Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een ervaring van liefde tot God die al het andere op losse schroeven zet

religie en filosofie

Sjoerd Mulder

© rv
Recensie

Protestanten. Het geloof dat de moderne wereld vormgaf
Alec Ryrie
Hollands Diep, 704 blz., € 29,99
****

De auteur

Lees verder na de advertentie

Alec Ryrie is hoogleraar kerkgeschiedenis aan de Universiteit van Durham, en heeft zich gespecialiseerd in de Reformatie. In zijn eerdere werk probeerde hij vooral te laten zien hoe de Reformatie niet alleen een religieuze, maar vooral ook een sociale en politieke beweging was. Dit dikke boek, dat die insteek volgt tot aan het hedendaagse protestantisme, verschijnt tegelijkertijd in het Engels en het Nederlands.

De thematiek

Vijfhonderd jaar geleden leek er niet veel bijzonders aan de hand. Een geleerde Duitse monnik poneerde brutaal een aantal controversiële stellingen. Zoiets kwam wel vaker voor. Maar dit kerkelijke binnenbrandje kreeg plotseling verstrekkende consequenties, en het zou het einde van de middeleeuwse maatschappelijke orde inluiden.

In 'Protestanten' beschrijft Ryrie hoe het protestantisme eerst als een middeleeuwse hervormingsbeweging opkomt, groeit en al snel uiteenwaaiert in de meest uiteenlopende stromingen. En hoe het in de meer recente tijd een mondiale invloed heeft gekregen in vele gedaanten: van het eigenzinnige Latijns-Amerikaanse pinkstergeloof tot de razendsnel groeiende Chinese protestanste kerk.

Ryrie vertelt deze geschiedenis chronologisch, en richt zich steeds op specifieke, behapbare onderwerpen die hij vervolgens in het bredere historische kader plaatst. Veel aandacht heeft hij voor de zwarte bladzijden in de geschiedenis: de door veel protestanten indertijd verdedigde transatlantische slavernij, de lafhartige houding ten opzichte van het nationaal-socialisme, en de Apartheid in Zuid-Afrika. Dat alles vertelt hij met oog voor sappige details, maar nooit zonder zijn grote verhaal uit het oog te verliezen: dat hier een beweging gaande is die vijfhonderd jaar geleden is begonnen maar nog steeds potentieel heeft om de wereld te veranderen.

Boeiende stelling

Volgens Ryrie is het protestantisme niet allereerst een bepaalde geloofsovertuiging. Daarvoor is het veel te divers. Kijk maar naar de grote leerstellige verschillen tussen lutherse staatskerken, Jehova's getuigen, de Church of England of obscure Koreaanse sektes. Of kijk hoe protestanten zowel radicaal voor als tegen slavernij, nationaal-socialisme, of de Apartheid konden zijn. Maar wat bindt al deze groepen dan? Volgens Ryrie is dat de constante relativering van het heersend gezag of bestaande maatschappelijke structuren.

Kenmerkende zin

Daarom zegt hij: 'De oorsprong van de protestantse traditie is Maarten Luthers in vervoering brengende liefdesrelatie met de God die hij in de Bijbel ontmoette. Voor deze liefde was hij bereid elke traditie en elke machtsstructuur die hem in de weg stond naast zich neer te leggen. Sinds Luthers dagen hebben protestanten deze liefde op radicaal verschillende manieren nagejaagd: individueel of collectief, intellectueel of emotioneel, tolerant of gewelddadig, rustig of rusteloos, apocalyptisch of idealistisch, in samenwerking met oudere tradities of juist in hun radicale afwijzing. Geregeld is de oude vlam tot een walmend pitje teruggebracht of zelfs compleet uitgedoofd, soms is ze oncontroleerbaar hoog opgelaaid, maar we hebben het alsmaar over een en hetzelfde vuur.'

Reden om dit boek niet te lezen

Hoewel de Nederlandse vertaling heerlijk wegleest, kom je regelmatig storende vertaalfouten tegen. Zo lijkt de vertaler het grote verschil niet te kennen tussen doopsgezinden en baptisten (zelfs Martin Luther King is opeens een doopsgezinde predikant!). Ook woorden als 'lekenpriester' of 'aartsdeken' doen de wenkbrauwen fronsen. In een kerkhistorisch boek als deze zou de vertaling juist op dit vlak smetteloos moeten zijn.

Reden om dit boek wel te lezen

Het is een slimme zet van verhalenverteller Ryrie om het protestantisme niet te herleiden tot een bepaalde theologie, maar tot een ervaring van liefde tot God die al het andere op losse schroeven zet. Of dit ook werkelijk de unieke gemeenschappelijke noemer is, en of dat dan ook veel verklaart, valt nog te bezien. Maar Ryrie slaagt er zo wel in om zijn verhaal te vertellen: hoe het protestantse geloof de moderne wereld vormgaf. Een leesbaar en zelfs spannend verhaal, dat toch gedegen genoeg is om in de collegebanken gebruikt te worden. Een aanrader.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie