Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

God en de twijfel zijn verbonden

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger © Maartje Geels
Column

'Laat ons bekommerd en onbekommerd zijn.' Ik herinner me nog goed het moment waarop deze woorden, als een stel argeloze kinderen, mijn leven binnen kwamen wandelen. 

De oude dame naast me koos haar woorden zorgvuldig, tastend - nu eens levendig, dan weer mat en aangedaan. Alles wat ze zei, elke verandering van toon, expressie of gebaar zoog ik zwijgend in mij op. Dat is blijkbaar wat er rest als de natuurlijke afstand tot een onbekende ander alle relevantie en waarde verloren heeft. Zij had geen maskers meer nodig en de mijne functioneerden simpelweg niet meer.

Lees verder na de advertentie
Als predikant zou ik niet weten hoe ik zondag na zondag zonder twijfel de kansel zou moeten beklimmen om mijn preek te houden

Teja Begrich, Theoloog

Mooi en rijk was haar leven geweest, zeker, maar de laatste jaren hadden eenzaamheid, twijfel en verdriet de plaats opgeëist van het eens zo vanzelfsprekende vertrouwen dat ze kende. Voor deze vrouw, die altijd zo van taal en literatuur hield, had de vertwijfeling die aan haar knaagde de gedaante aangenomen van een alles verterende, woordeloze leegte. Ze had in de loop der jaren zoveel geliefden aan de dood verloren dat ze op zeker moment niet meer wist - en dit was voor haar de ultieme schok geweest - hoe ze nog moest bidden. Ze kon de woorden niet meer vinden en zij vonden ook haar niet meer. Na lange tijd vielen ze haar dan onverwachts toch nog binnen, met een lichtheid die onthutsend was: 'Laat ons bekommerd en onbekommerd zijn'.

Geloof zonder vertwijfeling

Aan haar moest ik denken toen ik enkele weken geleden een prachtige bijlage in Die Zeit aantrof over het spanningsveld tussen geloven en twijfelen. Acht mensen geven hierin hun visie op de waarde van het vertwijfelen. 'Als predikant zou ik niet weten hoe ik zondag na zondag zonder twijfel de kansel zou moeten beklimmen om mijn preek te houden. Altijd geloofszekerheid? Dat zou dodelijk saai zijn.' De ironische ondertoon in de bijdrage van de hier geciteerde Teja Begrich versterkt op subtiele maar trefzekere wijze een ander punt dat hij in zijn bijdrage maakt: het blijft voor de kerk een constante uitdaging om de vertwijfeling niet te devalueren tot een bewijs van een 'te gering geloof' maar vooral te herkennen als een teken van nederigheid - dezelfde nederigheid waarmee ook Luther zijn geloof zo nu en dan in twijfel trok, om het dan toch ook weer te herontdekken.

Wat is geloof zonder de vertwijfeling, zonder een spoortje socratische onwetendheid, zonder de donkere nacht van de ziel? Het rijtje prominente twijfelaars dat in Die Zeit de revue passeert - Adam en Eva, Kaïn, Mozes, Thomas, Lessing, Luther, Voltaire, Nietzsche, Goethe en op sommige momenten zelfs Jezus - laat in al z'n eenvoud zien: God en de twijfel staan niet los van elkaar. Zich inlaten met God kan een mens alleen dwars door alle sluiproutes van zijn vertwijfeling heen. Twijfel schept ruimte voor ontvankelijkheid, voor een aanvaardende houding waarin het verborgene - de liefde zelf - plotseling kan doorbreken. Juist omdat de twijfel hier geen rationele, maar een existentiële aangelegenheid betreft.

En hierin ligt denk ik nog een andere belangrijke waarde: zonder de twijfel is godsdienstvrijheid een onmogelijkheid. Alleen wie het eigen geloof niet verabsoluteert kan openstaan voor andersgelovigen en niet-gelovigen. Het rationele relativisme kan een basis zijn voor tolerantie, maar de existentiële twijfel is dat nog veel meer, ook als geloofswaarheden door de twijfel heen breken - als mensen bekommerd maar ook als ze onbekommerd zijn.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier meer columns van haar hand.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Als predikant zou ik niet weten hoe ik zondag na zondag zonder twijfel de kansel zou moeten beklimmen om mijn preek te houden

Teja Begrich, Theoloog