Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gezellig, zo'n huwelijksdag

Religie en Filosofie

Alexandra van Ditmars

Johan en Anita trouwen op de middenstip van het Rotterdamse voetbalstadion De Kuip. De locatie hebben ze te danken aan het winnen van een prijsvraag. © ANP
Filosofisch Elftal

Mensen trouwen minder, becijferde het CBS. Heeft het huwelijk nog betekenis? Of is het niet meer dan een goede aanleiding voor een feest?

Het huwelijk raakt verder uit de mode. Er worden minder huwelijken gesloten, terwijl het geregistreerd partnerschap aan populariteit wint. Van de bijna 81.000 stellen die vorig jaar een verbintenis aangingen, kozen ongeveer 15.000 voor het geregistreerd partnerschap, blijkt uit cijfers van het CBS. Bijna een op de vijf stellen dus, tegen zo'n een op de tien stellen tien jaar geleden. Waarom trouwen mensen minder? Twee ongetrouwde filosofen gaan in gesprek.

Lees verder na de advertentie

"Wij zien het huwelijk tegenwoordig als een contract tussen twee individuen", zegt politiek filosoof Ivana Ivkovic. "Een relatie is een verbinding waarin je voor elkaar kiest, het huwelijk is een stap om dat verder te bestendigen. Ik vraag me af of dat inderdaad zo is. Naast het idee van het huwelijk als contract is er ook een ander, symbolisch idee. Daarbij gaat het niet om iets wat enkel speelt tussen twee personen, maar is de gemeenschap juist van belang. In het publieke domein ga je een verbintenis met elkaar aan, die je enkel kunt aangaan omdat het collectief die verbintenis erkent."

Nu rangen en standen in de maatschappij verdwijnen, is die hele thematiek van het geaccepteerd worden passé

Frank Ankersmit

"Vroeger was die symbolische waarde van groot belang, maar in deze tijd niet meer", reageert Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Bij een huwelijk ging het er toen niet om wat twee mensen voor elkaar voelden, maar om het feit dat de bruid haar eigen familie verliet en geaccepteerd werd door haar nieuwe familie. Denk aan Romeo en Julia: de tragedie daarvan ligt niet zozeer in Romeo en Julia, maar in de families van de Montagues en de Capulets die elkaar zo haatten. Nu rangen en standen in de maatschappij verdwijnen, is die hele thematiek van het geaccepteerd worden passé. Iedereen kan trouwen met wie hij of zij wil, wat de familie daarvan vindt is irrelevant. Daarmee valt het bestaansrecht van het huwelijk weg. Misschien laat Amalia zich in de toekomst ook wel 'registreren'."

Rituelen en bestendigheid

Ivkovic: "Het huwelijk heeft nog wel degelijk bestaansrecht. Of ik ooit wil trouwen, weet ik niet. Maar rituelen helpen je om bepaalde veranderingen in het leven goed te dragen en te vatten. Bij een huwelijk maak je samen een transformatie door - van twee individuen ga je naar een paar - een ritueel markeert die fase. Je hoort nu vaak bezwaren tegen het huwelijk waaruit blijkt dat we niet langer op die symbolische manier denken. Bijvoorbeeld: 'Om te laten zien dat we van elkaar houden, hoeven we niet per se te trouwen'. Zo'n uiting toont dat mensen enkel voor zichzelf trouwen, niet voor anderen. Het past in ons individualistische tijdperk dat mensen een afkeer hebben van een collectief ritueel. Dat brengt meer ruimte voor persoonlijke invulling met zich mee, wat heel fijn is. Maar het houvast dat rituelen geven, moeten we niet onderschatten. Een bruiloft markeert een punt in je leven en kan helpen om zaken die lastig in woorden te vatten zijn, zoals een volgende stap in je relatie, een plek te geven."

Ankersmit: "Dat lijkt mij niet. In het huwelijk treden is een gezellig gebeuren, net zoals Sinterklaas. Natuurlijk denk je er later met plezier aan terug. Maar ik vraag me af of je na je bruiloft daar nog jarenlang een emotionele betekenis aan geeft. Volgens mij is dat nooit zo geweest. Vroeger had een huwelijk niets met emotie te maken. En tegenwoordig heeft het huwelijk geen betekenis meer. Daar heb ik geen enkel probleem mee. Ik leef al veertig jaar samen met mijn partner. Wij zijn nooit getrouwd omdat wij vanaf het begin wisten dat we geen kinderen wilden. Waarom zou je dan trouwen? Als we wel kinderen hadden gewild, waren we waarschijnlijk wel getrouwd - dat was nu eenmaal gebruikelijk in de jaren zeventig. Het enige wat ik door niet te trouwen heb gemist is een feestje. Daar heb ik nooit mee kunnen zitten. Er zijn genoeg andere feestjes."

Ivkovic: "Toch zie je dat mensen nu geregistreerde partnerschappen afsluiten. Het is de vraag of dat puur pragmatisch is, omdat het handig is vanwege de kinderen bijvoorbeeld, of dat het ook een zoektocht naar bestendigheid is."

Ankersmit: "Als het met bestendigheid te maken heeft, zal dat volledig vanuit de romantiek zijn. De afname van huwelijken laat zien dat we romantischer zijn geworden. Als we al een verbintenis aangaan, doen we dat enkel en alleen omdat we van elkaar houden. Mensen kiezen tegenwoordig puur uit liefde voor elkaar."

Ivkovic: "Dat idee van kiezen laat precies zien hoe wij nu niet alleen over het huwelijk, maar ook over de liefde denken. Wij willen iemand vinden die 'bij ons past', 'voor iemand kiezen' - dat laat weer onze individualistische sfeer zien. Je bent een individu en je bent op zoek naar een ander individu dat daarbij aansluit. Ik las laatst een stuk van de Sloveense filosoof Slavoj Žižek waarin hij schrijft dat hij de uitdrukking to fall in love zo mooi vindt. Als je valt, kies je daar niet voor, het overkomt je. En dat wat je overkomt zet zaken in je leven in een ander licht. Het idee dat je iemand wil vinden die naadloos op jouw leven aansluit is iets heel anders. Dan wil je iemand die hoog scoort op je lijstje van voorkeuren. Het transformatieve van liefde is misschien niet dat je zo iemand vindt, maar dat je valt voor iemand door wie je dingen gaat willen waarvan je dacht dat je die nooit zou willen. Dan ga je van 'hier zit ik niet op te wachten' naar 'het is alsof ik mijn hele leven lang op jou heb gewacht'."

In het Filosofisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee filosofen uit een poule van elf. Lees hier eerdere afleveringen terug. 



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Nu rangen en standen in de maatschappij verdwijnen, is die hele thematiek van het geaccepteerd worden passé

Frank Ankersmit