Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Godfried Danneels (1933-2019) was het gezicht van katholiek België

Religie en Filosofie

Marijke de Vries

© ANP / Kippa
Necrologie

De Belgische kardinaal Godfried Danneels was populair vanwege zijn vlotte voorkomen en progressieve ideeën, maar viel van zijn voetstuk toen bleek dat hij misbruik in de kerk had toegedekt. Donderdag overleed hij op 85-jarige leeftijd in Mechelen.

Decennia had de Vlaamse kardinaal Godfried Danneels een onkreukbaar imago bij het grote publiek. De bedaarde, mediagenieke kardinaal gold als vernieuwer binnen de katholieke kerk met invloed in Rome. In 2005 was hij zelfs in de race om paus Johannes Paulus II op te volgen, maar toen hij over zijn kandidatuur sprak in een interview zette hij zichzelf buiten spel.

Lees verder na de advertentie

Danneels overleed donderdag op 85-jarige leeftijd in Mechelen. Hij was ruim dertig jaar aartsbisschop van bisdom Mechelen-Brussel en daarmee het gezicht van de kerk in België.

Vlotte bruggenbouwer

De dood omzeilen is geen heldendaad

Nederlandse katholieken keken soms met jaloezie naar de West-Vlaming, die zichzelf tijdens veelvuldige mediaoptredens presenteerde als milde, vlotte, diplomatieke bruggenbouwer tussen het Vaticaan en de samenleving. Danneels gold als progressief binnen de kerk, al moet dat enigszins genuanceerd worden. Hij wilde de kerk weliswaar moderniseren, maar koos eerder voor een middenweg. Zelf noemde hij zich ‘extreem centrum’. Zo sprak hij zich uit voor het gebruik van condooms bij mensen die seropositief zijn; omdat bescherming tegen ziekte iets anders is dan geboortebeperking.

Godfried Danneels in 2009 © AFP

Ook wat betreft de positie van vrouwen was hij gematigd. Zij mochten van hem best een congregatie van de Romeinse Curie leiden, maar over het openstellen van het priesterschap sprak hij zich dan weer niet uit. In 2008 liet hij zich in zijn paaswake bovendien zeer kritisch uit over de euthanasie van de aan Alzheimer lijdende Belgische schrijver Hugo Claus. “Door zomaar uit het leven te stappen, antwoordt men niet op het probleem van lijden en dood. Men loopt er in een boog omheen en omzeilt het. Omzeilen is geen heldendaad”, aldus Danneels.

In Rome probeerde hij niettemin tegenwicht te bieden aan conservatieve krachten. Na de verkiezing van de conservatieve Duitse Joseph Ratzinger als paus in 2005, was bij Danneels de teleurstelling van het gezicht te lezen. Het was een van de zeldzame momenten dat de kardinaal, die vanwege zijn ondoorgrondelijkheid de bijnaam ‘de sfinx’ had, zich in zijn kaarten liet kijken.

Niet weg te poetsen smet

In 2010, het jaar dat de op handen gedragen Danneels met emeritaat gaat, valt hij van zijn voetstuk. In april neemt de bisschop van Brugge, Roger Vangheluwe, ontslag omdat hij zijn neefje jarenlang misbruikte. Danneels was op de hoogte, maar deed niets met die kennis.

Groot was de ontsteltenis toen opnames uitlekten van gesprekken tussen Danneels, de bisschop en diens slachtoffer. Daarin maant Danneels het slachtoffer tot vergeving en vraagt hij de zaak niet naar buiten te brengen voor de bisschop met pensioen gaat.

De eigenschappen waar Danneels eerder om geroemd werd – diplomatiek, voorzichtig, verzoenend – ontploften in zijn gezicht. In zijn pogingen de schade voor de katholieke kerk te beperken, creëerde hij een smet die hij niet meer weggepoetst kreeg. Later toonde hij zich weliswaar ongelukkig met zijn houding, hij bleef beklemtonen zich ‘niet moreel verantwoordelijk’ te voelen voor het misbruik in de kerk. Na de affaire trok Danneels zich terug in de luwte.

Lees ook: 

Danneels verzweeg seksueel misbruik stelselmatig

De Belgische kardinaal Godfried Danneels is de voorbije tientallen jaren zeker veertig keer op de hoogte gebracht van seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk in België. Danneels is met die kennis nooit naar de politie gestapt en heeft altijd gezegd verrast te zijn door de omvang van het misbruik.

Deel dit artikel

De dood omzeilen is geen heldendaad