Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Goed idee, die Zweedse wet die eist dat beide partijen instemmen voordat ze seks hebben?

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

© thinkstock
Theologisch Elftal

Is het een goede stap, die Zweedse wet die vereist dat beide partijen expliciet instemmen voordat ze seks met elkaar hebben? Of biedt het schijnveiligheid, en gaat het voorbij aan het kwaad dat mensen nu eenmaal kan overkomen?

Afgelopen weekend trad in Zweden een wet in werking die seks zonder toestemming van de ander strafbaar stelt. Deze wet, die verband houdt met de vele #metoo-verhalen, verruimt de wettelijke kaders voor wat als 'verkrachting' kan gelden. Niet alleen het gebruiken van geweld of bedreiging geldt daarbij, maar nu dus ook het ontbreken van toestemming van de ander. 'Handen thuis bij een nee' verandert in 'niets doen tenzij het duidelijk ja is'.

Lees verder na de advertentie

Er is zelfs een app ontwikkeld waarin partners met een druk op de kop een sekscontract af kunnen sluiten. Een goed idee om mensen te beschermen tegen seksueel geweld of probeer je zo iets te reguleren dat zich niet reguleren laat?

Slachtoffers van machtsmisbruik zijn er altijd geweest en die zullen er ook altijd zijn. Juridificering schept schijn­vei­lig­heid

"Je maakt een grapje toch?" vraagt Erik Borgman, hoogleraar publieke theologie aan Tilburg University. "Verbijsterend dat ze denken dat dit kan en dat dit helpt. Ja, dat iemand dit een keer als ideetje oppert kan ik snappen, maar dat het dan vervolgens als serieus wetsvoorstel aangenomen wordt vind ik onbegrijpelijk.

"En die app komt zeker uit dezelfde serie als de app waarin je niet akkoord gaat met beroving? Aan de universiteit moeten we tegenwoordig apart beloven dat we niet zullen frauderen. Alsof verkrachting, beroving en fraude niet overduidelijk al slecht waren voor we ze in aparte clausules vermeldden. Ik vind de suggestie kwalijk dat we zonder expliciete regels niet zouden weten wanneer we iets verkeerds doen. Nee, hier probeert de juridische werkelijkheid het leven in een mal te drukken waar het niet in past.

Ironisch

"Het is toch ironisch dat je in onze libertijnse samenleving via allerlei kanalen toegang hebt tot de meest grove porno en dat we tegelijk denken dat we via de juridificering van het seksueel contact verkrachting tegengaan."

"De berichtgeving over deze wetswijziging was helaas niet erg precies", zegt Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog. "Het is namelijk niets nieuws: deze voorwaarde van toestemming is al opgenomen in wetgeving in onder andere Groot-Brittannië en België. En die app is een ideetje van een ondernemer, maar heeft niet te maken met de wet. Instemming kan ook fysiek blijken. En dat wetgeving rond verkrachting zich ontwikkelt, lijkt me nodig en positief.

"Tot het begin van de jaren negentig erkende de Nederlandse wet bijvoorbeeld geen verkrachting binnen een huwelijkssituatie. Inmiddels is de definitie van verkrachting aangepast, gelukkig maar. Volgens een oude wet in Groot-Brittannië konden alleen mannen verkrachters zijn omdat verkrachting werd gedefinieerd als penetratie van een vagina door een penis. Dat is natuurlijk veel te exclusief omschreven: iedereen kan slachtoffer of dader zijn. Wetgeving volgt ontwikkelingen in de samenleving en kan soms een aanzet zijn tot bewustwording.

Niet zo revolutionair

"Veel mensen die verkracht zijn doen nooit aangifte. Dat kan ermee te maken hebben dat een weigering van seks, verbaal of non-verbaal, nodig was voor een veroordeling voor verkrachting. In Zweden is dat nu omgekeerd, in Nederland niet.

"Dat kan problematisch zijn: sommige mensen reageren op ongewenste intimiteit door als het ware te bevriezen, blijkt uit onderzoek. In de huidige Nederlandse wetgeving zou dat dan geen verkrachting zijn.

© Hollandse Hoogte / EyeEm Mobile

"In Zweden en in een aantal andere landen is dat omgedraaid. Helemaal niet zo revolutionair wat mij betreft, het is eerder logisch om seks te zien als iets waar alle partijen zin in hebben. Maar het draagt er hopelijk wel toe bij dat er minder slachtoffers van seksueel geweld zullen zijn."

Borgman: "Verhalen van slachtoffers van seksueel misbruik zijn aangrijpend en het is goed dat #MeToo laat zien hoe alomtegenwoordig seksueel misbruik is. Maar verkrachting in het huwelijk was ook al geweld voordat het strafbaar was. De samenleving wordt niet altijd beter door het aanscherpen van regels.

Doorgeslagen bureaucratie

"Je zult het nu ook weer zien na de fraudezaak op het Maastrichtse VMBO. In het onderwijs klagen ze al jaren over regeldruk en doorgeslagen bureaucratie, maar reken maar dat deze kwestie alleen maar zal leiden tot meer bureaucratie en een verscherpte controle.

"Het is alsof we de pijn van het leven alleen zo te lijf kunnen gaan. Als theoloog zeg ik: het kwaad bestaat en overkomt ons. En daar kunnen we maar beter rekening mee houden. Slachtoffers van machtsmisbruik zijn er altijd geweest en die zullen er ook altijd zijn. Juridificering schept schijnveiligheid.

"En trouwens, niet alleen het kwaad, ook het goede, het leven zelf overkomt ons. Het is toch wel heel karig als we van te voren precies afbakenen wat allemaal wel en niet mag. Het hoogste ideaal lijkt tegenwoordig te zijn dat we elkaar niet iets ergs aandoen. Maar daar gaat het toch niet om? Juist met liefde en seks hou je je niet aan afspraken, maar wil je dat het onvoorstelbare gebeurt. Het onvoorstelbaar goede, uiteraard. Maar je kunt mensen niet dwingen goed te zijn voor elkaar."

Stegeman: "Toch denk ik dat dat hier helemaal niet ter discussie staat. Het gaat in de eerste plaats om een verandering in benadering: seks is vrijwillig.

"De berichtgeving in Trouw deed het voorkomen alsof je nu voordat je aan seks toekomt eerst nog wat bureaucratische handelingen moet verrichten. Dat is niet zo.

"Wat deze wetgeving beoogt is de belangrijke vraag centraler stellen: willen we allebei? Seks gaat ook letterlijk en figuurlijk over aftasten wat je zelf en de ander wilt. Daar speelt praten over seks en toestemming geven - verbaal of non-verbaal - een rol in. Daar wordt het leuker van.

"Dat is geen beperking van de vrijheid, maar geeft mensen juist de mogelijkheid om seks echt de vrijwillige bezigheid te laten zijn die het zou moeten zijn."

In het Theologisch elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Lees hier meer afleveringen terug.

Deel dit artikel

Slachtoffers van machtsmisbruik zijn er altijd geweest en die zullen er ook altijd zijn. Juridificering schept schijn­vei­lig­heid