Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Goed ruziemaken kun je leren

Religie en Filosofie

Niels Mathijssen

Bij het Parool-verkiezingsdebat in Amsterdam ging het eerder deze maand goed mis. Fractievoorzitters in de Tweede Kamer kwamen zo heftig in aanvaring dat van een constructief debat geen sprake meer was. © ANP

Zelfs verkiezingsdebatten leiden soms tot onwaardig gescheld, bleek laatst bij een debat in Amsterdam. Kun je ook constructief ruziemaken? Historicus Enno de Witt en filosoof Nico Koning schreven er allebei een boek over. 'Bedenk welk doel je wilt bereiken.'

Naar eigen zeggen heeft Enno de Witt de belangrijkste kenmerken van een echte ruziemaker in zich: hij is behoorlijk rechtlijnig en ontegenzeggelijk overtuigd van zijn eigen gelijk. In de loop der jaren is hij milder geworden, tot onenigheid komt het niet vaak meer. Een privékwestie vormt dan ook niet de aanleiding voor het schrijven van zijn boek over ruzie, dat morgen verschijnt. De Witt publiceerde in 2013 een boek over de Nederlandse grens. Veel materiaal dat hij daarvoor verzamelde betrof ruzieachtige situaties - grenzen zijn volgens De Witt een bron van voortdurend gebakkelei.

Lees verder na de advertentie
Als Nederlanders overtuigd zijn van hun gelijk en daar komt heibel van, dan voelen ze zich vrij om hun eigen weg te gaan

Enno de Witt

Maar ook in de rest van Nederland is leven in een staat van ruzie eerder regel dan uitzondering. Nederlanders zijn een behoorlijk twistziek volk, meent de schrijver. Hoe dat komt? De Witt ziet in de bevolkingsdichtheid een reden - mensen die op een grote hoop bij elkaar wonen, hebben eerder kift. Daarnaast noemt hij onze welvaart: wie in rijkdom leeft, heeft relatief veel vrije tijd. Die wordt dan opgevuld met lidmaatschappen van verenigingen, commissies en andere clubs - bij uitstek gremia voor onvervalst gedoe.

Splitsingsmentaliteit

Nederlanders hebben daarbij zo hun eigen, typische manier om aan onenigheid een einde te maken. Het gebeurt bij ruzies nogal eens dat belanghebbenden zich afscheiden van de groep waar zij toe behoorden. "Wij zijn erg bedreven in dat scheuren. Dat vindt zijn oorsprong in het calvinisme. Onze persoonlijke band met God gaf ons autonomie over hoe wij onze religie belijden. We zijn mede daardoor ook erg individualistisch. En waarom zou de manier van geloven van de buurman dan beter zijn dan de mijne? Als Nederlanders overtuigd zijn van hun gelijk en daar komt heibel van, dan voelen ze zich vrij om hun eigen weg te gaan. Kijk maar naar de protestante kerk, voorbeelden te over", zegt De Witt.

"Die splitsingsmentaliteit is in onze volksaard gaan zitten", vervolgt hij. "Scheuren zie je vandaag de dag overal: ook bij verenigingen en in politieke partijen. Dat Denk zich afsplitste van de PvdA, waar vervolgens de partij van Sylvana Simons uit voort is gekomen, is daar een mooi voorbeeld van. In andere overwegend protestantse landen als Engeland of Duitsland zie je dat verschijnsel veel minder. Bij ruzies wordt er daar nauwelijks gescheurd. Kijk naar Labour waar de afgelopen jaren een felle strijd heeft gewoed tussen de linkse Corbyn en politici die dichter bij het midden staan. Ruzie was er genoeg, maar breken met de partij deed niemand."

Als iemand op je scheldt, ga je haast automatisch meeschelden, en dan ook nog met scheldwoorden die lijken op die van je tegenstander

Nico Koning

Minstens zo opvallend is dat er haast nooit meer bloed vloeit bij ruzies. In de loop der eeuwen hebben we geconstateerd dat het niet bijster effectief is om elkaar de hersens in te slaan. We zijn ruzie gaan voeren met woorden en hebben geleerd om onszelf beter te beheersen.

Vreedzaam vechten

Maar ook dat 'vreedzaam vechten' is een kunst, weet filosoof Nico Koning. Samen met Hans Achterhuis schreef hij het boek 'De kunst van het vreedzaam vechten', waarin zij uiteenzetten wat de oorspronkelijke mechanismen van conflicten zijn. "De Franse filosoof René Girard heeft het over 'mimetische begeerte': wat een ander wil, dat wil jij ook", legt Koning uit. "Dat gaat niet zozeer om de inhoud, je wordt hierbij zogezegd besmet met de begeerte van de ander. Volgens Girard is dat de belangrijkste bron van het menselijk conflict en kan geen enkel persoon zich volledig aan dit mechanisme onttrekken. Als je daardoor ruzie krijgt, speelt er een soortgelijke wetmatigheid: je neemt de boosheid van de ander bijna automatisch over. Als iemand op je scheldt, ga je haast automatisch meeschelden, en dan ook nog met scheldwoorden die lijken op die van je tegenstander."

Niet zelden raakt het eigenlijke twistpunt al snel uit beeld, maar gaat het gebakkelei onverminderd door. © ANP

De perfecte ruzie bestaat daardoor niet, oordeelt Koning. "Je blijft altijd afhankelijk van wat de ander doet en je wordt onwillekeurig ook door die ander meegenomen. Een ruzie heeft daarmee iets van een dansritueel. Tegelijkertijd lijkt zo'n conflict op een knikkerspel. Daarbij doet de inzet, het bezit van de knikkers, helemaal niet zo ter zake", concludeert hij. "Je wilt vooral de ander overtroeven."

Dat blijkt ook uit tal van voorbeelden die Enno de Witt in zijn boek aanhaalt. Niet zelden raakt het eigenlijke twistpunt al snel uit beeld, maar gaat het gebakkelei onverminderd door. "Dat laat zien dat veel van dat geëmmer evengoed een vorm van folklore is. Die blijkt dikwijls ook nog eens hoogst vermakelijk te zijn - voor de buitenstaanders dan. Laat de ruziemakers het vooral niet horen", haast De Witt zich te zeggen.

"Bij ruziemaken spelen emoties een grote rol", verduidelijkt Nico Koning, "die zijn dan meestal ook nog eens heel heftig. Het is op zo'n moment niet altijd gemakkelijk om redelijk en constructief te blijven. Dat zal iedereen herkennen."

Griekse filosofen

De Griekse filosofen Socrates en diens leerling Plato vonden dat je die emoties maar het beste kunt onderdrukken. "Al die gevoelens zitten je alleen maar in de weg, vonden zij", zegt Koning. "Plato's pupil Aristoteles zag dat anders. Volgens hem zijn die gevoelens er juist om een reden. Als je bijvoorbeeld angst ervaart dan kan het zo zijn dat er daadwerkelijk gevaar dreigt. Het is dus goed en in je eigen belang om naar zulke signalen te luisteren. Je moet emoties serieus nemen. Aristoteles vond evenwel dat je bij een ruzie je niet moet laten meeslepen door je emoties. Je moet proberen de juiste balans te zoeken, op een praktische manier."

"Vaak is het zo dat je onverwachts in een ruzie terecht komt", aldus Koning. "Op zo'n moment reageer je vaak te impulsief of je slikt je gevoel juist te veel in. Het is dan zeer aan te raden om goed terug te kijken op zo'n situatie. Als je de juiste vragen stelt aan jezelf en je staat open voor die reflectie, dan kom je er meestal achter wat je anders had kunnen doen. Door deze oefening steeds te herhalen, kun je je oorspronkelijke impulsen aanpassen. Je vergroot zo je handelingsrepertoire en leert om beter ruzie te maken", stelt de filosoof.

Zo'n 'Aristotelische oefening' om het juiste midden te vinden in je handelen, spitst zich toe op het beantwoorden van vijf vragen. Richt ik mijn onvrede wel tegen de juiste persoon? Wat is de beste manier om de ruzie aan te gaan - je totaal laten gaan is niet goed, maar volledige zelfbeheersing is dat evenmin. Timing is eveneens belangrijk: wat is het beste moment om de confrontatie aan te gaan? En tot slot: is je doel zuiver? "Je houding is belangrijk. Je moet open staan voor alternatieven", adviseert Koning. "Je moet durven te twijfelen over je handelen en je overtuigingen. Die twijfel is essentieel."

Het boek 'Ruzie' van Enno de Witt verschijnt morgen bij uitgeverij Atheneum - Polak & Van Gennep (224 blz., €19,99).

Twentse klootschieter

Enno de Witt beschrijft in zijn boek tal van twisten uit de vaderlandse geschiedenis. De langstdurende en meest legendarische ruzie is die tussen Twentse klootschieters. Niet verwonderlijk volgens De Witt, Tukkers zijn volgens hem een zeer licht ontvlambaar volk, zeker als het om hun cultuur gaat.

De kwestie: in 1747 brak er voor een wedstrijd tussen Ootmarsum en Oldenzaal hevige ruzie uit over de spelregels. Na een handgemeen namen de schieters van Ootmarsum het vaandel van Oldenzaal mee. Die laatste ondernam in de decennia daarna verwoede pogingen om het vaandel terug te krijgen, maar geld noch re-matches werden aangenomen. Ook woeste plannen om het dundoek te stelen liepen op niets uit - we schrijven inmiddels 1930. Uiteindelijk werd de ruzie beslecht in 1997, toen de twee plaatsen streden om een nieuwe vaan. Oldenzaal won. De wedstrijd is tegenwoordig een vijfjarige traditie.

Lees ook: Een ‘hanengevecht’ en een ‘blamage’ voor de Nederlandse politiek, luidt de kritiek op de aftrap van de campagne voor de lokale verkiezingen. Kopstukken van de grote partijen debatteerden in het Amsterdamse debatcentrum ‘De Balie’. Dat ging er zo heftig aan toe, dat het debat zelf onderwerp van gesprek is geworden.

Deel dit artikel

Als Nederlanders overtuigd zijn van hun gelijk en daar komt heibel van, dan voelen ze zich vrij om hun eigen weg te gaan

Enno de Witt

Als iemand op je scheldt, ga je haast automatisch meeschelden, en dan ook nog met scheldwoorden die lijken op die van je tegenstander

Nico Koning