Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gekunstelde redeneringen over de opkomst van het christendom

Religie en Filosofie

Sjoerd Mulder

© rv
BOEKRECENSIE

Bart Ehrman - De God van Galilea; Hoe een verboden religie de wereld veroverde
Balans, 360 blz. € 24,95
★★★☆☆

De schrijver

Lees verder na de advertentie

De auteur Bart Ehrman is hoogleraar Nieuwe Testament in de Verenigde Staten, en een specialist op het gebied van het vroege christendom. Naar eigen zeggen was hij ooit een fundamentalistische born again christen, maar nu weet hij wel beter. Door historisch onderzoek heeft hij een gezonde scepsis gekregen tegen alle beweringen van religieuze aard. Vanuit een agnostisch perspectief probeert hij nu zo onbevangen mogelijk feiten en fictie van elkaar te scheiden te midden van gekleurde geschiedschrijving.

De thematiek

De komst van het christendom heeft de wereld voorgoed veranderd, zegt Ehrman in zijn nieuwste boek dat direct ook in het Nederlands vertaald is. De sociale orde van het oude Rome was gebaseerd op goddelijk gesanctioneerde machtsverhoudingen en een verheerlijking van 'dominantie'. Het christendom bracht een totaal andere visie: deze nieuwe religie aanbad 'een nederige arbeider, die was gekruisigd voor misdaden tegen de overheid' en riep heersers op om te dienen. 

Als wetenschapper wil Ehrman zijn onderzoek niet baseren op zo'n on­con­tro­leer­baar standpunt

De verhouding tussen staat en burger, en tussen mensen onderling, veranderde fundamenteel. Op zich was het niet raar dat er een nieuwe religie opdook, in de antieke wereld waar aan de lopende band nieuwe cultussen en religies ontstonden. Maar deze religie had na vier eeuwen al dertig miljoen aanhangers! Ehrman vraagt zich dan ook af: hoe is dit wonderbaarlijke succes te verklaren? Zijn zoektocht naar een antwoord pendelt tussen twee beroemde bekeringen: die van de onbeduidende jood Paulus en die van de machtige keizer Constantijn.

Belangrijke stelling

Volgens Ehrman wordt te vaak gesteld dat het christendom zo wonderbaarlijk groeide omdat het op de een of andere manier een betere religie zou zijn. Omdat God het zegende, of omdat het spiritueler was dan het voorgaande romeinse 'paganisme'. Als wetenschapper wil Ehrman zijn onderzoek niet baseren op zo'n oncontroleerbaar standpunt. Liever beschrijft hij de groei van het christendom als een toevallige samenloop van omstandigheden. Daarbij speelden in het begin geruchten van wonderen rondom apostelen en martelaren een cruciale rol, samen met horrorverhalen over de hel. Daarna, toen het aantal volgelingen eenmaal over een kritiek punt heen was, was het simpelweg wiskunde: als iedere christen een of twee bekeerlingen maakte, ging het vanzelf razendsnel. Met zulke redeneringen betoogt Ehrman: hoewel uitzonderlijk, was de triomf van het christendom ook zo bijzonder niet.

Kenmerkend citaat

Overigens zijn die redeneringen soms wel erg gekunsteld. 'Stel', zegt hij, 'dat twee mensen ieder een nieuwe cultus propageren, de een de aanbidding van Asclepius en de ander de aanbidding van Jezus. Een groep van honderd paganistische polytheïsten komt bijeen om te horen hoe de beide volgelingen de glories van hun god bezingen. Uiteindelijk blijken de twee even succesvol: vijftig van de honderd mensen besluiten nu Asclepius te aanbidden, en de overige vijftig om de christelijke god te aanbidden. Wat gebeurt er met de totale verhouding tussen het (inclusieve) paganisme en het (exclusieve) christendom?'

Volgens Ehrman gebeurt er dit: ook al was de asclepiaan ogenschijnlijk even succesvol als de christen, het paganisme is toch vijftig aanhangers kwijt, het christendom heeft er vijftig bij gekregen. Ja, denkt u daar nog maar eens over na!

Ehrman werpt vragen op, stelt vervolgens het antwoord tergend lang uit, en zo kluistert hij je aan zijn verhaal

Reden om dit boek niet te lezen

Ehrman wil het succes van het christendom bij voorbaat niet verklaren op basis van de geloofsmatige inhoud. Enkel heel specifieke kenmerken zoals het religieus exclusivisme en de missionaire ijver tellen. Maar is het zo raar om te denken dat ook de geloofsleer bevorderend was voor het succes van deze nieuwe religie?

Reden om dit boek wel te lezen

Ondertussen weet Ehrman goed waar hij het over heeft. En wat is hij een ontzettend goede verteller! Hij werpt vragen op, stelt vervolgens het antwoord tergend lang uit, en zo kluistert hij je aan zijn verhaal.

Dit boek bevat geen nieuwe historische inzichten, maar een degelijk boek dat je in één ruk uit wilt lezen, is een aanrader waard.

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. U vindt de recensies in dit dossier: trouw.nl/boekrecensies.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Als wetenschapper wil Ehrman zijn onderzoek niet baseren op zo'n on­con­tro­leer­baar standpunt

Ehrman werpt vragen op, stelt vervolgens het antwoord tergend lang uit, en zo kluistert hij je aan zijn verhaal