Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe ver moet je gaan om het onvermijdelijke einde op afstand te houden?

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger. © Maartje Geels
Column

Het was al laat op de avond toen de huisarts aanbelde. Ik was toevallig thuis dat weekend en zag aan de blik van mijn ouders wat dit betekende: het is mis. Mijn vader had die middag een onderzoekje laten doen. 58 jaar was hij en ogenschijnlijk kerngezond. 

Die avond kregen we te horen dat hij leed aan alvleesklierkanker en nog maximaal zes weken te leven had. Een keiharde realiteit: we takelen af en gaan uiteindelijk dood. Je kunt erover filosoferen. De eindigheid maakt je bewuster van de waarde van het moment, van het er-zijn, zo zeggen sommigen.

Lees verder na de advertentie

Maar als het allemaal heel dichtbij komt, buitelen schrik, angst, ontkenning en strijdlust over elkaar heen. Een strijdlust die niet zelden wordt aangemoedigd door de medici en de hoop en verwachtingen die ze wekken. Ook mijn vader kreeg nieuwe hoop.

Een keiharde realiteit: we takelen af en gaan uiteindelijk dood

Hij onderging enkele agressieve, experimentele behandelingen met bijwerkingen die er niet om logen. De verwachte zes weken werden drie maanden. Maar de zware behandelingen, de eindeloze ziekenhuisbezoeken, de medicijnen en de astronautenvoeding braken hem volledig op.

Het is goed

Waarom was dit lijden vooraf niet aan de orde gesteld, zo vraag ik me soms af. Was het die extra tijd eigenlijk wel waard? Anderzijds bleef iedereen hopen op een wonder. Wat wilde hij eigenlijk zelf? Het antwoord bleek eenvoudig. Hij wilde nog een aantal dierbaren spreken, een treinreis met zijn gezin door Schotland maken en een goede sigaar roken. Daar, in de trein, tuurde hij over de hoogvlakten. In zijn ogen zag ik: het is goed.

Het is een lastig spanningsveld: hoe ver moet je gaan qua medische zorg om de vergankelijkheid en het onvermijdelijke einde op afstand te houden? Bij bijna elke ziekte of ouderdomskwaal is er tegenwoordig wel reden om een poging te wagen. Maar tegen welke prijs? De ruimschoots aangetoonde gevaren van overdiagnostiek en -behandeling zijn niet alleen medisch van aard. Wie te lang blijft hangen in hoop op een medische doorbraak, komt aan bezinning, aan verdieping, aan betekenisvragen niet meer toe. Bijwerkingen eisen hun tol: het lichaam raakt overbelast, de onafgebroken afspraken in het ziekenhuis domineren de agenda en het hoofd.

Het naderende levenseinde

Ik werd in dit verband geraakt door een lezing van de befaamde Amerikaanse arts en schrijver Atul Gawande. Hoe voer je het gesprek over het naderende levenseinde met iemand die gaat sterven. Hij sprak erover met enkele experts. Eén van hen wees op het belang van de volgende vragen: Ben je op de hoogte van de prognose? Welke angsten ervaar je met het oog op wat komen gaat? Wat zou je willen doen in de tijd die nog resteert? Tenslotte: kun je die dingen eigenlijk nog wel doen als je ervoor kiest tot het einde te vechten tegen je ziekten?

Het is alweer dertien jaar geleden, maar nooit zal ik vergeten hoe mijn vader het doffe vacuüm doorbrak waarin we, na het schokkende bericht van de dokter gevangen hadden gezeten: 'Kom, ik heb een live-concert van Fleetwood Mac op dvd gescoord.'

Daar zaten we met z'n drieën op de bank, de armen om elkaar heen geslagen, terwijl Christine McVie's 'Songbird' de ruimte vulde: It's alright, I know it's right. Voor mijn vader - en voor ons - liepen hier religieuze en aardse ervaringen en verwachtingen in elkaar over. Zo kan het leven overgaan in dood, met inclusie van de hoop. I know it's right.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier haar eerdere columns.

Deel dit artikel

Een keiharde realiteit: we takelen af en gaan uiteindelijk dood