Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Er staan 140 kerken in Súdwest-Fryslân - maar niet lang meer

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

De vroegere gereformeerde kerk in Lollum staat leeg. Een bierbrouwer wilde er een brouwerij in beginnen, maar dat liep vast op problemen met de vergunning en de financiering. © Kees van de Veen

Wat gaat er gebeuren met de kerken in het Friese landschap? 'Epicentrum' Súdwest-Fryslân wikt en weegt.

In het oude kerkje van het Friese Poppenwier zit nu een maker van doodskisten. In het nabijgelegen Goënga is de kerk een klein cultureel centrum geworden. En van de vroegere gereformeerde kerk van Lollum, óók gemeente Súdwest-Fryslân, maakt een bierbrouwer misschien een gemeenschapsruimte, nu plannen voor een brouwerij in het gebouw zijn vastgelopen.

Lees verder na de advertentie

"In bijna elk dorp waar ik kom zoeken de bewoners naar een nieuwe bestemming voor de kerk", zegt Stella van Gent, wethouder cultuur en erfgoed in de gemeente Súdwest-Fryslân (hoofdplaats Sneek). "De meeste kerken zijn 500 jaar oud, en mijn doel is dat ze over 500 jaar nog allemaal bestaan."

In de 83 dorpen en zes stadjes in Súdwest-Fryslân staan 140 kerken. Er is volgens de wethouder 'ontzettend veel' leegstand

Kerkenvisie

De wethouder is gelukkig met de hulp die ze daar nu bij krijgt van het rijk. Haar gemeente, die na Amsterdam de meeste kerken van Nederland telt, is een van de zes proefgemeenten die op rijkskosten een expert kunnen inschakelen bij het opstellen van een kerkenvisie. Ook Rotterdam, Amersfoort, Zaanstad, Oss en Ooststellingwerf krijgen deze deskundige steun om met alle betrokken partijen in kaart te brengen wat er aan religieus erfgoed is, en wat er mee kan of moet gebeuren.

Een beperkt aantal gemeenten heeft al een kerkenvisie, de provincie Friesland heeft er ook één. Maar het probleem van de leegstaande kerk is door de kerkverlating in heel Nederland actueel. Van de 5600 Nederlandse kerken moeten er naar schatting van de kerken zelf, tussen de 1600 en 4500 dicht.

In de 83 dorpen en zes stadjes in Súdwest-Fryslân staan 140 kerken. Er is volgens de wethouder 'ontzettend veel' leegstand. Echte en 'latente', waar eens in de zoveel weken een dienst wordt gehouden. Naar verwachting gaan er de komende paar jaar twintig dicht.

Voor een oplossing komen kerken al gauw bij de gemeente, zegt Van Gent. Financiering doet de gemeente niet direct, dat loopt via stichtingen voor behoud van religieus erfgoed. Ongeveer een derde van die 140 kerken heeft al een andere bestemming gekregen. Daarvoor is toestemming nodig van de gemeente.

Rijksmonument

Meer dan de helft van de kerken in de gemeente is een rijksmonument, en dus gebonden aan strenge voorwaarden. Slopen is dan sowieso uit den boze - in die zin worden de oude, beeldbepalende kerktorens gespaard. Over wat er wel en niet kan, kloppen betrokkenen vaak aan bij de ambtenaren monumentenzorg.

De gemeentelijke kerkvisie moet ook antwoord geven op de vraag, wat er met de kerken moet gebeuren die géén monument zijn. De vroegere gereformeerde kerk in Lollum bijvoorbeeld, een hele grote en ooit op alle zondagen vol, is gesloten. De protestantse gemeente Lollum-Waaksens heeft nog maar twee van de drie kerken nodig. Gesprekken over een bierbrouwerij zijn op niks uitgelopen, maar deze regionale brouwer heeft nu plannen voor een gemeenschapsruimte in dit gebouw dat nog in klassieke staat is.

Wethouder Van Gent wil 'maximaal kijken' naar alternatieven voor dit voor Lollum kenmerkende 'joekel'. Neutraal staat ze tegenover de Oosterkerk in Sneek, een gebouw in jaren-vijftig stijl dat nu ook leeg staat. Misschien kunnen er woningen in gemaakt worden, wellicht zijn er mogelijkheden voor een bedrijfspand. Maar de komende tijd komt, zegt Van Gent, ook de vraag op tafel of sloop van deze lege kerken een optie is.

De PvdA-bestuurder constateert trouwens dat naast de verdergaande secularisering, er ook in Sneek bloeiende evangelische kerken zijn. Die zitten nu in bedrijfspanden. Maar kunnen zij dan niet naar de Oosterkerk, of desnoods naar Lollum? De wethouder lacht - en verwijst graag naar de kerkenvisie die komt.

Lees ook: 

Het kabinet wil de sloop van kerken helpen voorkomen

D66 en ChristenUnie krijgen hun zin: het kabinet wil de sloop van kerkgebouwen helpen voorkomen.

Tussen hoop en sloop staat een verlaten kerk

Er staan te veel kerken leeg. Die kunnen niet alle worden gered. En dus, stellen experts, moet er worden geselecteerd.

Deel dit artikel

In de 83 dorpen en zes stadjes in Súdwest-Fryslân staan 140 kerken. Er is volgens de wethouder 'ontzettend veel' leegstand