Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Er zijn minder moslims in Nederland, maar de overgebleven groep wordt steeds orthodoxer

Religie en Filosofie

Marije van Beek en Orkun Akinci

Moslims komen samen voor het ochtendgebed in de Essalam in Rotterdam. © ANP

De groep moslims in Nederland slinkt en de overgebleven groep wordt steeds orthodoxer. Dat blijkt uit onderzoek van het SCP. Kritiek op de studie wuift het bureau weg.

De overgrote meerderheid van de Nederlanders van Turkse en Marokkaanse komaf noemt zich nog altijd moslim. Voor hen blijft het geloof onverminderd belangrijk. Toch neemt het aantal niet-moslims langzamerhand toe. Met name onder Turkse Nederlanders, en dan vooral bij de tweede generatie: van hen noemt zich nu bijna een vijfde geen moslim.

Lees verder na de advertentie

Dit blijkt uit een nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Er is vooral gekeken naar de twee grootste groepen moslims in Nederland, degenen met Turkse en Marokkaanse wortels.

Op sommige punten tonen moslims zich nu juist minder strikt dan zes jaar geleden. Zo vasten ze steeds minder tijdens de ramadan

Zowel de moslims van Turkse als die van Marokkaanse komaf zijn de afgelopen jaren over het algemeen vromer en strikter geworden - een trend die al langer bekend was, en doorzet. Van de Turkse groep was eerst 37 procent strikt of vroom, en nu is dat 45 procent. Van de Marokkaanse groep was dat 77 procent, en nu 84 procent.

© Sander Soewargana

Vasten en bidden

Op sommige punten tonen moslims zich nu juist minder strikt dan zes jaar geleden. Zo vasten ze steeds minder tijdens de ramadan, en neemt het moskeebezoek af. Aan andere gebruiken houden moslims juist wel sterker vast.

Ze bidden steeds vaker vijfmaal per dag. En moslima’s van Marokkaanse komaf dragen vaker een hoofddoek: van hen leeft nu ruim driekwart gesluierd, tegenover 64 procent in 2012. Onder Turkse moslima’s is dat al jaren de helft, en dat blijft nu ook zo.

Voor Frank van Tubergen, hoogleraar theoretische en empirische sociologie aan de Universiteit Utrecht, zijn de uitkomsten geen verrassing. Hij deed in 2016 onderzoek naar verschillen tussen het geloof van jonge, Nederlandse moslims en dat van hun ouders. Zijn conclusie was toen: de nieuwe generatie doet minder aan het geloof.

Aan vergelijkingen met dit nieuwe SCP-onderzoek hecht Van Tubergen echter niet veel waarde, zegt hij. “Ik ben sceptisch over dit rapport: ik zou mijn hand niet in het vuur durven steken voor de lange-termijn-trends.” Volgens de socioloog hebben de onderzoekers zich niet gehouden aan een ‘gouden regel’ van langlopend onderzoek.

Beïnvloed

“Die luidt dat je dezelfde methode handhaaft, dezelfde groep mensen bevraagt, en dezelfde volgorde in de vragen aanhoudt. Maar dat heeft het SCP niet gedaan. In het laatste onderzoek hebben ze plots voorafgaand aan de vragen over religie, vragen gesteld over discriminatie, waardoor je de respondenten als ‘anders’ bestempelt. Zoiets kan een sterke toename in etnisch-religieus bewustzijn creëren, en dat beïnvloedt de uitkomsten.”

Een beeld van een krimpende groep steeds geloviger gelovigen tekent zich ook af in de cijfers over christenen in Nederland

Ook zijn eerst een aantal en later uitsluitend enquêteurs uit de Turkse en Marokkaanse gemeenschap ingeschakeld, zegt Van Tubergen. “We weten: als je iemand met een hoofddoek stuurt, zijn mensen waarschijnlijk eerder geneigd zich ook moslim te noemen, en bij een Nederlandse vrouw in spijkerbroek zullen ze dat juist minder snel zeggen. Dit leidt ertoe dat moslims er nu religieuzer uitkomen.” Desgevraagd zegt onderzoeker Willem Huijnk van het SCP dat het ‘wel meevalt’. “Er is altijd wat wel aan te merken op de methode van een onderzoek.”

Het SCP onderscheidt vijf typen moslims, op een schaal van minst strikt naar meest strikt: ‘seculiere moslims’, ‘culturele moslims’, ‘selectieve moslims’, ‘vrome moslims’, en ‘strikte moslims’. Een groot deel van de Marokkaanse moslims valt in de laatste twee categorieën: 43 procent is vroom, 41 procent strikt praktiserend. Onder Turkse moslims is meer diversiteit. Zo is van hen 21 procent cultureel moslim, 27 procent selectief moslim, en 30 procent strikt moslim.

Kerkverlating

Een beeld van een krimpende groep steeds geloviger gelovigen tekent zich ook af in de cijfers over christenen in Nederland. In 2014 deed socioloog Joep de Hart, ook van het SCP, een onderzoek waarin hij deze trend vastlegde. Maar aan een vergelijking kan hij zich niet zomaar wagen. “Daar moet je erg mee oppassen, want dit zijn heel andere groepen. De trend waarnaar ik onderzoek deed, dook op tegen de achtergrond van massale kerkverlating, waarbij de mensen met lossere opvattingen weggingen.

“Wat er overblijft, wordt conservatiever. Dat ging vooral om jongeren. En de belevingswereld van christelijke jongeren, die hier geboren en getogen zijn, is een heel andere dan die van moslims in Nederland.”

In het onderzoek naar moslims ging het SCP ook na wat het beeld is van moslims over de Nederlandse samenleving. Niet al te positief, zo blijkt. Het vertrouwen in de overheid is gering, en ze ervaren een vijandig maatschappelijk klimaat. Onder de seculiere moslims leeft dit gevoel iets minder.

Jamal El Mouridi (42):' Je zelfkennis neemt enorm toe door het lezen in de Koran'

© Maikel Samuels

“Vanaf mijn 21ste ben ik bewust met het geloof bezig. Bepaalde gebeurtenissen in mijn leven speelden daarbij een rol. Ik deed dingen die veel jongeren doen, zeg maar.

Er was te veel afleiding, ik ging met verkeerde mensen om en mijn studie was een chaos. Ineens werd ik me bewust van de kostbare tijd die ik had. Toen ben ik de Nederlandse vertaling van de Koran gaan lezen. Mijn Arabisch was nog niet goed genoeg.

De islam gaat niet alleen over Allah of het geloof. Het gaat erom een goed mens te zijn, in alle facetten van het leven. Het is een identiteitskwestie. Bidden doe je om daarin te worden geleid. De islam geeft structuur aan het leven. Het gaat over doelen nastreven, ambitieus zijn. Je zelfkennis neemt er ook enorm door toe. Als docent probeer ik jongeren vooral een levensboodschap mee te geven. Moslim zijn is daardoor veel meer dan enkel de Koran lezen.

Een goede moslim denkt eerst aan een ander en dan pas aan zichzelf. Zeker in deze tijd heeft de wereld dat heel hard nodig

Gül Kilicarslan (31)

Mijn passie is de spirituele kant van de islam. Ik begeleidde eens iemand die zwaar verslaafd was en op het criminele pad belandde. Door Allah te leren kennen, herontdekte hij ook zichzelf. In de Koran staat letterlijk ‘Ze vergeten Allah en vergeten dus zichzelf’.

Nu gaat het gelukkig goed met de man. Hij heeft iets van het leven gemaakt. En nog mooier: hij heeft ook de rust en de wil gevonden om de boodschap aan anderen door te geven.”

Mohammed Bouyaouzan (46): 'De islam heeft bij mij een vuurtje aangewakkerd' 

© Maikel Samuels

“De islam maakt mij een dankbaar mens. Ik haal er zo veel positiviteit uit. Het is veel meer dan een geloof. Het is een overtuiging die je beleeft vanuit de diepste kern van de ziel. De islam duwt me de richting op die ik wil, waarbij universele normen en waarden van groot belang zijn. Het heeft een vuurtje aangewakkerd dat ergens in mij al brandde.

Een voorbeeld: ik voer voor verschillende mensen de administratie. Ze willen mij ervoor betalen, maar dat hoeft niet. De beloning zit in het gevoel dat het mezelf geeft. Wie goed doet, goed ontmoet. De islam is een stukje van mezelf. Het is positief. Natuurlijk schept het geloof ook verplichtingen. Ik vind het heus niet altijd leuk om ‘s nachts mijn bed uit te komen om te bidden. Maar tegelijkertijd geeft mij dat een boost.

Ik ben niet verbaasd dat veel mensen het geloof aanhangen. Ieder mens wil ergens bijhoren. Sommigen voelen zich niet gehoord in Nederland, al heb ik dat zelf helemaal niet. Het kan een reden zijn dat ook veel jongeren de islam nu actiever beleven. Een religie geeft houvast.

Door het geloof met veel mensen te belijden, maken we elkaar ook sterker. Als je een diamant op de vuilnisbelt gooit, zul je hem niet zien schitteren. Leg je hem tussen andere diamanten, dan wel. Tussen mensen zijn die hetzelfde voelen, geeft blijdschap. Al is dat niet enkel voorbehouden aan een geloof. Mensen die naar hetzelfde concert gaan, hebben dat vast ook.”

Gül Kilicarslan (31): 'Beloning zit niet in het geld, maar in het geven'

© Maikel Samuels

“Als ik thuis iets lekkers maak, bereid ik ook vaak een bordje voor de buren en de overburen. Samenzijn en delen zijn belangrijke aspecten van de islam.

Ik denk dat het geloof ervoor heeft gezorgd dat ik ben wie ik ben. Een goede moslim denkt eerst aan een ander en dan pas aan zichzelf. Zeker in deze tijd heeft de wereld dat heel hard nodig.

Ik draag een hoofddoek. Dat was een bewuste keuze toen ik zestien werd en van school veranderde. Ik ging een verpleegkundige opleiding doen, mijn ouders twijfelden of de hoofddoek een goed idee was. Ik moest ook stages lopen en kon buitengesloten worden. Dat risico heb ik overdacht, maar voor mij gaf de doorslag dat het geloof dit van mij wil. Bovendien vind ik het mooi. Het is wel belangrijk om er uit overtuiging voor te kiezen. Mijn dochter is zeven, ik zou graag willen dat ze dezelfde keuze maakt. Maar wil ze dat niet, dan is dat zo. Een moslim hoort sowieso iedereen te respecteren zoals hij is.

Het geloof inspireert mij om een goed mens te zijn. Dat heb ik vanuit mijn opvoeding meegekregen, al belijd ik het anders dan mijn ouders. De oudere generatie wist veel dingen niet, vooral door de taalbarrière. Ik eet geen producten waar gelatine in zit, dat mag niet. Mijn ouders keken op verpakkingen helemaal niet naar de ingrediënten. En op de markt kochten ze gewoon kip, ook al was die niet halal. De nieuwe generatie is zich daar veel bewuster van. Dat merk ik ook aan vrienden. Als we het doen, willen we het goed doen.”

Lees ook:

Misbruikverdachte Tariq Ramadan is een overschat moslimboegbeeld

De gevierde Zwitserse islamexpert Tariq Ramadan zit al sinds begin februari in Parijs vast op verdenking van misbruik en verkrachting van meer dan een dozijn vrouwen. Zijn aanhang blijft hem trouw. Wie is dit icoon van de moslimintegratie?

Wat ze over moslims zeggen, gaan ze straks ook over christenen zeggen

Je zou wensen dat sommige christelijke partijen wat alerter zouden zijn als het gaat over de discussie of God en Allah niet uit het publieke domein moeten wegblijven, schrijft columnist Stijn Fens. "Wat ze over de islam zeggen, gaan ze ook over jou zeggen."


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Op sommige punten tonen moslims zich nu juist minder strikt dan zes jaar geleden. Zo vasten ze steeds minder tijdens de ramadan

Een beeld van een krimpende groep steeds geloviger gelovigen tekent zich ook af in de cijfers over christenen in Nederland

Een goede moslim denkt eerst aan een ander en dan pas aan zichzelf. Zeker in deze tijd heeft de wereld dat heel hard nodig

Gül Kilicarslan (31)