk verschillende partijen niet met een glasheldere gedeelde ideologie of 'droom' voor Nederland en de wereld naar buiten zouden treden. De betrekkelijke visieloosheid van het nieuwe kabinet wordt in de media smalend ontvangen, hoewel Mark Rutte gebrek aan visie al veel langer als een deugd beschouwt: "Bij het woord visie denk ik direct: ga naar de oogarts", zei hij daarover. Kan een kabinet prima functioneren zonder inspirerende visie?

Lees verder na de advertentie
Als jij je visie of droom gaat delen met anderen, dan zul je water bij de wijn moeten doen

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom

Lacherig

"Dat er lacherig wordt gedaan over het nieuwe kabinet vind ik volkomen onterecht", zegt Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. "Een krachtige visie over waar je voor staat als partij verkondig je in verkiezingstijd. Op die visie word je gekozen. Als je echter regeringsverantwoordelijkheid gaat dragen moet je die voor een groot deel weer kunnen loslaten. Dat vind ik eerder dapper dan belachelijk. Het getuigt van lef en dienstbaarheid. We leven in een tijd waarin het navolgen van je individuele droom zo'n beetje het hoogste is dat er bestaat. Maar het wordt wel wat anders als jij die visie of droom begint te delen met anderen: dan zal je water bij de wijn moeten doen.

"Tegelijk zit er een gevaar aan de klassieke opvatting van partijen die hun eigen ideologieën uitdragen, zoals het liberalisme, het socialisme of de christendemocratie: het zijn ideologieën die stammen uit de negentiende eeuw en die schuren met de vragen van vandaag. Als je dan je visie blijft verkondigen houd je doorgaans alleen van die magere speerpunten over die vooral voor de bühne worden uitgespeeld: het recht om 130 te rijden, het recht op zelfdoding, het verplicht zingen van het Wilhelmus in de klas. Kom op zeg, laten we het alsjeblieft over reële zaken hebben waar je de meerderheid van het land werkelijk mee dient."

Visieloosheid

Wim van Vlastuin, hoogleraar theologie en spiritualiteit van het gereformeerd protestantisme aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, kan toch niet erg vrolijk worden van Mark Rutte's openlijk beleden visieloosheid. "Het zou voor dit land goed zijn als er een gemeenschappelijke visie werd uitgedragen die richting geeft voor de lange termijn. In die zin vind ik het ontbreken van gemeenschappelijke visie in het nieuwe kabinet een teken van de postmoderne fragmentarisering van de samenleving. Vroeger had je nog grote partijen die met z'n tweeën een kabinet konden vormen. Er waren gedeelde waarden waar mensen warm voor liepen. Nu is ook de politiek een lappendeken van kleinere partijen die wel hun eigen visie hebben, maar dan met veel pijn en moeite daar iets gemeenschappelijks van kunnen knutselen."

GroenLinks haakte af aan de on­der­han­de­lings­ta­fel. Heb je dan het goede voor het volk op het oog of wil je alleen je partij ongeschonden verder helpen?

Wim van Vlastuin, hoogleraar

"Een gouden visie moet in de praktijk tot pasmunt worden omgesmeed. Daarom ben ik kritisch op de manier waarop GroenLinks hiermee omging, de partij die als een bevlogen, visionaire 'beweging' de verkiezingen inging maar afhaakte aan de onderhandelingstafel. Dan verwordt visie tot ideologie en ben je niet meer tot compromissen bereid. Heb je dan nog het goede voor het volk op het oog of gaat het je er alleen om je partij ongeschonden verder te helpen?"

Woestijn

"Tegelijk", zegt Smalbrugge, "is visie wel degelijk nodig op dit moment. Want we leven in een woestijn. De samenleving hangt uit het lood op punten die toch echt met visie te maken hebben. In de eerste plaats: we zijn deel van Europa, dat zijn bestaansrecht ontleent aan het feit dat het een waardengemeenschap is. Het is inmiddels echter volstrekt onduidelijk welke waarden dat zijn en waar ze vandaan komen. In de tweede plaats is er een sterke opkomst van populisme en identiteitsdenken. Op dat punt zitten we in een spagaat: We keuren identiteitspolitiek af als het gaat om rechtse populisten, maar vinden het juist weer goed als het over de slachtoffers van de geschiedenis gaat. Het zijn heel moeilijke vragen, maar toch moeten we er niet voor weglopen.

"De woestijn is de plek waar visie wordt ontwikkeld. Het is verleidelijk die kale vlakte te ontvluchten door gewoon de zaken pragmatisch te regelen. Maar dan heb je geen gehoor gegeven aan de roep van de woestijn. In de woestijn wordt bijbels gezien je hart geraakt en het verbond gesloten. Daar creëer je een emotionele band met de mensen om je heen. Dat doe je niet door, bijvoorbeeld, de belasting te herstructureren. Dan gaat het om de vraag: 'Waarom betalen we eigenlijk belasting?' Omdat we als gemeenschap om elkaar geven, mag ik toch hopen."

Wie het in z'n hoofd haalt de problemen met visie tegemoet te treden, wordt direct afgefikt, zoals Sybrand Buma na zijn H. J. Schoolezing

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom

Macron

Als voorbeeld van visionair leiderschap noemt Smalbrugge de rede die de Franse president Macron hield bij de herdenking van 500 jaar protestantisme in Frankrijk. "Drie kwartier lang was hij volop als intellectueel aan het woord - Macron was nog assistent van de filosoof Paul Ricoeur. Hij ontvouwde een visie waarin de waarden van het protestantisme werden benoemd als waarden van de Franse Republiek en van Europa. Je kunt naar zo'n verhaal gaan verlangen als je Mark Rutte soms hoort spreken, maar tevergeefs. En wie het wel in z'n hoofd haalt om de problemen van deze tijd met visie tegemoet te treden wordt direct afgefikt, zoals met Sybrand Buma gebeurde na zijn H. J. Schoolezing."

Van Vlastuin: "De samenleving heeft steeds meer het karakter van een stuurloze mammoettanker. Dan vind ik het frappant dat het motto van het nieuwe kabinet 'vertrouwen in de toekomst' luidt. Volgens mij ben je dan vooral het eigen gebrek aan vertrouwen aan het overschreeuwen. Op wie of wat is dat vertrouwen immers gebaseerd? Waar zie je het in de samenleving? Ja, op het gebied van een gedeeld klimaatbeleid en financiële maatregelen is dat vertrouwen van het nieuwe kabinet misschien terecht. Zeg maar: op materialistisch gebied. Maar gaat het over de zin, het doel, de waarde van het leven, dan dekt de term 'vertrouwen' de lading niet."

Lees ook: Maatregelen zijn bekend, nu de visie nog

Lees meer afleveringen van het Theologisch Elftal



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als jij je visie of droom gaat delen met anderen, dan zul je water bij de wijn moeten doen

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom

GroenLinks haakte af aan de on­der­han­de­lings­ta­fel. Heb je dan het goede voor het volk op het oog of wil je alleen je partij ongeschonden verder helpen?

Wim van Vlastuin, hoogleraar

Wie het in z'n hoofd haalt de problemen met visie tegemoet te treden, wordt direct afgefikt, zoals Sybrand Buma na zijn H. J. Schoolezing

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom