Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Drietalige diensten zijn heel normaal bij het groeiend aantal oosters-orthodoxen

Religie en Filosofie

Petra Modderkolk

Bisschop Polycarpus Augin Aydin uit Enschede leidt de dienst in Badhoevedorp, waarin onder meer de communie van de kinderen gevierd wordt. © Patrick Post

Oosters-orthodoxen in Nederland vormen een kleine, maar groeiende groep gelovigen. Hoewel zich in Nederland al enkele eeuwen parochies bevinden, komen er door politieke ontwikkelingen in Oost-Europa en het Midden-Oosten de laatste jaren steeds meer gelovigen bij. Trouw nam een kijkje bij een gemeente in Badhoevedorp.

Achter de deuren van de katholieke kerk in Badhoevedorp oefenen zeventien kinderen nog een laatste keer op 'Jezus is de goede herder', voordat ze straks hun feestelijke communie doen. Als ze even later in hun witte gewaden door een volle kerk naar voren mogen lopen, kunnen ze van de zenuwen hun lachen nauwelijks onderdrukken. Witte ballonnen sieren de kerkbanken die bijna helemaal vol zitten. Niet met leden van de rooms-katholieke Engelbewaarders uit Badhoevedorp die hier altijd op zondagochtend zitten. De leden van deze kerk komen oorspronkelijk uit het Midden-Oosten. Op zondagmiddag huist hier de Syrisch-orthodoxe parochie Mor Gabriel.

Lees verder na de advertentie

Mor Gabriel is de laatste jaren gestaag, maar duidelijk gegroeid. En dat geldt voor meer oosters-orthodoxe parochies in Nederland. Waar de meeste katholieke en protestante kerken krimpen en vergrijzen, heeft de oosters-orthodoxe kerk in Nederland te maken met aanwas van nieuwe leden. Dat geldt zowel voor de tak uit Oost-Europa als de oriëntaalse tak. Het Amsterdams Centrum voor Orthodoxe Theologie van de VU schat het aantal orthodoxen in Nederland op 225.000. Dat zijn er 35.000 meer dan in 2014. Het centrum verwacht dat de groei doorzet tot een kwart miljoen over een paar jaar.

De conflicten in het Midden-Oosten worden in Mor Gabriel niet uitvoerig besproken

Vluchtelingen

De twee takken van de oosters-orthodoxe kerk zijn eigenlijk moeilijk met elkaar te vergelijken, maar toch zijn de gelijkenissen interessant. Beide stromingen groeien door politieke ontwikkelingen elders in de wereld. Vluchtelingen uit Syrië en Eritrea, maar ook mensen uit Roemenië, Bulgarije en Griekenland die al dan niet tijdelijk naar Nederland komen, verklaren een deel van de groei van de Nederlandse oosters-orthodoxie. Verder komt de uitbreiding door tweedegeneratie-migranten en een kleine groep bekeerlingen, vertelt Alfons Brüning, bijzonder hoogleraar orthodoxie en vredesopbouw in Europa aan de Protestants Theologische Universiteit.

Priester Samuel van de Mor Gabriel parochie zag zijn gemeenschap de laatste jaren groeien van 100 naar 150 families. Voornamelijk Syriërs en Irakezen, gevlucht voor IS, vertelt hij een paar dagen na de dienst terwijl zijn vrouw Rhada Samuel voor hem vertaalt.

Samuel komt uit Syrië. Na zijn studie theologie in Damascus stuurde de patriarch hem naar Nederland waar zijn ouders eerder naartoe waren gevlucht. Hij leidde dertien jaar de dienst van de Syrisch-orthodoxe parochie aan de Amsterdamse Keizersgracht en merkte een steeds grotere behoefte bij de kerkgangers aan een dienst in het Arabisch.

Dat was de reden om in 2008 de parochie in Badhoevedorp op te richten. Sommige delen van de liturgie mogen niet vertaald worden, dus wisselt hij Arabisch en Aramees met elkaar af. En voor de kinderen zijn er soms delen in het Nederlands.

Arabisch

De Arabische taal is een belangrijke reden waarom mensen de diensten in Badhoevedorp bijwonen. Ze komen uit het hele land. Heel bijzonder is zo'n drietalige dienst niet, zegt Heleen Murre-van den Berg, bijzonder hoogleraar oosters christendom aan de Radboud Universiteit Nijmegen. "Vaak kijkt de priester wie er aanwezig zijn en stemt daar de taal op af." Wel is de drietaligheid exemplarisch voor de kwesties waar orthodoxe kerken in de diaspora tegenaan lopen. "Orthodoxe kerken zijn geworteld in het gebied waar ze gesticht zijn. Dat heeft gevolgen voor hoe de kerken naar zichzelf kijken. Identiteit is niet alleen liturgisch maar heeft ook met plaats en afkomst te maken. Hoe belangrijk is het bijvoorbeeld dat mensen Aramees begrijpen, is een van de vragen waar priesters in West-Europa mee om moeten gaan."

Patriarchen zitten vaak dicht tegen het regime aan, vooral die van Eritrese kerk

De conflicten in het Midden-Oosten worden in Mor Gabriel niet uitvoerig besproken, hoewel de priester veel te horen krijgt van bisschoppen daar. Veel leden van de kerk hebben bovendien familie in Irak of Syrië. Priester Samuel: "De heilige mis gaat over kerkelijke, godsdienstige dingen, niet over politiek. Na afloop is er wel ruimte voor mensen die hun verhaal kwijt willen."

Brüning bevestigt dat: "Conflicten elders in de wereld vinden hier in de parochies minder weerslag dan je zou verwachten, omdat de parochies die buiten de deur proberen te houden. Wel ontmoeten nationaliteiten elkaar soms in de diaspora, zoals Russischtalige Oekraïners en Russen. De dienst is een plek voor gebed. En ook na de dienst wordt een liturgische vorm bewaard die weinig ruimte biedt voor politieke discussie. De opzet is om met iets anders bezig te zijn."

Regimes

Wat wellicht ook meespeelt: patriarchen zitten vaak dicht tegen het regime aan, vertelt Murre-van der Berg. "Dat maakt het moeilijk om stelling in te nemen. Het geldt vooral voor de Eritrese kerk en in bepaalde mate ook voor de Syrisch-orthodoxe kerk. De mensen zijn niet altijd anti-Assad, de meesten zijn gevlucht voor IS. Maar als ze wel kritisch zijn op Assad zijn ze voorzichtig vanwege familie en vrienden in Syrië."

Tegenwoordig wonen meer christenen uit het Midden-Oosten in de diaspora dan in het Midden-Oosten zelf. "In Irak gaat het percentage christenen richting de 1 procent, terwijl het twintig jaar geleden nog 6 procent was", vertelt Murre-van den Berg. "Ze worden steeds meer een minderheid. Hier in het Westen voelen ze zich vaak onderdeel van de meerderheid, omdat ze zich in eerste plaats christen voelen."

De eerste Russisch- en Grieks-orthodoxe parochies in Nederland ontstonden in de achttiende eeuw. Verschillende ontwikkelingen droegen bij aan hun groei: de Russische Revolutie in 1917, beide Wereldoorlogen. En recent de uitbreiding van de EU en de economische crisis.

Op dit moment zijn er ongeveer 40 parochies in Nederland waaronder enkele nieuwe. Zo zijn in Zwolle en Leeuwarden in 2016 Russisch-orthodoxe kerken begonnen en in Amersfoort in 2017 een Antiocheense kerk.

De oriëntaals-orthodoxe kerk is nieuwer in Nederland. Alhoewel er sinds de zeventiende eeuw een Armeense gemeenschap aanwezig was, ontstonden de meeste kerken pas toen in de jaren zeventig gastarbeiders (voornamelijk uit Turkije) en politiek vluchtelingen (Irak, Libanon en Syrië) naar Nederland kwamen. Het aantal parochies ligt inmiddels rond de 25, maar het exacte aantal is moeilijk te zeggen omdat de oriëntaalse tak niet centraal georganiseerd is.

Ik kende niemand toen ik voor het eerst naar deze kerk ging, maar nu ken ik iedereen

Elie Shamoun

De kerken in de diaspora blijven zich organiseren naar nationaliteit. "Taal is een belangrijke reden dat mensen hun eigen parochie willen", vertelt Murre-van den Berg. "Misschien is dat belangrijker dan religieuze verdeellijnen." In Mor Gabriel komen bijvoorbeeld veel Syrisch-katholieken, zoals Bahaa Halata uit Irak. "Maar dat maakt hier niet uit", zegt ze over haar katholicisme. Een of twee keer per maand komt ze uit Hoorn naar Badhoevedorp. In de achttien jaar dat ze in Nederland woont, ging ze weleens naar een Nederlandse kerk en naar de oosters-orthodoxe kerk in Zaandam, tot ze twee jaar geleden deze Arabische diensten ontdekte.

Ook voor Elie Shamoun was taal in eerste instantie de reden om hiernaartoe te komen maar nu vervult de kerk vooral een sociale functie. Hij kwam bijna drie jaar geleden uit Syrië. In het azc vertelde iemand hem over de kerk in Badhoevedorp. "Ik heb de kerk nodig als een sociale plek. Bidden kan ik ook thuis. Maar het sociale aspect van het geloof vind ik alleen in de kerk. Ik kende niemand toen ik voor het eerst naar deze kerk ging, maar nu", hij spreidt zijn armen, "ken ik iedereen."

Oosters christendom

De oriëntaalse kerken van het christendom splitsten zich af nadat ze in 451 het Concilie van Chalcedon niet erkenden. Het schisma van 1054 leidde definitief tot het uiteengaan van Byzantijnse kerken en de rooms-katholieke kerk, alhoewel Oost en West al eeuwen bezig waren van elkaar te vervreemden. Vanaf de negende eeuw verspreidden zendelingen uit Constantinopel het christelijk geloof in Oost-Europa. Eerst in Bulgarije, Servië en Moravië, en vanaf de tiende eeuw in Rusland. De kerk is meestal georganiseerd langs nationale grenzen, de meeste oosters-orthodoxe kerken hebben nationale patriarchen. Wereldwijd zijn er 260 miljoen oosters-orthodoxen waarvan de grootste groep in Rusland woont, ongeveer 100 miljoen. De grootste gemeenschap buiten Oost-Europa is die in Ethiopië. Daar wonen 36 miljoen oosters-orthodoxen, 14 procent van de oosters-orthodoxen wereldwijd.

Lees ook:
De theologiestudent van nu is streng in de leer
Studenten theologie zijn gemiddeld genomen orthodoxer dan vorige generaties. Ze hebben een stevig, vastomlijnd geloof, 
vaak in combinatie met behoudende opvattingen over vrouwen en homoseksualiteit.

Lees ook:
Hoe in het orthodoxe jodendom de strengste variant won
In de documentaire 'One of Us' proberen drie jonge mensen buiten de ultra-orthodoxe gemeenschap te overleven.'De prijs voor vrijheid is echt hoog.'

Deel dit artikel

De conflicten in het Midden-Oosten worden in Mor Gabriel niet uitvoerig besproken

Patriarchen zitten vaak dicht tegen het regime aan, vooral die van Eritrese kerk

Ik kende niemand toen ik voor het eerst naar deze kerk ging, maar nu ken ik iedereen

Elie Shamoun