Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het belang van nutteloze kennis

Religie en Filosofie

Ger Groot

© Trouw
Column

Het Monty-Pythonwoord 'Aardvarken' is bij lange na niet het eerste lemma in de Winkler Prins, die naast mijn werktafel staat. Misschien beginnen Engelse encyclopedieën of woordenboeken ermee. John Cleese mocht ooit graag de draak steken met wat gemakkelijk doorging voor nutteloze kennis en nutteloze woorden in nutteloze naslagwerken.

'Aardvarken' is 'de naam van Midden- en Zuid-Afrikaanse zoogdieren, die de order der Buistandigen (Tubulidentata) vormen', zo zie ik op bladzijde 104 van mijn Winkler Prins, deel 1. Ooit las ik het met rode oortjes. De encyclopedie was het kroonjuweel van het bescheiden boekenbezit in mijn ouderlijk huis. Gestaag reeg de 'zevende geheel nieuwe druk' zich op een ereplaats in het wandmeubel aaneen.

Lees verder na de advertentie

Elk kwartaal kwam er een deel bij. Dagen-, wekenlang zat ik er daarna in te bladeren. Nog voordat ik het woord kende belichaamde de WP al mijn eigen, hoogstpersoonlijke Bildungsprogramma. Nu heb ik hem opnieuw onder handbereik, met zijn klassieke statigheid zoveel mooier dan de latere editie die ikzelf ooit voor een prikje op de kop tikte. Mijn ouders verhuisden naar een serviceflat. Minder ruimte: wat doen we met de encyclopedie? We hebben internet en Wikipedia en het klassieke Bildungsideaal staat stevig onder druk. Niet meer van deze tijd.

Monumenten

Waarvan zijn encyclopedieën als deze, die bij bosjes te koop staan voor de prijs van hun papiergewicht, de monumenten geworden? Voor de ontmaskering van Grote Cultuur en Brede Kennis als onderdrukkingsinstrumenten van de achtergestelden, zoals mijn verlichte filosofische collega's me voorhouden? Voor het verdwijnen van ontzag en bewondering als courante deugden? Voor de vereffening van hoog en laag op het gebied van smaak, inzicht en oordeel?

De aanschaf van hun Winkler Prins moet mijn ouders een rib uit het lijf hebben gekost. Ze deden het voor ons: hun kinderen die hogerop moesten in wat toen nog ongegeneerd 'volksverheffing' heette. Daar zat geen paternalisme achter, maar het besef dat sociale bekommernis het hoogste en beste toegankelijk wil maken voor zoveel mogelijk mensen.

Vereffening kun je alleen maar prediken wanneer je zelf cultureel in goeden doen bent

Ooit streed links daarvoor, en zelfs rechts wilde niet achterblijven. Maar ergens is die inspanning verslapt - en het was vooral links dat zijn roeping vergat. Het wilde niet langer verheffen, maar egaliseren. Uit naam van de waardigheid van de cultuur der achtergestelden, heette het. In werkelijkheid werden die daarmee opgesloten in de dwaalleer dat er over smaken niet getwist mag worden en kennis óók maar een mening is.

Kloof 

De kloof tussen hoog en laag werd er niet mee weggenomen, maar des te subtieler hersteld. Vereffening kun je alleen maar prediken wanneer je zelf cultureel in goeden doen bent. Wanneer je kunt vergeten wat het kost om je in te vechten in kennis en beschaving die er wel degelijk, en altijd, toe blijven doen - maar die niet langer officieel begerenswaardig mogen heten.

Bladerend door de Winkler Prins voel ik de gretigheid terug die zich eens van mij meester maakte

Bladerend door de, deels allang achterhaalde, kennis van mijn Winkler Prins voel ik de gretigheid terug die zich eens per kwartaal van mij meester maakte. En ben ik mijn ouders dankbaar voor dat rib uit hun lijf. Ongeweten boden zij weerstand aan de sirenenzang van de stiekeme wraak van hoog op laag, onder de dekmantel van de emancipatie van dat laatste.

Nee, niet elke cultuur is even goed en niet elke mening is kennis. Ik lees over aardvarkens en heb dan al honderden lemma's achter de rug. Over aardalkalimetalen, aardappeloogstmachines, aangeboren begrippen en Aalsmeer. Nutteloze kennis die iemand niettemin maken of breken kan - en die een klasse verheft, of niet.

Lees hier alle columns van Ger Groot.

Deel dit artikel

Vereffening kun je alleen maar prediken wanneer je zelf cultureel in goeden doen bent

Bladerend door de Winkler Prins voel ik de gretigheid terug die zich eens van mij meester maakte