Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het kan niet anders of in het Museum Catharijneconvent wordt een schat bewaard

Religie en Filosofie

Stijn Fens

© Trouw
Column

Een van de grootste charmes van Museum Catharijneconvent is dat het enigszins verborgen ligt. Je moet er bij wijze van spreken wat moeite voor doen om het te bereiken. 

Eerst een poortje door, vervolgens kom je in een binnenhof, weer een poortje door en pas dan zie je iets dat op een ingang lijkt. Het kan niet anders of hier wordt een schat bewaard.

Lees verder na de advertentie

Heb je eenmaal een kaartje gekocht, dan moet je via een trap naar beneden, een zaal door om uiteindelijk weer een trap op te gaan. Pas daar opent de hemel zich echt voor de bezoeker. Het is opmerkelijk hoe dit museum in Utrecht erin slaagt succes te hebben met iets wat de katholieke kerk soms zo moeilijk lukt: een geheim verkopen.

Nu is er in het Catharijneconvent - in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek - een voorbeeldige tentoonstelling: 'Magische miniaturen': hele kleine schilderijtjes die als verluchting dienden van handgeschreven boeken. Ze behoorden in de Middeleeuwen tot het meest prestigieuze bezit van kloosters, kerken, Bourgondische hertogen en adellijke stedelingen. Deze week bezocht ik de expositie, terwijl het licht al afscheid nam van de stad.

Voorzichtig begin ik aan mijn tocht langs al die getatoeëerde getijdenboeken

De tentoonstelling begint met een video, die vertoond wordt in een donkere zaal waarin je een beetje verdwijnt. Er wordt verteld dat die miniaturen - al die magische beelden - voor de 'gewone man' in de Middeleeuwen niet toegankelijk waren. Het leven van de gewone man was dus onverlucht. In de video zie ik verder een miniatuur van Johannes op Patmos. Op dit Griekse eiland schreef de apostel en evangelist volgens de overlevering de Openbaring. Johannes schrijft en een engel legt hem iets uit. Er gaat een enorme rust uit van dit beeld. En dan gebeurt er een klein wonder: de linkerhand van de engel gaat heen en weer. Bijna ritmisch op de oude muziek die de video stijlvol begeleidt. Zie ik het wel goed?

Enigszins in de war loop ik door. Pas dan kom ik de eerste vitrines met boeken tegen. Het licht is nog steeds gedempt, dat zal zo blijven. Ik betreed een geheimzinnige wereld. Voorzichtig begin ik aan mijn tocht langs al die getatoeëerde getijdenboeken. Ik probeer met aandacht de bijschriften in de opvallend sobere gids te lezen. Maar al snel verlies ik me in het goud, het blauw en het rood dat de eeuwen zo glansrijk heeft overleefd. Ik ga op in het mysterie. Pas later zie ik in de catalogus de miniaturen terug die mijn ogen weliswaar hebben gezien, maar vergeten zijn door te geven aan mijn hersenen. Overdonderd als ze waren door zoveel bescheiden schoonheid.

Ontmanteld

Gelukkig vergroot de catalogus het mysterie alleen nog maar door teksten als: "Getijdenboek in het Latijn en Frans (ten gebruike van Rome) Brugge, ca. 1420-1440. Verluchting: Meester van de Rouengroep en Meesters met de Gouden ranken." Na zo'n citaat durf je als columnist bijna niet meer verder te schrijven. Maar uiteindelijk wint het beeld het van de tekst. Zoals Maria in een getijdenboek uit het begin van de vijftiende eeuw. Je ziet haar spelen met het Christuskind op een zogenoemde zodenbank, een met gras begroeide tuinbank. Alledaags, verheven, maar uiteindelijk toch vol geheimen.

Diezelfde avond zie ik Maria weer, in het achtuurjournaal. Een item over het beeld van de Zoete Lieve Vrouw. Ruim een week is het niet te zien in de Sint-Jan in Den Bosch. Maria gaat uit logeren. Het was tijd voor een opknapbeurt. Beschadigingen worden hersteld, loszittende verflagen vastgezet. Bovendien wordt met röntgentechnologie de eeuwenoude binnenkant van het Mariabeeld onderzocht. Dat hoeft voor mij niet zo. Gun Maria haar geheimen.

In dat journaalitem zie ik nog iets anders waar ik moeite mee heb. De Zoete Lieve Vrouw wordt voor mijn ogen letterlijk ontmanteld. Zelfs haar kind wordt haar afgenomen. Zorgvuldig en met veel liefde, maar toch wordt de Moeder Gods voor mij op deze manier van al haar mysterie ontdaan. Ze verdwijnt in een grote kist en dan is het van het ene op het andere moment een gewoon houten beeld.

Tenslotte doet iemand het hek van de Mariakapel op slot. Waarom is niet helemaal duidelijk, maar op de een of andere manier wordt het geheim zo een beetje in ere hersteld. Gelukkig maar, ik kan niet zonder.

Stijn Fens schrijft een column over katholicisme

Deel dit artikel

Voorzichtig begin ik aan mijn tocht langs al die getatoeëerde getijdenboeken