Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eerst zien, dan het goede doen

Religie en Filosofie

Henk Steenhuis

De Nederlandse topmensen op expeditie naar de Noordpool. © TRBEELD
Column

“Meer elektrisch vervoer voor het personeel, een verplichting aan nieuwe medewerkers om met het openbaar vervoer te reizen, van klanten eisen dat ze hun gebouwen duurzamer maken en het op grote schaal introduceren van zogenoemde hybride warmtepompen bij burgers. 

Het is een greep uit de maatregelen die tientallen bedrijven namen, sinds hun topman of -vrouw dit voorjaar naar de Noordpool afreisde.”

Lees verder na de advertentie

Dit schreef Heleen Ekker van de NOS over een terugkomdag van bedrijven die meegingen op een expeditie naar Spitsbergen. De expeditie, aanvankelijk door journalisten betiteld als een snoepreisje, blijkt diepe indruk te hebben gemaakt. "Je kan erover praten, je kan erover lezen, maar het zelf zien is toch nog heel wat anders", zei Peter Göbel van ING. Volgens Ekker is het vooral de snelheid waarmee het Noordpool-gebied verandert, die de deelnemers heeft verrast.

De grot van Plato

Dat een dergelijke reis leidt tot bewustwording, en zo een vorm van zingeving is die de doelen van een organisatie kan veranderen, sluit helemaal aan bij de opvattingen van Denker des Vaderlands, René ten Bos, over onderwijs.

Ten Bos gebruikt daarvoor graag de grotvergelijking van Plato. In dat beroemde verhaal zitten mensen vastgebonden in een grot. Ze zitten, geboeid aan kettingen, met de rug naar het licht, en de schaduwen op de wand van de grot voor hen beschouwen zij als de echte werkelijkheid. Af en toe gaat een enkeling naar boven, naar buiten, op zoek naar de bron van het licht, en ziet dan de échte werkelijkheid. Verwerf je werkelijke kennis, dan krijg je zicht op de Ideeënwereld, die ver boven onze dagelijkse werkelijkheid staat. En nog hoger, boven aan deze Ideeënwereld, staan het Ware, het Goede en het Schone. Die Ideeën wakkeren bij ons het verlangen aan om juiste kennis te vergaren, om het goede te doen, en om het schone te zoeken.

Je kan erover praten, je kan erover lezen, maar het zelf zien is toch nog heel wat anders

Peter Göbel

Ten Bos: “Wij geloven sterk dat als je mensen ertoe kunt aanzetten, ze allemaal kunnen en willen leren. En door opleiding kunnen we ze uit de wereld van onwetendheid halen. Dat is het klassieke idee van paideia, ‘opvoeding’, ‘scholing’.” Maar misschien zijn we daar te optimistisch over, denkt Ten Bos. Het gaat bij Plato om abstracte Ideeën, waar velen in de grot helemaal geen behoefte aan schijnen te hebben. Want als die enkeling die de ware werkelijkheid gezien heeft, terugkeert in de grot en vertelt wat hij gezien heeft wordt hij niet geloofd, sterker nog, hij wordt zelfs argwanend bekeken.

Iets vergelijkbaars geldt als we het over bijvoorbeeld klimaatverandering hebben. Zoals Göbel van ING zegt: "Je kan erover praten, je kan erover lezen, maar het zelf zien is toch nog heel wat anders".

Wat zouden wetenschappers dan moeten doen om Ideeën, bijvoorbeeld over klimaatverandering, over te brengen aan burgers, in dit geval topmannen en -vrouwen van bedrijven? Niet doen alsof hij/zij als wetenschapper de enkeling is die speciale kennis heeft en die ook zo uitdraagt. Het gevolg daarvan is dat de mensen in de grot weerstand beginnen te voelen en zeggen: ‘Dat klopt nooit. Kijk naar buiten, het is steenkoud. Hoezo opwarming?’. Misschien is het daarom wel slimmer als wetenschappers het publiek proberen te verleiden en hun ideeën aanschouwelijk maken.

Ten Bos: ‘Aanschouwen’, in het Grieks theoria, is hier een belangrijk woord. Wat de enkeling aanschouwd heeft, moet hij zo in woorden omzetten dat degene die deze Ideeën nooit gezien heeft, ze toch begrijpt, accepteert en overneemt. Dat is lastig. Mijn ervaring is dat mensen ergens sneller van overtuigd raken als ze het met eigen ogen hebben gezien.”

Met de eigen ogen

Voor de topmannen/vrouwen die naar Spitsbergen gingen klopt dit zeker. Eén keer met de eigen ogen zien, lijkt meer effect te hebben gehad op het beleid en de doelen van bedrijven dan tientallen rapporten, speeches, films die deze topmannen en -vrouwen natuurlijk ook gezien hebben.

Kijk nog even naar ING: de zakelijke klanten van ING krijgen met ingang van 2018 alleen nog een lening als ze hun panden duurzamer maken: zonder een verplicht A,B of C-label geen financiering meer. Een grote stap, aldus Peter Göbel, maar met inmiddels al een fors resultaat. "Nu is 30 procent van onze portefeuille groen, terwijl dat vorig jaar nog maar 15 procent was. Met deze snelheid willen we de komende jaren doorgaan."

Moeten we nu alle bedrijven naar Spitsbergen sturen? Is dat zinnig? Of kan het nog groter? Een suggestie op de terugkomdag: stuur de onderhandelaars voor het nieuwe kabinet erheen. Wellicht hebben we dan sneller een duurzamer akkoord.   

Deel dit artikel

Je kan erover praten, je kan erover lezen, maar het zelf zien is toch nog heel wat anders

Peter Göbel