Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een kleuterboek over de evolutie: zonder de woorden 'Darwin' en 'natuurlijke selectie'

Religie en Filosofie

Marinde van der Breggen

Floor Bal met haar kinderen Ella en David. © Patrick Post
Interview

Op zoek naar een boek dat kleuters uitlegt hoe de aarde is ontstaan, kwam wetenschapsjournalist en moeder Floor Bal (40) alleen maar kleuterbijbels tegen. Een boek voor wie wil opvoeden zonder Bijbel was er niet en dus schreef ze er zelf maar een.

"Mama? Hoe komt de aarde op aarde?" De zoon van Floor Bal was vijf jaar oud en zat bij haar achter op de fiets toen hij deze existentiële vraag opwierp. "En hoe komen de mensen op aarde?" Het verhaal dat Bal opdiste terwijl ze doortrapte - over een grote knal en visjes die pootjes kregen - klonk zelfs in haar eigen oren weinig geloofwaardig. Ze kon haar zoon haast horen denken: wat een raar verhaal.

Lees verder na de advertentie
Het moeilijkste woord in het boek is 'reptiel'. Maar ik dacht: ze hebben allemaal Freek Vonk-plaatjes gespaard, dus dat woord kennen ze wel

Wetenschapsjournalist en moeder Floor Bal (40)

Dat moest ze toch beter kunnen uitleggen, vond Bal. En dus toog ze naar de boekhandel. Maar daar vond ze geen enkel boek dat aan kleuters vertelt hoe de wereld is ontstaan. Volgende stop: de bibliotheek. Ook niks. Wel voor kinderen van zes of acht jaar, maar niets voor kleuters. Terwijl ze met even googelen wel meer dan dertig kleuterbijbels vond.

Raar, vond Bal. Want ook onder gelovigen zijn genoeg mensen die ervan uitgaan dat de wereld is ontstaan door oerknal en evolutie. Maar een boek dat het op kleuterniveau uitlegt, bestond niet. Dat maakt het ouders die zonder Bijbel willen opvoeden best lastig. "Toen dacht ik: dan schrijf ik het zelf maar", zegt Bal. "Dat was een heel slecht plan natuurlijk, want zo makkelijk is dat niet."

Dat is inderdaad geen makkelijke opgave. Hoe hebt u dat aangepakt?

"Ik heb geprobeerd het zo sec mogelijk te houden en bij de belangrijkste feiten te blijven. Dus niet ingewikkeld gaan doen en zeggen, 'er is ook nog een alternatieve theorie, die leert ...' Vooral het deel over evolutie was moeilijk. Ik heb wel anderhalve maand nagedacht hoe ik dat kon uitleggen zonder woorden als evolutie, familiair of erfelijk te gebruiken. Er staan alleen woorden in die kleuters kennen. Het moeilijkste woord in het boek is 'reptiel'. Maar ik dacht: ze hebben allemaal Freek Vonk-plaatjes gespaard, dus dat woord kennen ze wel."

En, hoe legt u evolutie uit aan kleuters?

"Ik heb vooral beschreven wat er gebeurt. Bij evolutie is het belangrijkste uit de theorie de natuurlijke selectie. Die beschrijf ik door te zeggen dat sommige visjes een voordeeltje hebben: de een kan hard bijten, de ander heeft heel sterke vinnen die als pootjes werken. Zo kan hij meer eten en wordt hij minder snel opgegeten. Daardoor leeft de vis langer, krijgt hij veel kleintjes en die hebben soms hetzelfde gelukje. Maar de term natuurlijke selectie gebruik ik niet. Darwin komt ook niet in het boek voor. Want als je wilt uitleggen hoe het werkt, is het niet belangrijk wie als eerste die theorie heeft bedacht."

Hoe hebt u ervoor gezorgd dat het allemaal wel klopt?

"Ik heb het eerst helemaal geschreven, want ik wilde het zelf uitzoeken. Daarna heb ik het laten lezen door wetenschappers. De inhoud is natuurlijk sterk versimpeld, maar aangezien het voor kleuters is, konden ze dat wel begrijpen. Ze waren juist heel enthousiast over het idee van het boek."

Ik voelde de drang om dit te schrijven alleen omdat het er nog niet was

Snappen de kleuters na uw boek hoe het allemaal in elkaar zit?

"Mijn dochter is nu vijf. Ik heb het boek een paar keer voorgelezen in haar klas en een andere kleuterklas. Sommige kinderen snappen het meteen en komen met allemaal moeilijke vragen. Ik beschrijf bijvoorbeeld bewust niet hoe sterren ontstaan, want dat is een heel natuurkundig proces. Eerste vraag in de klas: hoe ontstaan sterren? Anderen moeten het nog een keer horen. Het blijft ingewikkeld natuurlijk. Maar over het algemeen merk ik wel dat de tekst voor kinderen goed te begrijpen is."

Het boek heet 'Het hele soepzootje'. Vanwaar die titel?

"Dat is een woordgrapje. Toen ik jong was, was er de theorie van de oersoep. Die is inmiddels achterhaald, dus het is een knipoog naar de ouders die dat nog kennen. Maar ik zocht ook iets om het makkelijker begrijpbaar te maken. Kleuters houden heel erg van herhaling, kijk maar naar de Teletubbies. Dit zinnetje komt een paar keer terug. Ik speel ermee, maar gebruik het ook om het de kinderen uit te leggen. Ik zeg bijvoorbeeld ergens over de nog lege aardbol 'veel soep en weinig zootje'."

Zijn de oerknal en de evolutie moeilijker verkoopbaar aan kinderen dan het scheppingsverhaal uit de kleuterbijbels?

"Ik denk dat het exact hetzelfde is voor kinderen. Wij hebben thuis wel een kinderbijbel, want ook al zijn we niet gelovig, ik vind het wel leuk om die verhalen voor te lezen. Mijn zoon heet David, dan is het toch leuk als je weet wie Goliath is. Maar ook met die Bijbel krijg je moeilijke vragen, want waar komt God dan vandaan? Het is allebei even moeilijk uit te leggen. Maar voor gelovige ouders zijn levensbeschouwelijke vragen makkelijker te beantwoorden. Dan heb je meer ondersteuning van de kerk, de Bijbel en de zondagsschool. En dat geldt voor wel meer van dit soort vragen."

Welke bijvoorbeeld?

"'Wat gebeurt er als je dood bent?' Mijn zoontje zei laatst: 'Mama, als je dood bent, word je een sterretje'. Dat had hij van een vriendje. Maar je wordt wel begraven, hoe werkt dat dan? Dus hadden ze samen bedacht: je zakt met je kist door de aarde en je komt er aan de andere kant weer uit, zo word je een sterretje."

Wordt dat het volgende boek?

"Haha, nee. Daar zijn al veel kinderboeken over. Ik voelde de drang om dit te schrijven alleen omdat het er nog niet was."

'Het hele soepzootje'. Floor Bal & Sebastiaan van Doninck (ill.), Gottmer Uitgevers Groep, 40 blz., €14,99.

Deel dit artikel

Het moeilijkste woord in het boek is 'reptiel'. Maar ik dacht: ze hebben allemaal Freek Vonk-plaatjes gespaard, dus dat woord kennen ze wel

Wetenschapsjournalist en moeder Floor Bal (40)

Ik voelde de drang om dit te schrijven alleen omdat het er nog niet was