Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe word je bisschop?

Religie en Filosofie

Stijn Fens

In een van zijn laatste handelingen als noordelijke bisschop woonde Gerard de Korte (met mijter) in april vorig jaar een vormseldienst bij in de Sint Clemensparochie op Ameland. © Hollandse Hoogte
vacature

De bisschopszetel van Groningen-Leeuwarden, het kleinste bisdom van Nederland, is al bijna een jaar vacant, sinds Gerard de Korte naar het veel grotere bisdom Den Bosch verhuisde. Naar verluidt heeft de pauselijke nuntius inmiddels een kandidaat op het oog.

Als bisschop ben je in Nederland tegenwoordig vooral krimpmanager, die veel vuil werk moet opknappen. De kerkbanken raken steeds leger, parochies moeten fuseren (gaat vaak moeizaam) en jij moet met een weliswaar sierlijke handtekening het ene na het andere godshuis aan de eredienst onttrekken. "Ik ga niet voor de populariteitsprijs", zei kardinaal Eijk ooit. Hij heeft 'm ook niet gekregen.

Voordelen zijn er ook: als bisschop heb je een mooi huis, vaak op een centraal punt in de stad, kost en inwoning worden voor je betaald en je bent toch maar mooi de baas van een bisdom. Daarbij komen nog ring, mijter, staf en paarse kleding gemaakt volgens de laatste kerkelijke mode. Kortom: macht, aanzien en status. Maar de weg naar het bisschopsambt is lang en wordt niet altijd goed aangegeven.

Lees verder na de advertentie

Achter gesloten deuren

Solliciteren kan bijvoorbeeld niet. Je wordt gevraagd. Openlijk ambitie tonen wordt niet op prijs gesteld in de rooms-katholieke kerk. Toen de Belgische kardinaal Danneels ooit in een interview sprak over zijn eigen kandidatuur voor het pausschap, maakte hij zichzelf meteen kansloos. Hetzelfde geldt voor de Ghanese kardinaal Peter Turkson, die in 2013 iets te hard verkondigde dat het tijd werd voor een zwarte paus. Daar bewees hij Afrika geen dienst mee en ook zichzelf niet.

Het zoeken naar een nieuwe bisschop is dus geen zaak van openbare aanbesteding. Het kathedraal kapittel van een bisdom, een adviesraad van wijze, vaak oudere priesters, doet een voordracht met drie geschikte kandidaten aan de nuntius, de vertegenwoordiger van de Heilige Stoel in een land. Die zogenoemde terna is geheim en niet bindend.

De nuntius laat zich informeren tijdens een kopje thee hier, een discreet diner daar. Ook de bisschoppenconferentie mag haar voorkeur uitspreken. Uiteindelijk hakt de paus de knoop door. (Bij hulpbisschoppen - zij helpen een bisschop bij het bestuur van een bisdom - werkt het anders. Een bisschop vraagt ze aan en als hij de weg in het Vaticaan een beetje kent, krijgt hij vaak zijn zin.)

Openlijk ambitie tonen wordt niet op prijs gesteld in de rooms-ka­tho­lie­ke kerk.

Vragenlijst

Om informatie te vergaren stuurt de nuntius per kandidaat voor de hoogste functie in een bisdom een standaardvragenlijst rond aan een groep mensen onder wie bisschoppen, medewerkers van priesteropleidingen en hoogleraren theologie. Ook katholieke ondernemers en intellectuelen die tot de kerk van Rome behoren, worden geconsulteerd.

Allen moeten ze de beoogde nieuwe bisschop beoordelen op gebieden als gezondheid, moraal, vroomheid en sociale eigenschappen. Celebreert de kandidaat wel elke dag de mis? Hoe zit het met zijn devotie voor Maria? En is hij wel orthodox genoeg? Een kandidaat die voor de priesterwijding van vrouwen, het loslaten van het verplichte priestercelibaat of het homohuwelijk is, maakt geen kans.

Een assessment, zeer gebruikelijk in het zakenleven, maakt geen deel uit van de procedure. Ondanks het feit dat paus Franciscus graag een ander type bisschop ziet dan zijn voorganger (pastoraal, communicatief) , is deze vragenlijst nog altijd niet aangepast.

Een kandidaat die voor de pries­ter­wij­ding van vrouwen, het loslaten van het verplichte pries­ter­ce­li­baat of het homohuwelijk is, maakt geen kans.

© Hollandse Hoogte

Talentscouting

De nuntius hoeft zich niet aan de voorkeurslijstjes van het bisdom en de bisschoppenconferentie te houden, als hij een naam doorgeeft aan de Congregatie voor de Bisschoppen in Rome, die bisschopsbenoemingen voorbereidt voor de paus. Maar het mag natuurlijk wel. Zo is het een publiek geheim dat zowel Frans Wiertz en Gerard de Korte op de voordracht van respectievelijk het bisdom Roermond en het bisdom Den Bosch stonden.

Goed contact met de nuntius is nooit weg. Er komen heel wat priesters bij hem dineren in die statige ambassade schuin tegenover het Vredespaleis in Den Haag. Ook is het zaak de verhoudingen met de voorzitter van de bisschoppenconferentie goed te houden. Zo lijkt kardinaal Simonis (oud-voorzitter van de bisschoppenconferentie) vrijwel altijd zijn zin te hebben gehad als het om de benoeming van nieuwe bisschoppen gaat. Dat gold niet voor kardinaal Alfrink, een van zijn voorgangers.

Verder lobbyden prominente katholieken in Rome regelmatig voor bepaalde kandidaten. En tenslotte doet het Vaticaan, net als voetbalclubs, aan talentscouting. Karel Kasteel, lange tijd de hoogst geplaatste Nederlandse prelaat (hoge geestelijke) in het Vaticaan, sprak in dit verband van priesters die 'episcopabel' waren, dat wil zeggen geschikt om bisschop te worden. De belangrijkste kweekvijver voor ons land was lange tijd het nu gesloten Nederlands priestercollege in Rome, waar onder meer de huidige bisschoppen Eijk, Liesen en Van den Hende woonden.

Er komen heel wat priesters bij hem dineren in die statige ambassade schuin tegenover het Vredespaleis in Den Haag.

Nieuwe namen

Op dit moment is in ons land de bisschopszetel van Groningen-Leeuwarden vacant, al bijna een jaar en dat is lang voor Vaticaanse begrippen. Op 5 maart 2016 werd bisschop Gerard de Korte benoemd als bisschop van Den Bosch. De huidige nuntius in Nederland, aartsbisschop Aldo Cavalli, wilde hem daar graag hebben. Voor zijn opvolger in Groningen-Leeuwarden neemt de Italiaan de tijd. Volgens berichten in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden zou de Haagse priester Ad van der Helm op de voordracht van het bisdom staan, vanuit de bisschoppenconferentie zou onder meer Herman Woorts, hulpbisschop van Utrecht, naar voren zijn geschoven. Met name kardinaal Eijk zou voorstander zijn van zijn kandidatuur.

De nuntius schijnt uiteindelijk alle lijstjes terzijde te hebben geschoven en is met nieuwe namen de boer op gegaan voor het kleinste bisdom van ons land. Hij zal bij zijn zoektocht zeker Gerard de Korte hebben geraadpleegd. Volgens ingewijden heeft Cavalli iemand op de korrel die geen hardliner is, goed kan communiceren en internationale ervaring heeft. O ja, hij schijnt ook te weten dat je bij de nuntius goed te eten krijgt.

O ja, hij schijnt ook te weten dat je bij de nuntius goed te eten krijgt.

Deel dit artikel

Openlijk ambitie tonen wordt niet op prijs gesteld in de rooms-ka­tho­lie­ke kerk.

Een kandidaat die voor de pries­ter­wij­ding van vrouwen, het loslaten van het verplichte pries­ter­ce­li­baat of het homohuwelijk is, maakt geen kans.

Er komen heel wat priesters bij hem dineren in die statige ambassade schuin tegenover het Vredespaleis in Den Haag.

O ja, hij schijnt ook te weten dat je bij de nuntius goed te eten krijgt.