Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Echte clubliefde als overwinning op de dood

religie en filosofie

Wolter Huttinga

Fans begroeten de Feyenoord-spelers bij Woudestein, vlak voor de wedstrijd tegen Excelsior. © EPA
Theologisch Elftal

Voetbal is religie, maar wat betekent dat geloof eigenlijk, vraagt het Theologisch Elftal zich af. Een aflevering over de theologie van Feyenoord.

Het verlies van Feyenoord, afgelopen zondag tegen Excelsior, beleven sommige fans met een bijna religieuze ernst. Zelfs als de glorie van de landstitel binnen bereik is, weet de club het feest nog te veranderen in een lijdensweg. Dat voetbal religie is weten we onderhand wel. Maar hoe zit de theologie van het voetbal, in het bijzonder die van Feyenoord, in elkaar? Twee theologen - beiden fan van Feyenoord - aan het woord.

Lees verder na de advertentie
Juist doordat ik het zo onserieus neem vind ik het acceptabel om het tijdens de wedstrijd heel serieus te nemen allemaal

Alain Verheij

"Feyenoord is wat mij betreft de meest christelijke club van Nederland. Het is bij ons 'door lijden tot heerlijkheid' en als we dan volgende week eindelijk toch de titel op zak hebben ben ik vervuld van de klassieke graftekst 'geloven werd aanschouwen'."

Lammert Kamphuis is filosoof, theoloog, Feyenoord-fan en gastspeler in het Theologisch Elftal. "Net als christenen weten Feyenoord-fans dat geloof gelouterd wordt door lijden, teleurstelling en beproeving heen. Het is trouwens niet alleen christelijk. 'Uit de diepste modder bloeit de mooiste lotus', luidt een boeddhistische spreuk. En die bekende zin van Nietzsche drukt hetzelfde uit: 'Wat me niet doodt, maakt me sterker'. Je oefent bij Feyenoord klassieke deugden als geduld en trouw. En niet te vergeten moed, om er bij de koffie-automaat iedere maandagochtend weer te staan. Nee, wij Feyenoorders zijn echt niet voor onze lol fan van onze club. Juist toen we ooit veertiende stonden in de competitie zat de Kuip week na week bomvol. Kom daar eens om bij Ajax. Als ze daar met 3-0 voor staan tegen ADO Den Haag verlaat het publiek in de zeventigste minuut de Arena. 'Zo, de puntjes zijn weer binnen'. Ja, de schoonheid van Ajax, daar hebben mensen het vaak over. Ik noem dat escapisme. Feyenoord is meer een belichaming van het leven zelf, met veel ploeteren en soms juichen, met tranen in je ogen."

Vijand is echt de vijand

Theoloog en Rotterdammer Alain Verheij: "Het is wat, die clubliefde. Al mijn irrationele sentimenten op religieus gebied ben ik onderhand kwijtgeraakt. Daar zijn nuance en verstand voor in de plaats gekomen. Maar als ik in de Kuip ben, of ik kijk een wedstrijd van Oranje, dan verdwijnt dat allemaal. Dan komen de stammen samen en is de vijand echt even de vijand. En nee, het moet intussen voor Ajax niet te leuk worden in de Europa-league. Dat zit heel diep."

Door deel van die club te zijn 'overwin' je iets van die fysieke dood

Lammert Kamphuis

Als 'de vijand echt de vijand is', betekent dat dan ook echt strijd? Moet hij bijvoorbeeld sneuvelen? Verheij: "Haha, nee, maar wel 'kapot'. Binnen de symbolische orde van de liturgische context dan, hè. Vergelijk het met de wraakpsalmen over de 'kinderen tegen de rotsen' die gezongen worden in een hele nette, brave kerkelijke gemeente.

'Niets is sterker dan dat ene woord: Feyenoord' © ANP

"Overigens vind ik het heel belangrijk om voetbal fundamenteel onserieus te nemen. Dat stelt me in staat om binnen de context van het spel het primitief-religieuze beest in mezelf los te laten. Juist doordat ik het zo onserieus neem vind ik het acceptabel om het tijdens de wedstrijd heel serieus te nemen allemaal. 'Niets is sterker dan dat ene woord: Feyenoord' brul ik uit volle borst mee op zondag in de Kuip, terwijl ik dan net uit de kerk kom. Dan moet ik soms wel even tegen iemand knipogen om te benadrukken dat het maar spel is. Dat er ook 'andere woorden' bestaan die binnen de kring van hun aanhangers ononderhandelbaar waar en sterk zijn."

De dood overwinnen

Kamphuis: "Precies, zowel religie als voetbal is natuurlijk fundamenteel 'spel', zoals historicus Johan Huizinga daarover schreef in 'Homo ludens', over de spelende mens. Liturgie is volgens hem dan ook 'doelloos, maar toch zeer zinvol'. Voetbal is volstrekt overbodig en tegelijk heel betekenisvol.

Dat is religie op z'n allerslechtst. Welke godsdienst komt daar mee weg?

Alain Verheij

"De filosoof Ernest Becker heeft in zijn boek 'The denial of death' mooie dingen geschreven die je kunt toepassen op clubliefde. Volgens hem maakt de mens deel uit van twee ordes: de fysieke en de symbolische. In de symbolische orde zoeken we naar manieren om de dood te overwinnen, die ons in de fysieke orde zo onmiskenbaar te wachten staat. In je liefde voor een club maak je via de symbolische orde deel uit van iets dat groter is dan jij, iets dat jouw individuele bestaan overstijgt. Jij zult sterven, maar de club blijft. Door deel van die club te zijn 'overwin' je iets van die fysieke dood. Toch vind ik het te reductionistisch om clubliefde puur te verklaren uit het willen overwinnen van de dood. Ik zie het dus uiteindelijk meer in dat menselijke verlangen om te spelen. Het gaat in het leven niet alleen om overleven of overwinnen, niet om wie de sterkste is, maar om het spelen. We willen overbodige dingen doen."

Verheij: "Trouwens, als voetbal dan religie is, vind ik dat we het ook langs dezelfde kritische meetlat moeten leggen. Het christendom of de islam vinden we vaak vrouwonvriendelijk, homo-onderdrukkend, gewelddadig en een vorm van domme hysterie. Dat alles kun je ook van voetbal zeggen, maar dan erger. Op de Coolsingel zag je zondag bijvoorbeeld weer eens geweld uit religie voortkomen. De priesters van de Uefa zijn onaantastbaar corrupt, nog veel erger dan de zeventiende-eeuwse pausen. En hoe dan ook moet in ieder vertoog over voetbal en theologie ergens het woord Qatar vallen. Daar worden voor het wereldkampioenschap in 2022 nieuwe voetbaltempels gebouwd waarvan iedereen weet dat er slavenarbeid aan wordt verricht. Qatar is ongeschikt om fatsoenlijk te voetballen, want veel te heet in de zomer. We weten dat de locatie gekocht is. En er sterft intussen één gastarbeider per dag. Dat is religie op z'n allerslechtst. Welke godsdienst komt daar mee weg?"

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Juist doordat ik het zo onserieus neem vind ik het acceptabel om het tijdens de wedstrijd heel serieus te nemen allemaal

Alain Verheij

Door deel van die club te zijn 'overwin' je iets van die fysieke dood

Lammert Kamphuis

Dat is religie op z'n allerslechtst. Welke godsdienst komt daar mee weg?

Alain Verheij

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.