Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gelovigen die twijfelen en zij die het zeker weten: het één sluit het ander niet uit

Religie en Filosofie

Stijn Fens

© Trouw
Column

Op doorreis naar Zuid-Frankrijk kwam ik met mijn zoon in Chartres terecht. Ik was er nog nooit geweest en had dus ook niet de beroemde vroeg-gotische kathedraal daar bezocht. 

We arriveerden in het begin van de avond in de stad. De kathedraal hadden we al in de verte zien liggen. Dat bood houvast. Meteen vielen mij de ongelijke torens op.

Lees verder na de advertentie

Het was 14 juli, de nationale feestdag van Frankrijk. Er hingen vlaggen aan de huizen en bij een monument met een afbeelding van De Gaulle erop, stond een krans. Daarachter de kathedraal die achteroverleunde in het laatste licht van de dag. We zouden 'm de volgende dag bezoeken.

De kathedraal ging om half negen open. We waren met z'n tienen of zo. Allemaal op zoek naar het beroemde blauwe licht van Chartres. Eigenlijk is het gewoon daglicht, dat door de schitterende gebrandschilderde ramen een transformatie ondergaat en voor dat wonderbaarlijke effect zorgt. Maar goed, ik was er klaar voor.

En toen viel het eigenlijk een beetje tegen. Het blauw was niet zo fel als ik gehoopt had. Ik brandde een kaarsje en liep enigszins bedrukt de kathedraal uit. Ik dacht: hoe zou het zijn als je in de schaduw van deze kerk bent opgegroeid? Op een gegeven moment verlaat je de stad om elders een leven op te bouwen. Neem je de kerk dan met je mee en verandert hij dan met het voortschrijden van de tijd? Of blijft hij onveranderd? En kun je er afscheid van nemen of blijft hij hoe dan ook bij je, als een miniatuur in je hoofd die af en toe contact maakt met de echte kathedraal, waar je ook bent?

Kijken in de ziel

Toen ik al weer lang en breed terug was in het vaderland, keek ik naar de eerste twee afleveringen van het tv-programma 'Kijken in de Ziel' van Coen Verbraak. Het is de laatste serie van dit succesvolle format waarin eerder onder meer rechters en voetbaltrainers te zien waren. Deze keer zijn religieuze leiders aan de beurt.

Het is een fijn programma. Dat komt om te beginnen door de setting. De gesprekken vinden plaats in een chic wit landhuis op een of ander verborgen landgoed. Het geeft de religieuze leiders een zeker cachet. Zeg maar het Bilderbergconferentie-gevoel. Ze zijn ook aardig, die religieuze leiders. Ik ben als gelovige niet helemaal objectief, maar je zou kunnen denken als je ze zo ziet zitten: geloven is zo gek nog niet en bovendien tast het de hersenen niet al te zeer aan.

Verder is Verbraak een goede interviewer. Niet alleen scherp, maar ook begiftigd met een gezonde dosis empathie. Een soms onderschatte eigenschap voor een interviewer.

In de tweede aflevering ging het over de eeuwenoude vraag: hoe letterlijk moeten we de heilige boeken en geschriften nemen. Hebben we het over het woord van God of toch gewoon over mensenwerk? Verbraak peilde de meningen door naar een aantal praktijkvoorbeelden te vragen. Is de aarde daadwerkelijk in zes dagen geschapen zoals Genesis zegt? De aanstekelijk vrolijke baptistenpredikant Orlando Bottenbley meende van wel. "Dus echt zes dagen?", vroeg Verbraak voor de zekerheid. "Ja!", zei Bottenbley alsof hij er zelf bij geweest was. En zo ging het steekspel nog veertig minuten door.

Geen zekerweters zonder twijfelaars

Hier en daar las ik wat kritieken over Verbraak en zijn reizend religieus circus. Er was met name kritiek op die religieuze leiders in het programma die het allemaal zeker leken te weten: de 'zekerweters'. Mensen zoals Orlando Ottenbley en de bevindelijke dominee Floris van Binsbergen. Nee, leiders die hardop durven te twijfelen, daar moeten we achteraan lopen.

Ik zou zeggen: het één sluit het ander niet uit. Geen zekerweters zonder twijfelaars. Geen vrijzinnigheid zonder orthodoxie en omgekeerd. Geen Floris van Binsbergen zonder Claartje Kruijff, de theoloog des vaderlands, die een prachtige uitspraak deed over de interpretatie van de Bijbel: "Je hoeft het niet letterlijk te nemen om de diepere waarde ervan in te zien."

Ik dacht terug aan de kathedraal van Chartres. Nu weer honderden kilometers ver weg. Indrukwekkend, gotisch en streng. Maar wel met twee ongelijke torens. Een vrijzinnige variatie op hoe het hoort, maar uiteindelijk toch één geheel.

Columnist Stijn Fens schrijft over katholicisme. Lees al zijn columns terug in ons dossier. 

Deel dit artikel