Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het is Israëlzondag. Wat doen dominees met de discussie over de band tussen kerk en Israël?

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

© Gemma Pauwels

In de protestantse kerken is vandaag de jaarlijkse Israëlzondag. Wat doen predikanten daarmee, in het licht van de hernieuwde discussie over de band tussen kerk en Israël?

Aan de vooravond van de jaarlijkse Israëlzondag in de protestantse kerken, kwam de stichting Christenen voor Israël deze week met een opgetogen bericht. Liberale theologen mogen afwillen van de ‘onopgeefbare verbondenheid’ tussen de kerk en Israël, zoals die in de kerkorde is vastgesteld. Maar bezoekers denken daar heel anders over: “De liefde voor Israël neemt niet af onder christenen, ze neemt toe!” schrijft Roger van Oordt, directeur van Christenen voor Israël, een organisatie die de band met Israël liever versterkt dan versoepelt.

Lees verder na de advertentie

Lofzang van Israël

Van Oordt leidt zijn conclusie af uit de groeiende belangstelling voor het informatiemateriaal van Christenen voor Israël over de Israëlzondag, die vandaag in de Protestantse Kerk in Nederland en ook wel in evangelische en pinkstergemeenten wordt gehouden. Voor die themazondag maakt Christenen voor Israël altijd een speciale aflevering van haar maandblad. Dat werd vorig jaar in 600 kerken uitgedeeld aan circa 70.000 mensen. Dit jaar hebben 700 kerken in totaal 80.000 exemplaren besteld. De lezers treffen er op de voorkant ‘De lofzang van Israël’ en op de achterkant een advertentie van de SGP, waarin Israël een Godswonder wordt genoemd.

Ook de woordvoerder van de PKN meldt dat er dit jaar meer interesse lijkt te zijn dan voorgaande jaren. PKN-gemeenten zijn vrij of en hoe ze meedoen aan de Israëlzondag. In 2015 hield het hoofdkantoor een enquête naar de ­belangstelling. Bijna driekwart van de predikanten besteedde er destijds ­aandacht aan, ongeveer twee derde ­gebruikte daarvoor de handreiking van de PKN met suggesties voor liederen, gebed en thema van de preek.

Dominee Offringa zou Israëlzondag liefst afschaffen of invullen met bredere aandacht voor de relatie tussen het jodendom en christendom

Naar de informatie op de site over de Israëlzondag is dit jaar veel meer gekeken dan voorgaande jaren. De woordvoerder vermoedt dat dit komt doordat de PKN zelf meer reclame maakt voor het materiaal dat dominees kunnen ­gebruiken – dit jaar is het onderwerp ‘Trouw tot in eeuwigheid?’.

© Gemma Pauwels

Maar vanuit de PKN wordt ook een verband gelegd met het vorige maand door dominee Jan Offringa geschreven manifest van liberale theologen over de ‘onopgeefbare verbondenheid’ tussen kerk en Israël. Offringa wil af van de aparte positie van Israël in de theologie, ook al omdat de term Israël naar zijn idee veel verwarring geeft. Gaat het over volk, land of staat? De Israëlzondag zou Offringa liever afschaffen, of invullen met bredere aandacht voor de relatie tussen jodendom en christendom.

Kritiek

Op deze voorstellen is veel kritiek gekomen. Bijval was er ook. Een oproep aan de PKN-leiding om in gesprek te gaan met critici is door bijna 150 mensen ondertekend. De PKN heeft eind oktober een overleg gepland tussen ­eigen medewerkers die deskundig zijn op het terrein van kerk en Israël, en ­Offringa, en twee ondertekenaars van de oproep. De bijeenkomst is eind oktober, een paar weken voor de vergadering van de synode, het landelijk kerkbestuur. Mogelijk komt het onderwerp daar ook weer aan de orde.

Prominenten in de orthodoxe PKN-flank zijn bang dat de kerk haar identiteit verliest als de band met
Israël wordt doorgesneden

Vanuit de behoudende hoek van de PKN worden deze ontwikkelingen met argusogen gevolgd. De oud-secretaris van de Gereformeerde Bond, Jan van der Graaf, heeft samen met vier andere prominenten in deze orthodoxe flank van de PKN een ‘proteststem’ geschreven tegen het pleidooi van Offringa. Het vijftal herinnert aan een kerkelijk document uit de jaren zeventig, waarin de band met ‘volk, land én staat’ Israël ‘onbekommerd werd beleden’. Ze stellen spijtig vast dat alleen de verbondenheid met het volk nog over is en ze zijn bang dat er nog meer verdwijnt. Bij doorsnijden van de band verliest de kerk haar identiteit, schrijven ze.

Van der Graaf vindt dat de kerkleiding niet had moeten ingaan op de oproep tot een gesprek. “Je weet nooit hoe de ballen gaan rollen”, zegt hij. Hij ‘houdt zijn hart vast’ als het onderwerp ook op de synodevergadering wordt besproken. “Daar zou ik zeker tegen protesteren.”

Ria Scheltens-Ritzema

predikant in de gereformeerde PKN-gemeente in Lunteren

“Wij vieren hier altijd op onze eigen manier de Israëlzondag, maar die ­verbondenheid komt ook wel op andere zondagen aan de orde. Het zou heel ­karig zijn als het alleen van die Israëlzondag moest komen. Op Israëlzondag brandt hier de menora en onze zangers zingen een aantal liederen over Israël. Ik ga preken over aartsvader Jacob, die bij de rivier de Jabbok een nieuwe naam krijgt, Israël. De verbondenheid met ­Israël wordt in onze gemeente stevig beleefd. Er zijn gemeenteleden die niks negatiefs over Israël willen horen. Je valt je grote broer niet af, zeggen ze. Maar ik zeg dan: nou, als die grote broer iets stoms doet, mag je er best wat van zeggen. In onze kerk zitten ook ­mensen die niet zozeer pro-Palestijns zijn, maar wel de andere kant willen ­benadrukken. Ik vind het mooi als we de verbondenheid tussen die twee ­groepen vasthouden en elkaar niet loslaten.”

Evert de Mots

predikant in de hervormde gemeente in Rijssen, verwant aan de Gereformeerde Bond

“Een van de jongeren bij catechisatie vroeg laatst: ‘Waarom is er in de kerk ­zoveel aandacht voor Israël?’ Misschien dat ik daar zondag antwoord op probeer te geven. Ik denk nu, aan het begin van de week, aan de tekst uit bijbelboek Deuteronomium, waarin staat waarom Israël Gods uitverkoren volk is. Het is ook voor komende geslachten belangrijk te laten zien dat dit niet zomaar een hobby is. Israël is de tak waarop wij ­zitten, die mag je niet doorzagen. Die notie is heel wezenlijk, zonder te vervallen in blinde Israël-liefde. Want je kunt er ook in doorschieten, dat zie ik ook wel om me heen. Ik besef dat het een lastig onderwerp is, jodendom en Israël lopen al snel door elkaar. Er is ook veel onbekendheid. Alleen al daarom moeten we de Israëlzondag absoluut niet afschaffen.”

Kees Visser

predikant in de PKN-gemeente in Odijk

“Elke Israëlzondag begin ik de dienst met te zeggen dat we het hebben over het Bijbelse Israël, over het verhaal van God met het volk Israël. En dat het dus níet gaat over de politiek van Israël. Dan kom je in een vaarwater waar je niet in wilt komen, ik blijf ver van een beoordeling van de politieke situatie daar. Ik weet dat dit gevoelig ligt in de kerk, daarom maak ik dit vooraf heel duidelijk. We bereiden de dienst voor met gemeenteleden die in het Joodse leerhuis de Bijbel op een joodse manier leren lezen. We gebruiken de ­handreiking van de PKN, en we zetten die een beetje naar onze eigen hand.

Ik volg dit jaar het aangereikte thema, ‘Trouw tot in eeuwigheid?’. Ik leg dat uit voor de pastorale situatie, maar ik ga het ook hebben over trouw aan een kerkelijke taak. Zondag worden er ambtsdragers bevestigd, dus dat sluit mooi aan.”

Willemien Keuning

predikant in de PKN-gemeente in Mantgum

“Zondag leid ik een dienst in een verpleeghuis. Israël vind ik daar geen thema, maar in voorgaande jaren heb ik de Israëlzondag nooit voorbij laten gaan. De handreiking van de PKN gebruik ik niet. Die gaat ervan uit dat Israël het uitverkoren volk is. Er is geen ruimte voor de vraag wat we dan bedoelen met Israël, of hoe het dan zit met de Palestijnen. In mijn vorige gemeente, in Den Helder, heb ik weleens een muur van dozen in de kerk gebouwd, om mensen te laten voelen hoe het is om achter een muur te leven. Er is altijd een groep die zegt: daar heb je haar weer. Het is niet mijn taak de gemeente op te voeden, maar ik druppel dit ook hier wel de ­gemeente in. Ik vind dit een lakmoesproef. Als je een conflict, dat niet eens je eigen conflict is, niet gewoon kunt bespreken, ben je als gemeente geen knip voor de neus waard.”

Lees ook:

Theologen willen af van speciale positie van Israël binnen PKN

De protestantse kerk is officieel 'onopgeefbaar verbonden met het volk Israël'. Een groep theologen wil daarvan af.

‘Aparte plek voor Israël in de Protestantse Kerk is onnodig en dubieus’

Jan Offringa schreef vorige maand een manifest over de ‘onopgeefbare verbondenheid’ tussen kerk en Israël. "Waarom begin je hieraan? Dat hebben we onszelf ook afgevraagd. Israël is theologisch een mijnenveld."

Deel dit artikel

Dominee Offringa zou Israëlzondag liefst afschaffen of invullen met bredere aandacht voor de relatie tussen het jodendom en christendom

Prominenten in de orthodoxe PKN-flank zijn bang dat de kerk haar identiteit verliest als de band met
Israël wordt doorgesneden